ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΣΚΑΚΙ: Μικρές σπουδές, μεγάλα μαθήματα!- μέρος 3ο

Τα δύο πρώτα μέρη του σήριαλ θα βρείτε εδώ: 1ο μέρος, 2ο μέρος

Σπουδές με ίππο εναντίον πιονιού/-ων

Τα βασικά τα ξέρουν όλοι σε αυτά τα φινάλε. Η αδύνατη πλευρά συνήθως είναι αυτή με το κομμάτι, το οποίο πασχίζει να σταματήσει το αντίπαλο προωθημένο πιόνι. Ο αξιωματικός κατά κανόνα φρενάρει πιο εύκολα τα πιόνια, λόγω βεληνεκούς. Με τον ίππο είναι λίγο πιο περίπλοκα τα πράγματα, αλλά έχει κι αυτός τα τρικ του, αφού πολλές φορές δεν επιδιώκει τόσο να μπλοκάρει το πιόνι, όσο το να δημιουργήσει απειλές πιρουνιού, ακόμα και μετά την προαγωγή (αγαπημένο θέμα των συνθετών). Αν βέβαια το… κακό πιόνι είναι το «a» ή το «h», τότε οπωσδήποτε οφείλει να γνωρίζει κάποιος μια κλασική μανούβρα, γνωστή από τον 17ο αιώνα στην οποία ο ίππος κερδίζει. Εδώ μια version από τον μέγα Troitzky:

???, 1898
Alexei Troitzky
win

Το σχέδιο είναι να στριμωχτεί ο μαύρος βασιλιάς και την κατάλληλη στιγμή (όταν θα βρίσκεται στο h1) να παίξουμε Nf1 για να τον φέρουμε σε zz. Απαιτείται όμως μεγάλη προσοχή στα τέμπο. Η ιδανική θέση του βασιλιά μας είναι το f2. Μπορούμε να φτάσουμε εκεί άμεσα ή με δύο βήματα μέσω του f3. Ποιο από τα δύο είναι το σωστό;

1.Kf3! Kh1 2.Kf2! Kh2. Ο ίππος μας βρίσκεται σε άσπρο τετράγωνο. Για να πάει στο f1 που είναι επίσης άσπρο χρειάζεται ζυγό αριθμό κινήσεων. Όταν όμως θα φτάσει εκεί θέλουμε ο μαύρος βασιλιάς να βρίσκεται στο h1 κι όχι στο h2, όπως εξηγήσαμε. Γι’ αυτό ο λευκός χάνει ένα τέμπο με τον βασιλιά, ώστε να πετύχει αυτόν τον στόχο! Θυμηθείτε το αυτό το tempo play, είναι πολύ χρήσιμο σε πολλών ειδών φινάλε.

3.Nc3 (μας κάνει και η μανούβρα μέσω του d4, αλλά ας παραβλέψουμε αυτό το μικρό dual) 3…Kh1 4.Ne4! Προσοχή, όχι κάπου μακριά, πχ 4.Nb1? h2 και θα γίνει μόνος του πατ. Τώρα δεν το έχει αυτό αφού διαθέτουμε ματ από το g3. 4…Kh2 5.Nd2! Kh1 6.Nf1! Φέραμε την θέση που θέλαμε. Ο μαύρος είναι σε zugzwang: 6…h2 7.Ng3#

Αν το πιόνι είναι αρκετά προωθημένο και ο αντίπαλος βασιλιάς μακριά συνήθως ο ίππος χάνει. Ωστόσο αυτό απαιτεί μερικές φορές από τον βασιλιά (της παράταξης του πιονιού) να ελέγξει κάποια κρίσιμα τετράγωνα. Ας δούμε ένα διδακτικό παράδειγμα με λεπτές μανούβρες, από έναν ήδη γνωστό μας συνθέτη:

1st HM, Shahmaty I shashki v massy, 1932
Nikolai Grigoriev
Win

Μια αρχική ιδέα θα ήταν να στριμώξουμε τον ίππο στην γωνία πρώτα, αλλά αυτός ξεγλιστράει: 1.Kc3? Ka4! 2.g5 Nb3 (απειλεί 3…Nc5 με εύκολη νούλα) 3.Kc4 Nd2+! 4.Kd5 Nf3 5.g6 Nh4 6.g7 Nf5! 7.g8=Q Ne7+=. Αυτού του είδους η μανούβρα του ίππου είναι συχνότατη και πολύ διδακτική. Στο ίδιο αποτέλεσμα όμως οδηγεί και η βαριάντα 1.Ke4? Nc2! 2.g5 Nb4! 3.Ke5 Nc6+ 4.Kf6! Αυτή ήταν η ιδέα, να αποκλείσει όλα τα κρίσιμα τετράγωνα. Ωστόσο ο ίππος θα βρει άλλο μονοπάτι, ξανά πίσω από το πιόνι: 4…Nb4! 5.g6 Nd5+ 6.Kf7 Ne3! 7.g7 Nf5 8.g8=Q Nh6+=. Για να κερδίσετε, σπρώξτε!

