Μικρές σπουδές, μεγάλα μαθήματα!- μέρος 5ο

Τα προηγούμενα τμήματα του δακρύβρεχτου πονήματος:

Μέρος 1ο , μέρος 2ο, μέρος 3ο, μέρος 4ο.

Σπουδές με πύργο εναντίον πιονιού/-ιών

Θεωρητικά ο πύργος κερδίζει στις περισσότερες περιπτώσεις. Αλλά θεωρητικά και η Ελλάδα έχει βγει από τα μνημόνια, οπότε ας μην το κάνουμε θέμα. Υπάρχουν λοιπόν θέσεις σε αυτά τα φινάλε που το προωθημένο πιόνι γίνεται πολύ επικίνδυνο και όπου ο πύργος χάνει ή έστω μετά βίας σώζει την ισοπαλία. Εκτιμώ ότι αυτές τις θέσεις οφείλουν να τις γνωρίζουν καλά όλοι οι σκακιστές που σέβονται τον εαυτό τους (ενδεχομένως και αυτοί που έχουν έλλειψη αυτοσεβασμού).

Η πιο κλασική και διάσημη είναι η γνωστή ως «θέση του Saavedra» (άσχετο, αλλά αυτό το όνομα έδωσα σε έναν Δομινικανό Ιεροεξεταστή στην «Πανάκεια»). Η σπουδή στην πραγματικότητα είναι του Barbier. Ο Saavedra υπήρξε σχολιαστής στην αγγλική εφημερίδα που πρωτοδημοσιεύτηκε, εμπλουτίζοντάς την τρόπον τινά.

Glasgow Weekly Citizen, 1895
George Barbier & Fernando Saavedra
Win

1.c7! Rd6+ 2.Kb5! (ο λευκός δεν μπορεί ακόμα να πατήσει στην c στήλη: 2.Kc5? Rd1! >c1 =) 2...Rd5+ 3.Kb4 (3.Kc4?) 3...Rd4+ 4.Kb3 (εδώ καλό είναι και το Kc3) 4…Rd3+ 5.Kc2. Η σεμνή τελετή φαίνεται να έλαβε τέλος. Κι όμως, ο μαύρος έχει ακόμα μια παγίδα στο σακούλι του: 5…Rd4! Αν τώρα ο λευκός βιαστεί και προάγει σε ντάμα ακολουθεί 6.c8=Q? Rc4+! 7.Qxc4 pat. Και τότε; Την λύση, όπως συχνότατα συμβαίνει στο καλλιτεχνικό σκάκι δίνει η ομορφιά της υποπροαγωγής: 6.c8=R! Λόγω της απειλής 7.Ra8+ με ματ, είναι υποχρεωτικό το 6…Ra4 αλλά μετά το 7.Kb3! με νέα απειλή ματ στο c1 όλα τελειώνουν.

Η αμυντική μανούβρα του πύργου στο προηγούμενο παράδειγμα δεν ήταν αρκετή, αλλά σε κάποιες άλλες περιπτώσεις μας φτάνει και περισσεύει, γι’ αυτό θα πρέπει να την ξέρουμε καλά:

Bakinsky rabochy, 1927
Leonid Kubbel
Draw

Κι εδώ το μαύρο πιόνι μοιάζει ασταμάτητο, οπότε τα πλάγια σαχ είναι η μόνη επιλογή, έτσι κι αλλιώς. 1.Rb8+! Kd7 2.Rb7+ Kd6. Ο μαύρος βασιλιάς δεν μπορούσε να πατήσει στα c7/c8 γιατί θα ακολουθούσε η μανούβρα Rb8 (b7)-b4-c4+ που θα κέρδιζε την νεότευκτη βασίλισσα. Πρέπει πρώτα να εξολοθρευτεί το d3 πιόνι. 3.Rb6+ Kd5 4.Rb5+ Kd4 5.Rb4+ Kxd3 6.Rb3+ Kd4 (και τώρα πίσω ξανά, όπως στην προηγούμενη σπουδή) 7.Rb4+ Kd5 8.Rb5+ Kd6 9.Rb6+ Kc7 10.Rb7+ Kc8 11.Rb5! Το ίδιο τρικ, μόνο που τώρα είναι αποτελεσματικό γιατί ο λευκός ρουά δεν είναι στην γωνία. 11…c1=Q 12.Rc5+! Qxc5 pat.

