ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΣΚΑΚΙ: Μικρές σπουδές, μεγάλα μαθήματα!- μέρος 6ο

Τα προηγούμενα τεύχη του περιοδικού θα βρείτε εδώ:

μέρος-1, μέρος-2, μέρος-3, μέρος-4, μέρος-5

Σπουδές με πύργο εναντίον πιονιού/-ιών (συνέχεια)

Στις περιπτώσεις όπου το πιόνι είναι εξαιρετικά προωθημένο και δεν μπορεί να σταματηθεί από τον πύργο, διακρίνουμε και κάποιες που η ισοπαλία διασώζεται ακόμα και μετά την προαγωγή, οπότε καλό είναι να το γνωρίζουμε σαν θέμα:

1st Special Prize, Achalgazrda komunisti, 1956
Velimir Kalandadze
Draw

Το πιόνι θα προαχθεί βρέξει-χιονίσει. Ο λευκός αρχίζει τα σαχ. 1.Rh8+! Kg2 (φυσικά δεν του επιτρέπει να κατέβει στην πρώτη οριζόντια) 2.Rg8+ Kf2 3.Rf8+ Ke2 4.Re8+ Kd2 5.Rd8+ Kc2 6.Rc8+ Kb1 (στο ίδιο αποτέλεσμα οδηγεί το 6…Kxb2 7.Rb8+ Ka3 8.Rb7!) 7.Rc7! a1=Q+ 8.Ra7! Qxb2 9.Rb7=

Όσο αβγαταίνουν τα πιόνια τόσο περισσότερο ζορίζεται ο πύργος, ακόμα κι αν είναι ενεργητικός. Το επιπλέον πιόνι μπορεί να είναι καθοριστικό, έστω κι αν είναι διπλωμένο:

Shahmaty v SSSR, 1983
Aleksandr Maksimovski
Win

1.h7! Ra1+ 2.Kb7 Rb1+ 3.Kc7 Rc1+ 4.Kd7 Rd1+ 5.Ke7 Re1+ 6.Kf7 Rf1+ 7.Kg7! (7.Kg6? Rf8!) 7…Rg1+ 8.Kh6! Rg3 9.h4! Rg4 10.h5! με εύκολη πλέον νίκη.

Ακόμα χειρότερα είναι τα πράγματα για τον πύργο αν τα πιόνια είναι δεμένα. Θεωρητικά, όπως μάλλον ξέρετε, δύο δεμένα πιόνια στην 6η δεν μπορεί να τα σταματήσει ο πύργος. Εκτός κι αν μπορεί να δημιουργήσει απειλές ματ.

skakistiko.gr, 2014
Panagiotis Konidaris
Win

Αυτή την μικρή σπουδή την έφτιαξα στα φοιτητικά μου χρόνια (3 και πλέον δεκαετίες πριν) αλλά δημοσιεύτηκε αρκετά αργότερα. Τότε δεν είχα στην διάθεσή μου βάσεις δεδομένων σπουδών, ούτε φυσικά μηχανάκι. Την είχα δείξει μάλιστα και σε μερικούς Έλληνες μετρ (και έναν Ι.Μ.) και –προς μεγάλη μου έκπληξη- δυσκολεύτηκαν να την λύσουν, μόνο ο Νίκος ο Μενδρινός τα είχε καταφέρει γρήγορα. Μετά από αρκετά χρόνια ανακάλυψα ότι μια παρεμφερή ιδέα είχε φτιάξει ο A.Kalinin το 1973. Εκείνος έβαζε μαύρα πιόνια b4-c3. Στην αρχή στενοχωρήθηκα, αλλά μετά είδα ότι κάτι δεν πήγαινε καλά με την σπουδή του Kalinin. Ο συνθέτης έδινε σαν κλειδί 1.Kf4! Η σπουδή του όμως λυνόταν και με 1.Rb8! άρα ήταν τρύπια. Ο Kalinin δεν αποκλείεται να στενοχωρήθηκε εξίσου αν ποτέ έμαθε ότι την ίδια ακριβώς σπουδή με την δικιά του είχε συνθέσει ο A.Herberg από το 1936! Και η παλιότερη σπουδή ωστόσο έδινε την ίδια λύση, άρα είχε και την ίδια τρύπα. Έτσι διεσώθη –για καλή μου τύχη- η originality της δικιάς μου. Συμβαίνουν κι αυτά στην σύνθεση.

Στην δουλειά μας τώρα, ο λευκός έχει κάμποσες υποψήφιες κινήσεις, αλλά οι πιο λογικές είναι τρεις.