1.g5! Nb3 2.Ke4! Από εδώ μπορεί να κινηθεί προς όλα τα κρίσιμα τετράγωνα. 2…Nc5+ (αν 2…Nd2+ 3.Kf4! Nc4 4.g6! Nb6 5.Ke5! Nd7+ 6.Kf5! +-) 3.Kf5! (προσέξτε ότι ο μαύρος δεν έχει πλέον χώρο για να κυνηγήσει το πιόνι από πίσω) 3…Nb7 4.Ke5! Nc5 5.g6 Nd7+ 6.Kf5! Nf8 7.g7 +-

Είναι σαφές ότι σε τέτοια φινάλε οι μανούβρες του αμυνόμενου ίππου και τα τετράγωνα στα οποία θα πατήσει απαιτούν πολύ καλό υπολογισμό. Δείτε ένα έξοχο παράδειγμα για το οποίο ο ίδιος ο Μπόρις Σπάσκι έγραψε κάποτε διθυράμβους:

“64”, 1970
David Gurgenidze
Draw

Ο ίππος είναι εγκλωβισμένος. Πώς θα κατορθώσει να σταματήσει το «h» πιόνι; Όλα θα κριθούν στην πρώτη κίνηση της σπουδής. Ειλικρινά, τι θα παίζατε; Και κυρίως, γιατί θα το παίζατε;

1.Ka3!! Μόνο εκεί!

Με λίγο απλό μέτρημα γίνεται προφανές ότι ο λευκός δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει ούτε ένα τέμπο. Πχ. 1.Kb2? Kf7! 2.Kc3 Kg7 3.Kb4 Kxh7 4.Kxb5 h5-+. Τι κακό έχει όμως η άλλη κίνηση του βασιλιά; Παρακολουθήστε: 1.Kb3? Ke6! 2.Nf8+ Kf5! 3.Nd7 h5 4.Nc5 h4 5.Nd3 h3 6.Nf2 h2 7.Kb4 Kf4 8.Kxb5 Kf3 9.Nh1 Kg2 -+. Όλα αυτά πρέπει να τα έχει δει ο λευκός εκ των προτέρων για να παίξει το Ka3! Γιατί;

1…Ke6! 2.Nf8+! Kf5 3.Nd7 h5 4.Nc5 h4

5.Nb3!! Γιατί το b3 προοριζόταν για τον ίππο! Είναι το μοναδικό τετράγωνο από το οποίο μπορεί να φτάσει στο κρίσιμο d2 σταματώντας το πιόνι! Εκπληκτικό; 5…h3 6.Nd2 h2 (αν 6…Kf4 7.Nf1 Kf3 8.Kb4 Kf2 9.Nh2 Kg2 10.Ng4 Kg3 11.Ne3 h2 12.Nf1+=, θυμηθείτε κι αυτή την απλή μανούβρα) 7.Nf1! h1=Q 8.Ng3+=

Εξυπακούεται ότι όταν ο λευκός βασιλιάς είναι κοντά στο πιόνι του, πρέπει να διαλέγει με μεγάλη προσοχή τα τετράγωνα που θα πατήσει. Άλλο ένα χρήσιμο μάθημα από τον μεγάλο Γεωργιανό συνθέτη:

Tiny Endgames, 1999
David Gurgenidze
Draw

Προλαβαίνει ο λευκός να προάγει μαζί με τον μαύρο; Πού πρέπει να πάει ο βασιλιάς; Ας δοκιμάσουμε.

a) 1.Kc8 Nc4! 2.b7 Nd6 -+ b)1.Ka6 Na4! 2.b7 Nc5+ -+

c) 1.Kc6 Nc4 2.b7 Na5+ -+, d)1.Kc7 Na4! 2.b7 Nc5 3.b8=Q Na6+ -+

e) 1.Ka7 Nc4 2.b7 Na5 3.b8=Q Nc6+ -+. Και τότε τι μένει;

1.Ka8! Nc4 2.b7 Nb6+ 3.Kb8! Nd7+ 4.Kc8! (4.Kc7? Nc5! -+) 4…d2 5.Kxd7 d1=Q+ 6.Kc7! = Η ντάμα δεν έχει σαχ.

Ένα ακόμα τακτικό στοιχείο που πρέπει να έχουμε κατά νου είναι η ιδιαίτερη περίπτωση της υποπροαγωγής του πιονιού. Γιατί να χρειάζεται κάτι τέτοιο; Να γιατί:

HM, Chervony girnik, 1978
Levs Ulanovs
Draw

1.g6 Ng5 2.g7 Nh7+ 3.Kf7 Nf6 4.Kg6! Στερεί από τον μαύρο το f5. 4…Ng8 5.Kf7 Nh6+ 6.Kg6 Nf5! Αυτό είχε κατά νου ο μαύρος. Απειλεί το πιόνι και στην προαγωγή σε Β/Π/Α παίζει 7…Ne7+, αλλάζει και κερδίζει εύκολα. Αλλά έχουν γνώση οι λύτες: 7.g8=N! =

Και τέλος, μια μικρή σπουδή για την δική σας προπόνηση:

Tiny Endgames, 1999
David Gurgenidze
Draw

Το μαύρο πιόνι μοιάζει ασταμάτητο. Το λευκό πιόνι όμως δεν έχει πει την τελευταία του λέξη και θα βοηθήσει τον ίππο να κάνει το καθήκον του. Θα βρείτε πώς;

Λύση της σπουδής κάποιου Κονιδάρη, από το 2ο μέρος:

Konidaris
Win

Μετά την εύκολη εισαγωγή 1.Bd4+! Kb7 2.Kd6+ Kb8 3.Bxa7+ Qxa7 4.Rxa7 Kxa7 5.Kc7! προκύπτει το διδακτικό φινάλε πιονιών:

5…a5 6.a4! Η διάσπαση αυτή είναι ο μοναδικός δρόμος προς την νίκη.

6…Ka6 (6…bxa4 7.b5 +-, 6…axb4 7.axb5 +-) 7.Kc6! bxa4 8.b5+ Ka7 9.Kc7! a3 10.b6+ Ka6 11.b7 a2 12.b8=Q a1=Q 13.Qb6/b7#