Φυσικά σε πολλές εκδοχές αυτού του φινάλε, ο πύργος δεν μπορεί να σταματήσει μόνος του το αντίπαλο πιόνι και χρειάζεται την αρωγή του βασιλιά του. Αυτός τότε προσπαθεί να πλησιάσει το πιόνι από πίσω. Ο αντίπαλος βασιλιάς όμως σε τέτοιες περιπτώσεις προσπαθεί να τον αποτρέψει, να τον κρατήσει μακριά. Αυτό είναι ένα πολύ κοινό και πολύ χρήσιμο μοτίβο και θα το εξετάσουμε στα επόμενα παραδείγματα:

Special Prize, Sportivnaya Gazeta, 1975
David Gurgenidze
Draw

1.b4 Kg2 2.b5 Kf3 Και τώρα; Μετά από 3.b6? Ke4 4.Ka6 Kd5 5.b7 Kc6 ο μαύρος προλαβαίνει το πιόνι. Εγκαταλείπουμε; Όχι βέβαια! Η σωτήρια μανούβρα, μας διδάσκει ο συνθέτης, είναι να τον εμποδίσουμε να πλησιάσει με τον βασιλιά: 3.Kb6!! Rc1! (η καλύτερη προσπάθεια -το τυπικό 3…Ke4 4.Kc6 Ke5 5.b6 Ke6 6.b7= είναι απλή νούλα) 4.Ka7! Ke4 5.b6 Kd5 6.b7 Kc6 (αυτή είναι η ιδέα: αν τώρα 7.b8=Q Ra1#) 7.b8=N+! Kc7 8.Na6+ =

Να την θυμάστε αυτήν την θέση, όπως και την επόμενη, είναι πανεύκολο να εμφανιστούν. Πολύ δε περισσότερο όταν ΞΕΡΟΥΜΕ τι γίνεται σ’ αυτές.

Socialisticheskaya industriya, 1976
Ernest Pogosyants
Draw

Αυτή μοιάζει ακόμα χειρότερη θέση από πριν, αφού ο μαύρος ρουά είναι κοντύτερα. Προσέξτε όμως το τελικό τρικ, είναι πολύ συχνό όταν έχουμε να κάνουμε με τα πιόνια b και g.

1.g4! Kc4 2.g5! (μεγάλο λάθος είναι τώρα το 2.Kf7? Kd5! 3.g5 Ke5 4.g6 Rf6+! 5.Kg7 Kf5 -+) 2…Kd5 3.g6! (κι εδώ ήταν κακό το 3.Kh7? Re8 4.g6 Ke6 5.g7 Kf7 -+) 3…Ke5! 4.Kh7! Kf6 5.g7 Re7 (αν 5…Re1 6.g8=N+! =) 6.Kh8! Rxg7 pat.

Όλοι γνωρίζουν ότι σε τέτοια φινάλε το καλύτερο για τον πύργο είναι το να βρίσκεται πίσω από το προωθημένο πιόνι, αφού τότε έχει μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων, επιλογών και επιπλέον δεν κινδυνεύει να απειληθεί. Υπάρχουν ωστόσο και θέσεις με τον πύργο μπροστά από το πιόνι που κερδίζουν για την δυνατή πλευρά. Μια από τις πιο διάσημες σπουδές του Ρετί διαπραγματεύεται το θέμα. Θα δείξουμε μια παραλλαγή της γιατί η original έχει ένα ενοχλητικό dual.