Αν 1.Rd8? d2 2.Kf4 c2! 3.Rd3+ Kh4! 4.Rxd2 c1=Q! και ο πύργος είναι καρφωμένος. Μια καλύτερη προσπάθεια θα ήταν 1.Kf4? αλλά κι εδώ μετά από 1…d2! 2.Rg3+ (2.Rg1? c2! -+) 2…Kh2! 3.Rd3 Kg2 4.Ke3 Kf1 5.Rd8 Ke1 6.Rh8 d1=N+! = Επιστρέφουμε στην κύρια συνέχεια:

1.Rc8! Η μόνη κίνηση που κερδίζει! 1…c2 (1…d2? 2.Rxc3+, +-) 2.Kf4! (2.Rc3? Kg2 3.Kf4 Kf2 4.Ke4 Ke2=) 2…d2 3.Rc3+! Kh4 (χάνει και το 3…Kg2 4.Rxc2 και το καρφωμένο d θα πέσει) 4.Rxc2 d1=Q 5.Rh2#

Ακόμα κι αν τα πιόνια φτάσουν στην 7η υπάρχει ελπίδα για τον πύργο, αρκεί αυτά να είναι τα ακριανά. Τον παρακάτω μηχανισμό (γνωστό από τον Moravec από το 1924) καλό είναι να τον ξέρουμε όλοι οι σκακιστές:

The Problemist, 2007
Vladimir Kuzmichev
Draw

Ο μόνος τρόπος για να αμυνθεί ο λευκός είναι να ενεργοποιήσει τον βασιλιά και να δημιουργήσει έτσι δικές του απειλές. 1.Kc5! g2 2.Kc6! h2. Αυτή είναι η περίφημη θέση του Moravec. Ο λευκός θα φυλακίσει τον μαύρο βασιλιά σε μια αέναη κίνηση στα σύνορα της σκακιέρας:

3.Ra1+! Kb8 4.Rb1+ Kc8 5.Ra1! Kd8 6.Kd6 Ke8 7.Ke6 Kf8 8.Kf6 Kg8 9.Ra8+! Kh7 10.Ra7+ Kh6 11.Ra8! Kh5 12.Kf5 Kh4 13.Kf4 Kh5 14.Kf5=

Τα ακριανά πιόνια, όπως είδατε έγιναν τελικά βραχνάς για τον μαύρο:

13…Kh3? 14.Rh8#. Στην αρχή της σπουδής ο μαύρος θα μπορούσε να προσπαθήσει να αλλάξει γραμμή, αλλά και πάλι θα βρισκόταν εγκλωβισμένος στην ζώνη του λυκόφωτος: 1…Kb7 2.Kd6! g2 3.Rb1+ Ka6 (3…Kc8 4.Rc1+ Kd8 5.Ra1 κτλ) 4.Kc6! Ka5 5.Kc5 Ka4 6.Kc4 Ka3 7.Kc3 Ka4 (τραγωδία θα ήταν το 7…Ka2 8.Rg1! h2 9.Rxg2+, +-) 8.Kc4 και επιστρέφουμε στο αεικίνητο.

Να ένα ακόμα παράδειγμα με δεμένα πιόνια όπου η ενεργητικότητα του βασιλιά είναι καθοριστική για το αποτέλεσμα:

Resitelsky Zpravodaj, 2014 (version)
Jaroslav Polasek
Draw

1.Rh2! h3 2.Kc4! Kf4 3.Kd5! (λάθος θα ήταν το 3.Kd4?, γιατί θα δεχόταν σαχ στην προαγωγή στο g1) 3…g3 4.Rxh3 g2 5.Rh4+! Kf5 6.Rh8! και το πιόνι δεν μπορεί να προαχθεί αφού ακολουθεί 7.Rf8+ και 8.Rg8+. Δεν πετυχαίνει κάτι ούτε και η άλλη βαριάντα που έχει ο μαύρος στην διάθεσή του: 3…Kg3 4.Rh1! h2 5.Ke4 Kg2 6.Ra1 g3 7.Kf4 με απλή ισοπαλία.

Τα πιόνια βέβαια δεν είναι να τα υποτιμάς, ακόμα κι αν δεν είναι ενωμένα. Να μια πολύ χαρακτηριστική σπουδή με θεωρητικό ενδιαφέρον:

Budapest Tourney, 1950
Vladimir Korolkov
Win

Όποιος βιαστεί να σπρώξει το c πιόνι περιχαρής και με ξέπλεκες πλεξούδες, την πάτησε για τα καλά, αφού επιτρέπει στον μαύρο να πραγματοποιήσει μια θαυμάσια (όσο και κρυφή) άμυνα.

1.c7? Rc2 2.Kb7 Rb2+ 3.Kc6 Rc2+ 4.Kd7 Rd2+ 5.Kc8 Kb1!! Αυτός είναι ο άσος στο μανίκι. 6.a5 Ra2 7.a6 Rxa6 8.Kb7 Ra2! 9.c8=Q Rb2+ 10.Ka8 Ra2+.

