ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΣΚΑΚΙ - Ο διαγωνισμός σύνθεσης στην Ολυμπιάδα του 1984- μέρος 1ο

Η περίφημη Ολυμπιάδα της Θεσσαλονίκης του ’84 είχε πολλές παράλληλες εκδηλώσεις. Μία από αυτές ήταν και διαγωνισμός σύνθεσης σκακιστικών προβλημάτων. Δεν ήταν κάτι πρωτόγνωρο, είχε ξαναγίνει και σε άλλες παλιότερες Ολυμπιάδες και επαναλήφθηκε και σε πιο σύγχρονες.

Μολονότι δεν υπήρχε πάρα πολύς χρόνος για τους συνθέτες, η συμμετοχή ήταν αθρόα. Εκατοντάδες συνθέτες από όλον τον κόσμο έστειλαν προβλήματά τους. Ο διαγωνισμός φυσικά ήταν σε 7 διακριτές κατηγορίες προβλημάτων: #2, #3, πολυκίνητα, σπουδές, s#2, h#2 και τέλος #2 με την μυθική συνθήκη «Κίρκη». Τα προβλήματα που εστάλησαν ήταν κοντά στα χίλια και τα χωρίς τρύπες (ή anticipated) ήταν πάνω από 500. Βασικός διοργανωτής ήταν ο Παύλος Μουτεσίδης, με βοηθό τον 18χρονο τότε Χάρη Φουγιαξή. Κριτές ήταν δύο μεγάλα ονόματα της σύνθεσης ο Ούγγρος Gyorgy Bakcsi και ο Βούλγαρος Petko Petkov. H κρίση τελείωσε στην ώρα της αλλά η δημοσίευση σε έντυπο των αποτελεσμάτων άργησε κάπως, για τεχνικούς και οικονομικούς λόγους. Όπως και να’ χει θα δούμε εδώ κάποια από τα βραβευμένα προβλήματα.

Στα δυάρια (#2) πρώτο βραβείο (ή χρυσό μετάλλιο, αν θέλετε, αφού μιλάμε για Ολυμπιάδα) πήρε ο Γιουγκοσλάβος Slobodan Mladenovic. Να σημειωθεί ότι ο γιος του ο Miodrag συνέχισε στα βήματα του πατέρα του και είναι εδώ και πολλά χρόνια GM και στην σύνθεση και στην λύση προβλημάτων. Το πρόβλημα ήταν αυτό εδώ:

1st Prize, Olympic Tourney, Thessaloniki 1984-88
Slobodan Mladenovic, 1st Prize, Olympic Tourney, Thessaloniki 1984-88, #2
#2

Για να εκτιμήσει κανείς πλήρως την αξία ενός προβλήματος δεν πρέπει να μείνει στο κλειδί (key) ή έστω σε ένα ωραίο ματ, αλλά να εμβαθύνει και στα υπόλοιπα στρατηγικά και τακτικά στοιχεία που αυτό περιλαμβάνει. Δείτε τι γίνεται εδώ στην δοκιμή (σ.σ. δοκιμή ή try, λέμε μια συνέχεια που αρχικά μοιάζει να δουλεύει, αλλά αποτυγχάνει λόγω μίας και μόνης άμυνας του μαύρου) 1.Νxe5? (αναμονή). Ο μαύρος έχει στην διάθεσή του τις εξής συνέχειες: a) 1…Βxc4 2.Nc6#, b) 1…Bxe4 2.Rxe4#, c) 1…N~ 2.Nf3#, d) 1…c5 2.Qb2#, e) 1…fxe3 2.fxe3#, f) 1…Kxe5 2.d4#. Μέχρι εδώ καλά, αλλά υπάρχει η μοναδική άμυνα 1…f3! και δεν έχουμε άμεσο ματ. Το κλειδί είναι η αντίστοιχη κίνηση του άλλου ίππου: 1.Νc3! zz. Προσέξτε τι συμβαίνει τώρα στις ίδιες ακριβώς άμυνες: a) 1…Bxc4 2.dxc4#, b) 1..Bxe4 2.dxe4#, c) 1…N~ 2.Ne2#, d) 1…c5 2.Nb5#, e) 1…fxe3/f3 2.Bxe5#, f) 1…Kxc3 2.Qb2#. Όπως παρατηρείτε στις δύο φάσεις του προβλήματος, για τις ίδιες άμυνες έχουμε αλλαγμένα ματ (changed mates), κάτι που δίνει αξία στο πρόβλημα μιας και είναι δύσκολο να επιτευχθεί. Για την ιστορία το 2ο βραβείο πήγε στον Σοβιετικό Anatoly Vasilenko και το 3ο στον συμπατριώτη του Valery Shanshin.