Tijdschrift van den Koninklijken, Ned.Schaakbond, 1921
Richard Reti
Win

Η λογική προσπάθεια εδώ θα ήταν να πλησιάσει ο βασιλιάς. Ωστόσο ο μαύρος έχει όλον τον χρόνο για να τον εμποδίσει, κάτι κρίσιμο, όπως ήδη εξηγήσαμε. 1.Kc7? Kd5! 2.Kb6 Kc4! ή εδώ 2.Rd1 Kc5! Δείτε, ο μαύρος δεν βιάζεται να κινηθεί προς τα μπρος, πρώτα φροντίζει να εμποδίσει την διέλευση του λευκού βασιλιά, αυτό είναι το πιο σημαντικό. Μια άλλη προσπάθεια θα ήταν να έρθει ο πύργος πίσω από το πιόνι, αλλά εύκολα μπορούμε να μετρήσουμε ότι αυτό αργεί κατά μια κίνηση: 1.Rf8? Kd5 2.Rd8+ Kc4 3.Kd7 d3 4.Ke6 Kc3 5.Ke5 d2 6.Ke4 Kc2=. Άρα τι;

1.Rd1! Αυτή είναι η star move! Ναι μεν ο πύργος είναι πιο παθητικός μπροστά από το πιόνι, αλλά τώρα εξαναγκάζει τον μαύρο να διαλέξει τετράγωνο και άρα να επιτρέψει στον δικό του βασιλιά να πλησιάσει στην σκηνή της δράσης. Κοιτάξτε: 1…Ke5 2.Kc7! Kd5 3.Kd7! Αναμονή! Αυτό θα είχε παίξει και στο άμεσο 1…Kd5. Ο λόγος είναι εύκολα κατανοητός: ο μαύρος θα παίξει από την μία πλευρά και ο λευκός βασιλιάς θα κινηθεί από την αντίθετη για να πλησιάσει ανεμπόδιστος το εχθρικό πιόνι. Αυτό πρέπει να το ξέρετε, είναι πολύτιμο. 3…Kc4 4.Ke6 (d6)! d3 5.Ke5 Kc3 6.Ke4 d2 7.Ke3 και η σεμνή τελετή έλαβε τέλος.

Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι ο κανόνας «ο πύργος πίσω από το πιόνι» χάνει την ισχύ του. Σε πολλές περιπτώσεις, αν μπορεί να το κάνει δίχως να εμποδίζει τον βασιλιά του να πλησιάσει, παραμένει η ιδανική επιλογή. Το επόμενο παράδειγμα από έναν σπουδαίο θεωρητικό είναι χαρακτηριστικό και εξίσου διδακτικό:

2nd Special Prize, Shahmaty v SSSR, 1981
Yuri Averbach
Win

1.Ke6! Μόνο εκεί, ώστε να αποφασίσει μετά προς ποια πτέρυγα θα κινηθεί, ανάλογα με την επιλογή του μαύρου. Το μάθαμε αυτό πια, έτσι; 1…e4 2.Rg5! Ο πύργος πρέπει να έρθει τώρα πίσω από το πιόνι. Αν 2.Ke5? Kf3! Χάνει ένα κρίσιμο τέμπο και ο μαύρος προλαβαίνει να σπρώξει. Και φυσικά θέλει να έρθει στο e5. 2…Kf3 3.Rf5+! (Κρίσιμο σαχ για να αναγκάσει τον βασιλιά να απομακρυνθεί και να κερδίσει χρόνο. Ακριβώς ο ίδιος μηχανισμός ακολουθεί και μετά από 2…Kd3 3.Rd5+!) 3…Kg2 4.Re5! (από πίσω είπαμε!) 4…Kf3 5.Kd5! (5.Kf5?) 5…e3 6.Kd4 e2 7.Kd3 +-

Θα ακολουθήσει και δεύτερο μέρος στα φινάλε πύργου vs πιόνια, αλλά έως τότε μια σπουδή για την δική σας προπόνηση:

“64”, 1982
David Gurgenidze
Draw

Πώς θα σωθεί ο λευκός εδώ; Μπορεί να σταματήσει και τα δύο πιόνια; Η λύση στο επόμενο ραντεβού μας.

Η λύση στην απλή σπουδή του Sidorov, από το προηγούμενο:

Boris Sidorov
Draw

1.Kc3+! Kd1 2.Be2+! Kc1 3.Bc4 Kb1 4.Ba2+! Ka1 5.Kxc2 Kxa2 6.Kc1=