chess.gr
chess.gr · Νέα · Καλλιτεχνικό Σκάκι · Προπονητική · Συνεργασίες

ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΣΚΑΚΙ: Μικρές σπουδές, μεγάλα μαθήματα!- μέρος 7ο


Για όσους τα έχασαν:


μέρος-1, μέρος-2, μέρος-3, μέρος-4, μέρος-5, μέρος-6.

Σπουδές με φινάλε πύργων


Το πιο συχνό φινάλε που μπορεί να προκύψει σε μια παρτίδα είναι, θαρρώ, αυτό των πύργων. Πολλά καλά βιβλία (και ορισμένα κακά) έχουν ασχοληθεί διεξοδικά με το θέμα και έχουν εδώ και δεκαετίες διατυπωθεί οι βασικοί μηχανισμοί που τα διέπουν. Εδώ θα μιλήσουμε βέβαια για φινάλε που περιέχουν λιγοστά πιόνια, ένα ή δύο το πολύ, καθώς αυτά συναντούνται κυρίως στις σπουδές. Οι γενικοί θεωρητικοί κανόνες για τέτοια φινάλε θεωρώ ότι είναι γνωστοί (βασιλιάς κοντά στο πιόνι, αποκοπή του αντίπαλου βασιλιά, «γέφυρα» με τον πύργο, πύργος πίσω από το πιόνι, θέσεις Lucena και Philidor κ.ό.κ.). Αν δεν γνωρίζετε κάτι από τα προηγούμενα καθίστε να τα μελετήσετε βαθιά εδώ και τώρα, είναι απαραίτητα ακόμα και για έναν μέτριο club player.


Πολλοί από αυτούς τους θεωρητικούς μηχανισμούς βέβαια έχουν προκύψει από σπουδές, οι οποίες συνεχίζουν να δίνουν εκπληκτικά παραδείγματα που αξίζει να γνωρίζει κανείς για να χειριστεί αντίστοιχα φινάλε πύργων. Θα δούμε εδώ αρκετές τέτοιες, κάποιες λιγότερο γνωστές στο ευρύ κοινό, αλλά πάντα με εξαιρετικό θεωρητικό ενδιαφέρον.


Μια απλή θέση για αρχή από τον πατριάρχη της ρώσικης, αν όχι και της παγκόσμιας, σχολής σπουδών.


500 Endspielstudien (Troitzky), 1924
Alexei Troitzky
Win

abcdefgh87654321


1.h7! Rh2 2.Rf1+ Kd2 3.Rf2+! Rxf2 4.h8=Q +-. Αυτή η τεχνική απομάκρυνσης του αμυντικού πύργου με ένα πλάγιο σαχ του δικού μας πύργου είναι πάρα πολύ χρήσιμη σε τέτοια φινάλε, θα την δούμε και στην συνέχεια. Υπάρχει και δεύτερη βαριάντα στην σπουδή, αν ο μαύρος αμυνθεί με 1…Rd8. Βλέπετε τι θα πρέπει να κάνετε τώρα, έτσι; Δεν χρειάζεται καν υπόδειξη. Ό,τι έγινε πριν οριζόντια, τώρα θα γίνει κάθετα.


Ένα πολύ διάσημο παράδειγμα με την ίδια τεχνική είναι και το παρακάτω, και μάλιστα από έναν παγκόσμιο πρωταθλητή:


Deutsches Wochenschach, 1890
Emanuel Lasker
Win

abcdefgh87654321


Είναι δύσκολο να φανταστεί κάποιος πώς θα ηττηθεί εδώ ο μαύρος, αφού κάθε φορά που θα ξεμυτάει ο λευκός βασιλιάς θα δέχεται σαχ. Κοιτάξτε όμως τον μηχανισμό ακριβείας, που δίκαια πήρε το όνομα «μανούβρα του Λάσκερ»: 1.Kb8! Rb2+ 2.Ka8 Rc2. Ο πύργος πρέπει να επιστρέφει στο c2 για να εμποδίζει την προώθηση του λευκού πιονιού, αυτό θα εκμεταλλευτούμε. Αν δεν υπήρχε το ενοχλητικό πιόνι h2 θα αρκούσε μια τυπική «γέφυρα». Τώρα όμως που ο πύργος μας είναι δεσμευμένος στην «h» στήλη τι γίνεται; Προσέξτε: 3.Rh6+! Ka5 (3…Kb5 4.Kb7 +-) 4.Kb7 Rb2+ 5.Ka7! Rc2 6.Rh5+ Ka4 7.Kb7 Rb2+ 8.Ka6! Rc2 9.Rh4+ Ka3 10.Kb6 Rb2+ (αλλιώς ακολουθεί το 11.Rxh2) 11.Ka5! Rc2 12.Rh3+ Ka2 13.Rxh2! και το πιόνι θα προαχθεί.


Ο Troitzky μας έδειξε και μια ακόμα τεχνική νίκης και μάλιστα σε φινάλε που ο αντίπαλος έχει τον πύργο του πίσω από το προωθημένο πιόνι. Εδώ θα παίξει ρόλο ο ενεργητικός μας βασιλιάς:


Novoe Vremia (St. Petersburg), 1895
Alexei Troitzky
Win

abcdefgh87654321


Ο μαύρος βασιλιάς δεν είναι ασφαλής σε κενή σκακιέρα. Αν μείνει ακάλυπτος ο λευκός δίνει σαχ με τον πύργο και κατόπιν προάγει ανενόχλητος. Έτσι είναι υποχρεωμένος να κρύβεται πίσω από τον ίσκιο του λευκού ομολόγου του. 1.Kg6! Kg4 2.Kf6 Kf4 3.Ke6 Ke4 4.Kd6 Kd4 5.Kc6 Kc4. Τα σαχ του πύργου δεν θα είχαν καμία σημασία, απλά ο λευκός βασιλιάς θα τον πλησίαζε και πάπαλα. Τώρα όμως πώς θα κάνουμε πρόοδο; 6.Rc8! Και το πιόνι; Δεν πέφτει; 6…Rxa7 7.Kb6+! Ναι αλλά μετά πέφτει και ο πύργος! Θυμηθείτε αυτό το σαχ με αποκάλυψη, είναι επαναλαμβανόμενο μοτίβο.

Ο Troitzky (αριστερά) με τον θαυμαστή του Grigory Levenfish (πρωταθλητή ΕΣΣΔ ήδη), το 1937 στο Λένινγκραντ


Κι αν δεν με πιστεύετε δείτε μια ακόμα (βραβευμένη) σπουδή που ξεκινάει από μια εντελώς φυσιολογική θέση:


1st-2nd Prize (e.a.), Szachy, 1958
Joseph Peckover
Win

abcdefgh87654321


Και οι δύο παρατάξεις έχουν ελεύθερα πιόνια και μάλιστα προωθημένα. Επιπλέον ο μαύρος πύργος είναι σε πιο ενεργητική θέση από τον αντίστοιχο λευκό. Γιατί στο δαίμονα να χάνει ο μαύρος εδώ πέρα; Έχει προφανώς να κάνει με τον έλεγχο του τετραγώνου προαγωγής. Αλλά και πάλι αυτό απαιτεί ακρίβεια από τον λευκό και χρήση των τεχνικών που ήδη αναλύσαμε: 1.e6! Kc7 2.e7 Rf4+ 3.Ke8 Rd4 Η άλλη εναλλακτική ήταν το 3…Rf3 4.Rc1+! Kd6 5.Kd8 Re3 6.Rc3! (6.Rd1? Kc5=) 6…Kd5 7.Rxd3+! και ξανά προς την δόξα τραβά το πιόνι. 4.Kf7 Rf4+ 5.Ke6! Re4+ 6.Kf6! Rf4+ 7.Ke5! Rf3 (αν 7…Rf2 8.Rxd3 Re2+ 9.Kf6 και έχουμε μια τυπική θέση Lucena, εύκολη θεωρητική νίκη). Τώρα, παραδόξως, πρέπει να απομακρυνθεί ο λευκός βασιλιάς από το πιόνι του για να κερδίσει: 8.Ke4! Rf2 9.Kxd3! (9.e8=Q? Re2+) 9…Kd7 10.Ke3+! και ξανά η αποκάλυψη αποφασίζει.