Ο μαύρος πήγε στο κατάλληλο τετράγωνο τον βασιλιά του για να μην εμποδίζει τα σαχ. Ο ομόλογός του ρουά δεν μπορεί να πατήσει ποτέ στην στήλη c γιατί τότε ντάμα-γιόκ! Αυτή ήταν η ιδέα του 5…Kb1!!, που έμοιαζε αρχικά ακατανόητο. Τα βρίσκεις όμως αυτά στην σκακιέρα αν δεν τα γνωρίζεις ήδη; Όχι, πέστε μου. Η σωστή επιλογή είναι πρώτα το a πιόνι:

1.a5! Kb1 (με την ίδια ιδέα, δεν βγάζει πουθενά το 1…Rc2 2.Kb7 Rb2+ 3.Kc8 Kb1 4.a6 Ra2 5.Kb7 Rb2+ 6.Kc7 Ra2 7.Kb6 Rb2+ 8.Kc5 Ra2 9.c7 και κερδίζει). Συνεχίζουμε: 2.a6! (μην πατήσετε ξανά στην ίδια μπανανόφλουδα: 2.c7? Rc2 3.Kb7 Rb2+ κτλ) 2…Rb6 3.a7! Rxc6 4.Kb7 Rc2 5.a8=Q Rb2+ 6.Kc6 και τέρμα τα δίφραγκα. Η διαφορά είναι ότι η βασίλισσα στο a8 δεν σουβλίζεται.

Όταν βέβαια είναι σε φόρμα ο πύργος μπορεί να σταματήσει ακόμα και μια στρατιά πιονιών. Το προτελευταίο παράδειγμα της ενότητας μοιάζει «αφύσικο» αλλά είναι διδακτικό τόσο στον μηχανισμό όσο και στο ωραίο τέλος του.

(dedicated to L.Prokes)
Sachova Studie, 1954
Jindrich Fritz
Draw

Μοιάζει αδιανόητο το να αντιμετωπιστεί όλη αυτή η μάζα μαύρων πιονιών. Ο λευκός όμως δημιουργεί απειλές ματ για να προλάβει να τα πλησιάσει με τον βασιλιά: 1.Rb1! (>2.Rh1#) 1…Kh7 2.Kf7 Kh6 3.Kf6 Kh5 4.Kf5 Kh4 5.Kf4 Kh3 6.Kxf3 (πάει το ένα), 6…Kh2 7.Kxe3 (πάει και το δεύτερο) 7…c2.

Να μια κρίσιμη θέση για να θυμάται κανείς. Εδώ εμφανίζεται το θέμα Prokes που πήρε το όνομά του από τον Τσέχο συνθέτη (και πρωταθλητή στο ΟΤΒ της χώρας του την δεκαετία του 1920) που το εισήγαγε (εξού και η αφιέρωση). Ένας πύργος απειλείται από δύο πιόνια στην 7η και θυσιάζεται για να κερδίσει τέμπο, ώστε να τα εξολοθρεύσει ο βασιλιάς: 8.Rh1+! Kxh1 9.Kxd2 και δεν θα απομείνει τίποτα στην σκακιέρα.

Και τέλος μια όμορφη σπουδή που συνδυάζει το Prokes που μόλις είδαμε με άλλα ωραία θέματα:

Uralsky Problemist, 2003
Vitaly Kovalenko
Draw

1.Kb2! Kd4! (1…a3+ 2.Ka1 Kd4 3.Rxb3 cxb3 pat ή και 1…a1=Q 2.Kxa1 Kd4 3.Rh3 c3 4.Rh4+ Kd3 5.Rxa4=) 2.Rc1! c3+! 3.Ka3! (3.Rxc3? a1=Q+, -+) 3…b2 4.Rd1+ Kc4 5.Kxa2 c2. Και τώρα ξέρετε, έτσι; 6.Rd4+! (Prokes!) 6…Kc3! 7.Rc4+! Ο επιμένων νικά- ή έστω κάνει ισοπαλία… 7…Kxc4 8.Kxb2 Kd3 9.Kc1! a3 (Kc3) pat!

Διασκεδαστικό, αλλά τώρα στο κλείσιμο, σας περιμένει μια σπουδή σχετική με το θέμα μας, για να λύσετε μόνοι σας:

Tiny Endgames, 1999
David Gurgenidze
Draw

Ο λευκός εδώ θα χρειαστεί μερικές λεπτές κινήσεις για να πετύχει έναν από τους μηχανισμούς ισοπαλίας που είδαμε στα παραδείγματά μας. Λοιπόν, τι λέτε; Θα την σώσετε την παρτίδα; Η λύση στο επόμενο επεισόδιο της σαπουνόπερας.

Η λύση της σπουδής του Gurgenidze από το 5ο μέρος:

David Gurgenidze
Draw

1.Rc8! Λάθος ήταν το άμεσο 1.Rg8+? Kf3 2.Rg1 Ke3! 3.Kd5 Kd3! Και ο μαύρος θα έρθει στο b2 και θα κερδίσει. Το κλειδί τον αναγκάζει να σπρώξει πρώτα το a πιόνι, κάτι που θα είναι καθοριστικής σημασίας.

1…a2 2.Rg8+ Kf3 3.Rg1 Ke3 4.Ra1! Αυτό είναι το κουμπί της Αλέξαινας. Ο μαύρος δεν μπορεί να παίξει 4…Kd2 5.Rxa2=. Άρα 4…Kd3 5.Kf4! Kc3 6.Ke3 Kb2 7.Kd2! Kxa1 8.Kc1(xc2) pat. Αν την φτάσατε μέχρι το τέλος, μπράβο σας, είμαι περήφανος για σας!