ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΣΚΑΚΙ: Μικρές σπουδές, μεγάλα μαθήματα! -μέρος 2ο

Σπουδές πιονιών (συνέχεια)

Συνεχίζουμε από εκεί που σταματήσαμε. Το 1ο μέρος θα βρείτε ΕΔΩ

Οι θέσεις που είδαμε μέχρι τώρα δεν μπορούν να θεωρούνται «αφύσικες». Εξάλλου αυτό που πρέπει στην ουσία να γνωρίζει κάποιος είναι οι μηχανισμοί κι όχι τόσο ακριβείς θέσεις. Αν πάντως υπάρχουν δύο άνθρωποι που έχουν συνδέσει το όνομά τους με τα φινάλε πιονιών, αυτοί είναι ο Nikolai Grigoriev και ο Mikhail Zinar. Αξίζει να ψάξετε και να διαβάσετε όλες τις σπουδές τους με πιόνια. Θα είναι από τα καλύτερα μαθήματα φινάλε που θα έχετε πάρει ποτέ. Να μία από τις πιο γνωστές του Grigoriev (αποφεύγω τις πολλές υποβαριάντες, είναι εύκολο και χρήσιμο να τις μετρήσετε μόνοι σας):

Shahmaty v SSSR, 1932
Nikolai Grigoriev
Win

Οι περισσότεροι, ίσως ακόμα και πολύ ισχυροί μαιτρ, θα έτρεχαν να ενεργοποιήσουν τον βασιλιά για να πιάσουν το απομακρυσμένο, πχ 1.Kg3? b5 2.Kf3 b4 3.Ke2 b3 4.Kd3 f5! 5.Kc3 d4+! 6.exd4 f4 7.d5 f3 8.d6 f2 9.d7 f1=Q 10.d8=Q Qc1+ και ο μαύρος έχει διαρκές σαχ. Όποιος δεν βιαστεί, και αποφύγει έτσι την λούμπα, θα προσανατολιστεί αλλού. Τι μένει; Να επιτεθούμε με τον βασιλιά φέρνοντάς τον στο e6. Ωστόσο το άμεσο 1.Kg3? b5 2.Kf4 b4 3.Kf5 b3 4.Ke6 b2 5.h8=Q+ Kxh8 6.Kf7 b1=Q 7.g7+ Kh7 8.g8=Q+ Kh6 δεν κερδίζει αφού η μαύρη ντάμα κρατάει το ματ στο g6. Αυτό όμως μας δίνει τελικά την ωραία ιδέα. 1.e4!! dxe4 2.Kg3 b5 3.Kf4 e3 (δεν άλλαζε κάτι με το άμεσο 3…b4 4.Kf5 κτλ) 4.Kxe3 f5! 5.Kf4! b4. Και τώρα;

6.Ke5! (το πιόνι δεν πρέπει να φαγωθεί, γιατί κλείνει την κρίσιμη διαγώνιο b1-h7!) 6…b3 7.Ke6 (αυτό είναι το τετράγωνο-κλειδί) 7...b2 8.h8=Q+! Kxh8 9.Kf7 b1=Q 10.g7+ Kh7 11.g8=Q+ και 12.Qg6#

Μήπως κάποιοι από εσάς σκέφτεστε ότι δύσκολα προκύπτουν μερικές από αυτές τις πιονοδομές σε παρτίδα, οπότε και πάλι οι σπουδές είναι άχρηστες; Δεν θα συμφωνήσω, αλλά χατίρια δε χαλάω. Ας δούμε μια πιο «πιθανή» πιονοδομή.

Chess Compositions of N.D.Grigoriev, 1952
Nikolai Grigoriev
Win

Η σπουδή αυτή διδάσκει γιατί δεν πρέπει στο φινάλε να σπρώχνουμε δίχως σοβαρό λόγο τα πιόνια μας. Εδώ ο λευκός (εμείς δηλαδή -μην ξεχνιόμαστε) κερδίζει επειδή είχε την πρόνοια να διατηρήσει πιο ελαστική δομή πιονιών αφήνοντας το h2 στην φωλιά του, οπότε έχει τον πρώτο λόγο στην οποζισιόν! 1.Kf2 Kf7 2.Ke3 Ke6 (Αν 2…Kf6, 3.Kd4 g5, 4.h4! Εναλλακτικά 2…Kg7 3.Kd4 h4 4.gxh4 Kh6 5.Ke5 Kh5 6.Kf6 Kxh4 7.Kxg6 Kg4 8.h4! +-) 3.Kd4 Kd6 4.h3! (να το πρώτο χρήσιμο τέμπο) 4…Ke6 5.Kc5 Ke7. Κρίσιμη θέση.