Ας ακολουθήσουμε το νήμα από εκεί που το άφησε η σπουδή του Peckover γιατί έχουμε να διδαχθούμε μία ακόμα χρήσιμη, αλλά και εντυπωσιακή μανούβρα σε θέσεις αυτού του τύπου. Δείτε:


Uralsky Problemist, 1999
Leonid Topko
Win

abcdefgh87654321


1.e7! Το πιόνι είναι αλώβητο, γιατί υπάρχει η γνωστή μας πια αποκάλυψη 2.Kd3+. Να και ο λόγος που πρέπει να κρατάμε μακριά από τον αντίπαλο βασιλιά τον πύργο μας, αν είμαστε στην αμυνόμενη πλευρά. 1…Rc8 2.Kd5 Kf7 (2…Re8 3.Kd6) 3.Kd6 Ra8 (3…Rb8 4.Rf1+ Kg7 5.Kc7 με παρόμοια συνέχεια) 4.Rf1+! Kg7 5.Ra1! Αυτό είναι το ωραίο τρικ που αξίζει κανείς να γνωρίζει. 5…Rb8 (5…Rxa1 6.e8=Q) 6.Kc7 Re8 7.Kd7 +-


Μια άλλη τεχνική, χρήσιμη για πολλά παρόμοια φινάλε, είναι αυτή του επόμενου παραδείγματος:


Shahmaty v SSSR, 1956
Dmitry Nikolaev
Win

abcdefgh87654321


Αν ο μαύρος πύργος κατορθώσει να φτάσει στην όγδοη σταματάει το πιόνι εύκολα και κάνει ισοπαλία. Ο λευκός στο κλειδί εμποδίζει ακριβώς την πρόσβαση στις δύο κρίσιμες στήλες f και h: 1.Kg3! Μεγάλο λάθος φυσικά ήταν το 1.d7? Rf2+ και 2.Rf8 ή το 1.Ke3? Re2+. Ο μαύρος όμως έχει κότσια: 1…Rg2+! 2.Kxg2 d2 3.Rg4+ Kc5. Κρατώντας το d4 και απειλώντας το πιόνι. Αλλά…anyway: 4.Rd4! Η θυσία του πύργου πίσω από το προωθημένο πιόνι είναι πολύ πιο συχνό μοτίβο από όσο θα πίστευε κανείς. 4…Kxd4 5.d7 d1=Q 6.d8=Q+ ~ 7.Qxd1 +-


Μερικές φορές ο πύργος της παράταξης που υπερέχει χρειάζεται να λειτουργήσει σαν ασπίδα για τον βασιλιά του. Θα δούμε άλλη μία αριστουργηματική σπουδή πάνω στο θέμα και θα πάρουμε άλλο ένα μάθημα από τον Gurgenidze. Στο τέλος θα μου ζητήσει δίδακτρα ο πάντα χαμογελαστός Γεωργιανός.


1st Prize, Shahmaty v SSSR, 1981
David Gurgenidze
Win

abcdefgh87654321


Ο συνθέτης εμπνεύστηκε την σπουδή από μια βαριάντα παρτίδας του Κάρποβ (που δεν παίχτηκε στην σκακιέρα). Ο λευκός βασιλιάς είναι πολύ μακριά. Πώς θα πλησιάσει χωρίς να αποκοπεί από τον μαύρο πύργο; Να μετρήσουμε το γιουρούσι; Ας το μετρήσουμε, αλλά να ξέρετε, δεν οδηγεί παρά σε θεωρητική νούλα: 1.Kb3? Rh5! (από εκεί θα τοποθετηθεί πίσω από το πιόνι και ταυτόχρονα θα αποκόπτει τον λευκό ρουά από την 5η οριζόντια) 2.g7 Rg5 3.Kc4 Kg2 4.Kd4 Kg3 5.Ke4 Kg4 6.Rf7 Kg3! (μην αφήνοντας χώρο στον λευκό βασιλιά να πλησιάσει)