Στα τριάρια (#3) χρυσός στέφτηκε ένας κατοπινός θρύλος της κατηγορίας, ίσως ο καλύτερος συνθέτης τριαριών όλων των εποχών (μαζί με τον Loshinky, για να είμαστε πιο δίκαιοι): ο Σοβιετικός Aleksandr Kozovkov.

To πρόβλημα ήταν αυτό εδώ:

Aleksandr Kuzovkov
1st Prize, Olympic Tourney, Thessaloniki 1984-88
#3

Στο set play (δηλαδή στο παιχνίδι σα να έπαιζε ο μαύρος), έχουμε δύο κρίσιμες κινήσεις:

1…Qa6 2.Ng3+ (A) hxg3 3.Qxe5# και 1…Qxg2 2.Nd6+ (B) Ke6 3.Qe5#. Το κλειδί είναι 1.Νf8! και απειλεί φυσικά 2.Bg6+ (C) Kf4 3.Bg5# (D). Θα καταλάβετε αμέσως γιατί βάλαμε τα γράμματα Α,Β κτλ. Οι κινήσεις του set play είναι τώρα άμυνες για τον μαύρο, αλλά κοιτάξτε: 1…Qa6 2.Nd6+! (B) Qxd6 3.Qe4# ή 2…Κf4 3.Ng6#. Και στην άλλη βαριάντα 1…Qxg2 2.Ng3+! (A) Qxg3 3.Qe4# ή 2…Kf4 3.Ng6#. Παρατηρείτε την αμοιβαία αλλαγή της δεύτερης κίνησης στις δύο φάσεις. Και έχει κι άλλο: αν 1…Kf4 2.Bg5+! (D) Kf5 3.Bg6# (C), αλλαγή των κινήσεων της απειλής. Τέλος στο 1…Qxf3 2.Rxf3+ Kg4 3.Nf2#.

Το 2ο βραβείο στην κατηγορία πήγε στον μεγάλο Milan Vukcevich (Γιουγκοσλάβος και μετά Αμερικάνος) και το χάλκινο μετάλλιο στους Ιταλούς Giorgio Mirri, Antonio Piatesi.

Στην κατηγορία των πολυκίνητων (#n, n>3) 1ο βραβείο πήρε ο Γερμανός Gerd Rinder με ένα #15. Το ασημένιο μετάλλιο πήγε στον Άγγλο Norman Macleod και το χάλκινο ξανά στον M.Vukcevich. Αυτά τα προβλήματα ήταν πολύ τεχνικά και γι’ αυτό προτιμώ να μην σας κουράσω και να σας δείξω εκείνο που ακολούθησε και πήρε πέμπτη εύφημη μνεία (5th honour mention), σα να λέμε 8η θέση. Το δημιούργησαν δύο σπουδαίοι Έλληνες συνθέτες. Θα μιλήσουμε για αυτούς κάποια στιγμή στο κοντινό μέλλον.

Το πρόβλημά τους:

5th HM, Olympic Tourney, Thessaloniki 1984-88
Dimitris Kapralos & Nikos Siotis, 5th HM, Olympic Tourney, Thessaloniki 1984-88, #4
#4

To κλειδί είναι 1.Κg6! Η απειλή είναι «ήσυχη»: 2.Nxe4! και 3.Nf6# κι αν 2…Κxe4 3.Bc6+ Kf4 4.e3# κι έτσι εξηγείται πλήρως και το κλειδί. Επίσης αν 2.Νxe4 c3 3.Νed6! ~ 4.e4#. O μαύρος αμύνεται με 1…c3 αλλά 2.Bxc3! και τώρα ακολουθεί 3.Bd4! ~ 4.c4# ή με το άλλο πιόνι 1…e3 2.Bxe3! ~ 3.Bd4! ~ 4.e4#. Oι επιστροφές ενός κομματιού στο τετράγωνο από όπου ξεκίνησε, εδώ του αξιωματικού στο d4, καθώς και του ίππου στο d6 στην απειλή, είναι το θέμα switchback.

Θα επανέλθω με τις υπόλοιπες κατηγορίες στο επόμενο άρθρο, αλλά μέχρι τότε προσπαθήστε να λύσετε το δυάρι που πήρε το χάλκινο:

3rd Prize, Olympic Tourney, Thessaloniki 1984-88
Valery Shanshin, 3rd Prize, Olympic Tourney, Thessaloniki 1984-88, #2
#2

Η λύση στο επόμενο.

Λύση βοηθητικού του Benko (από αυτό το άρθρο)

1.Κb2 Rd5 2.Kc3 Rc5+ 3.Kd4 Nb3#