6.Kc6! Σημαντική κίνηση. Λάθος ήταν το 6.Kd5? Kd7 7.Ke5 Ke7 8.h4 Kf7 9.Kd6 Kf6! = με οριζόντια οποζισιόν. 6…Ke6 7.h4! (και δεύτερο χρήσιμο τέμπο, σπάει ξανά την οποζισιόν του αντιπάλου) 7…Ke7 8.Kc7 Ke6 9.Kd8 (βλέπετε; πάει ξανά από τα μετόπισθεν, όπως και στην σπουδή του Μποτβίνικ) 9…Kd5 10.Ke7 Ke4 11.Kf6 Kf3 12.Kxg6 Kxg3 13.Kg5! +-

Συγκρατήστε και την τελική θέση. Είναι αυτό που ονομάζουμε mutual ή reciprocal zugzwang: όποιος παίζει την πάτησε, κάτι πρέπει να παραχωρήσει.

Θα κλείσω το κεφάλαιο Grigoriev με μια διάσημη σπουδή. Αξίζει να την αναλύσετε και μόνοι σας για να καταλάβετε πλήρως τον μηχανισμό. Η οποζισιόν σε όλο της το μεγαλείο!

unknown source, 1913
Nikolai Grigoriev

Ο λευκός έχει την οποζισιόν, αλλά τα πιόνια του είναι πιο ευάλωτα. Για να καταλάβουμε τι θα ακολουθήσει ας αναλύσουμε την λανθασμένη συνέχεια 1.Kb5? Kb2! Γιατί εκεί και όχι στο b3; Ώστε, αν χρειαστεί, να πάρει ο ίδιος την οποζισιόν (πχ στο 2.g4 Kb3!). Αυτό είναι πολύ σημαντικό όπως θα δούμε σε όλη την διάρκεια της σπουδής. 2.Kc5 Kc2! 3.Kd5 Kd2! 4.Ke5 Ke2! 5.Kf5 Kf2 6.g4 Kf3! Και ο λευκός είναι σε zz, θα χάσει το g4 με εύκολη ισοπαλία. Γι’ αυτό η σωστή πρώτη κίνηση είναι:

1.g4! Τώρα θα είναι ο λευκός που θα κρατάει τις… αποστάσεις. Δείτε το ταγκό (ή μάλλον τον καρσιλαμά) που ακολουθεί: 1…Kb2! 2.Kb6! Kb3 3.Kb5! Kc2 4.Kc6! Kc3 5.Kc5! Kd2 6.Kd6! Kd3 7.Kd5! Ke2 8.Ke6 Ke3 9.Ke5 Kf2 10.Kf6 Kf3 11.Kf5! Φτάσαμε στην κρίσιμη θέση αλλά τώρα παίζει ο… μελανός, που θα’ λεγε κι ο Μπαμπινιώτης. 11…Kg2 12.Kg6! Kh3! 13.Kh5! Οποζισιόν μέχρι τις εσχατιές της Γης! 13…Kxh2 14.Kxh6 +-

Το να ισχυριστεί βέβαια κάποιος ότι μπορεί μέσα σε ένα άρθρο να διαλευκάνει όλα τα μυστήρια των φινάλε πιονιών, θα ήταν ύβρις. Όσο πληθαίνουν τα πιόνια τόσο τα πράγματα περιπλέκονται και, ασφαλώς, τόσο δημιουργούνται προϋποθέσεις για νέες ιδέες. Κέρδος ή χάσιμο τέμπο, μπλοκαρίσματα ή διασπάσεις πιονιών, zugzwang κ.ό.κ. Θα δώσω κάποια παραδείγματα για να μπούμε στο νόημα. Το πρώτο είναι μια πιο μοντέρνα σπουδή:

1st HM, Olimpiya Dunyasi, 2010
Sergiy Didukh & Siegfried Hornecker
Draw

Ο μαύρος έχει ένα ελεύθερο στην h στήλη, αλλά και έναν ακόμα πιο επικίνδυνο ασασίνο στο a3. Τι να πρωτοκρατήσει κανείς; Η λογική δοκιμή (logical try) βέβαια είναι η συνέχεια: 1.bxa3? hxg5! 2.a4 g4 3.a5 g3 4.a6 g2 5.a7 g1=Q 6.a8=Q Qg8+ 7.Kb7 Qxa8+ 8.Kxa8 και τώρα περνάμε στην δεύτερη φάση της σπουδής όπου ο μαύρος πρέπει να συγκρατήσει τα πιόνια του λευκού για να κερδίσει, κι έτσι 8…Kc6! 9.Ka7 Kb5! 10.a4+! Kxa4 11.Kb6 Kxb4. Τώρα μπαίνουμε στην τελική φάση της σπουδής όπου ναι μεν ο λευκός βασιλιάς πρόλαβε να ενεργοποιηθεί θυσιάζοντας τα πιόνια του αλλά… 12.Kc6 Kc4 13.Kd6 Kd4 14.Ke6 Ke4 15.Kf6 Kf4 16.Kg7 Kg5 -+. Μην έχοντας πρόσβαση στο g6 ο λΡ περιορίστηκε από την οποζισιόν. Αυτό όμως το στοιχείο μας δίνει και την λαμπρή ιδέα της λύσης. Πριν φάμε στο a3 να σπρώξουμε το πιόνι στο g6! Τώρα η κύρια γραμμή θα είναι η ίδια αλλά ο μαύρος θα έχει στο τέλος πιόνι στο h6, όχι στο h7! Τεράστια διαφορά: 1.g6! hxg6 2.bxa3 g5! 3.a4 g4 4.a5 g3 5.a6 g2 6.a7 g1=Q 7.a8=Q Qg8+ 8.Kb7 (8.Ka7? Qxa2+) 8…Qxa8+ 9.Kxa8 Kc6! 10.Ka7! (10.a4? Kb6) 10…Kb5! 11.a4+! Kxa4 12.Kb6 Kxb4 13.Kc6 Kc4 14.Kd6 Kd4 15.Ke6 Ke4 16.Kf6 Kf4 17.Kg6 Kg4 18.Kxh6=