7.Ra7 Kg4 8.Ra1 Kh3! (όχι βέβαια 8…Rxg7? 9.Rg1+) 9.Rh1+ Kg2 10.Rh7 Kg3! 11.Rh1 Kg2= Ο λευκός δεν μπορεί να κάνει πρόοδο. Άρα;


1.g7! Rb8! Για να αποκόψει τον λευκό ρουά. Έχανε με τον γνωστό τρόπο το 1…Rh2+? 2.Kb3 Rg2 3.Rc1+ Kh2 4.Rc2. Τώρα όμως;


2.Rb7!! Αυτές είναι κινήσεις! Η προσπάθεια με 2.Rf7? Rg8 3.Kb3 Kg2 4.Kc4 Kg3 5.Kd5 Kg4 6.Ke6 Kg5 είναι επίσης θεωρητική ισοπαλία. Τώρα θα ακολουθήσει με συστηματικό τρόπο το ίδιο μοτίβο. Αυτές στο καλλιτεχνικό σκάκι λέγονται systematic movements. 2…Rc8! 3.Kb3 Kg2 4.Rc7! Rd8 5.Kc4 Kg3 6.Rd7! Re8 7.Kd5 Kg4 8.Re7! Rg8 9.Ke6 Kg5 10.Kf7 +- Αυτή είναι η διαφορά. Ο Πύργος έφτιαξε σκάλα στον βασιλιά του για τον παράδεισο του f7!


Το κεφάλαιο με τα φινάλε πύργων θα συνεχιστεί και στο επόμενο μέρος, έχουμε πολλά ακόμα να δούμε. Μέχρι τότε μια κομψή σπουδή για να λύσετε από τον καναπέ σας.


1st Prize, Suomen Sosialidemokraatti, 1946
Julius Gunst
Win

abcdefgh87654321


Δεν είναι καθόλου δύσκολη, αρκεί να πιάσετε την (σχετικά απλή) ιδέα. Η λύση προσεχώς (που έλεγαν και τα περιοδικά ποικίλης ύλης, όταν ακόμα υπήρχαν τέτοια).


Λύση στην σπουδή του 6ου μέρους, του Gurgenidze:


Tiny Endgames, 1999
David Gurgenidze
Draw

abcdefgh87654321


Ο μαύρος είναι έτοιμος να παίξει 1…Ka1 και να κερδίσει φορσέ τον πύργο. Μετά το πιόνι h5 θα πετάξει σαν πουλί. Πχ 1.Kb4? Ka1 2.Rh1+ (δεν αλλάζει κάτι με το 2.Rxb2) 2…b1=Q+ 3.Rxb1+ Kxb1 4.Kc3 h4 κι είναι αργά για δάκρυα Στέλλα. Ο λευκός σώζει την θέση χρησιμοποιώντας μια μανούβρα που ήδη μάθαμε: 1.Ka6! Φαινομενικά παράδοξη κίνηση το να απομακρύνεται ο βασιλιάς από το πεδίο της μάχης, αλλά έτσι εκκενώνει την 5η οριζόντια για να έρθει εκεί ο πύργος! Αν τώρα 1…Ka1 2.Rxh5! b1=Q 3.Ra5+ Kb2 4.Rb5+=. Το θυμάστε αυτό, έτσι δεν είναι; 1…h4 2.Ka5! Το ίδιο πλάνο μια γραμμή κάτω.


2…h3 3.Ka4! Ka1 4.Rxh3 b1=Q 5.Ra3+ Kb2 6.Rb3+ = Χαριτωμένο.