Μιλώντας για πιόνια όμως δεν μπορούμε να ξεχνάμε μια από τις πιο σπουδαίες ιδιότητές τους, αυτή της προαγωγής. Οι ΟΤΒ σκακιστές βέβαια είναι συνηθισμένοι στις προαγωγές σε ντάμα, αλλά στο καλλιτεχνικό σκάκι είναι πολύ συνηθέστερες οι υποπροαγωγές, που προκαλούν έκπληξη και έντονο αισθητικό αποτέλεσμα. Έχουν όμως αυτές χρησιμότητα σε μια παρτίδα; Η απάντηση είναι ότι σε κάποια φινάλε πιονιών απαιτείται προσοχή, κυρίως για να αποφευχθεί κάποιο πατ. Να δώσω ένα ωραίο τελευταίο παράδειγμα και κρατήστε την ιδέα, ίσως κάποτε σας φανεί χρήσιμη.

3rd Prize, Bulletin of the Central Chess Club SSSR, 1978
Mikhail Zinar
Win

Ο λευκός θα προάγει πρώτος. Είναι όμως αυτό αρκετό; 1.Kh6! Είναι σημαντικό να μείνει ο λευκός ρουά στην h στήλη, όπως θα δούμε. 1…g3 2.g7 g2 3.g8=R! Να η υποπροαγωγή που λέγαμε. Τεράστιο σφάλμα θα ήταν το φυσιολογικό 3.g8=Q? g1=Q 4.Qxg1 pat. Ο μαύρος δεν το βάζει κάτω: 3…Kh2 4.Kh5! h3 5.Kh4! Να γιατί έπρεπε να πάει από την h ο λευκός βασιλιάς, για να κρατάει επαφή με το δεύτερο πιόνι. 5…g1=Q 6.Rxg1 Kxg1 7.Kxh3. Τώρα θα περίμενε κανείς ο μαύρος να καταθέσει τα όπλα αφού δεν μπορεί να πιάσει το ελεύθερο c πιόνι, αλλά ούτε τώρα το θηρίο τα παρατάει: 7…Kf2 8.c4 Ke3 9.c5 Kd4 10.c6 Kc5 11.c7 Kb6! Την είδατε την παγίδα, έτσι; 12.c8=R!

Δεύτερη προαγωγή σε πύργο στην άλλη μεριά της σκακιέρας, για τον ίδιο όμως λόγο. Το 12.c8=Q? pat, θα έχυνε την καρδάρα με το γάλα, ενώ και οι άλλες προαγωγές σε αξιωματικό και ίππο δεν επαρκούν (δοκιμάστε τις, αν δεν με πιστεύετε).

Βέβαια το μέτρημα στα φινάλε πιονιών δεν είναι πάντα απλό. Πολλές φορές φέρνει πονοκέφαλο! Πιο εύκολο λοιπόν θα ήταν να συγκρατεί κανείς μηχανισμούς και να είναι δημιουργικός, εκμεταλλευόμενος τα πάγια όπλα (οποζισιόν, «τετράγωνο», zz κτλ). Και για να συγκρατούμε μηχανισμούς, είναι χρήσιμο να λύνουμε σπουδές. Πόσο πιο λιανά να το κάνω;

Και μπόνους μια δικιά μου σπουδή που μετά από μια trivial εισαγωγή καταλήγει σε ένα διδακτικό φινάλε πιονιών. Δοκιμάστε να την λύσετε, εύκολη είναι.

Chess-problems-gr, 2010
Panagiotis Konidaris
Win

Η λύση στην σπουδή του A. Wotawa, από το 1ο μέρος:

Deutsche Schachzeitung, 1951
Wotawa
Draw

1.b6! (1.Kb2? Kb4-+) 1…cxb6 2.c5! bxc5 και τώρα μόνο 3.Kb1! Ο λευκός δεν έχει άλλον τρόπο να διατηρήσει την οποζισιόν, πχ 3.Ka2? Ka4! ή 3.Kb2? Kb4! Τώρα μετά από 3…Kb5 (3…Kb4 4.Kb2!) 4.Kc1! και λόγω της πρότερης θυσίας των δύο πιονιών ο μαύρος δεν έχει το τετράγωνο c5 στην διάθεσή του. 4…Ka4 5.Kc2!=