ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΣΚΑΚΙ - Διαγωνισμοί λύσης στις Ολυμπιάδες της Θεσσαλονίκης

Εισαγωγικά

Τούτο εδώ είναι το ξεκίνημα μιας νέας συνεργασίας. Το chess.gr πήρε το ρίσκο να φιλοξενεί συχνά-πυκνά άρθρα μου για το καλλιτεχνικό σκάκι. Πόσο συχνά, δεν ξέρω. Ο αρχικός στόχος είναι ένα την εβδομάδα, αλλά δεν παίρνω κι όρκο, αφού ανήκω στις ευπαθείς ομάδες.

Αρθρογραφώ για θέματα που αφορούν την σκακιστική σύνθεση πάνω από 20 χρόνια, σε σάιτ (ειδικά στο περίφημο -ή κακόφημο- skakistiko του Φίλιππου Κοεράντ) και σε μπλογκ. Με λες και δεινόσαυρο. Τελευταία γράφω στο Νewsletter της Επιτροπής Καλλιτεχνικού Σκακιού της ΕΣΟ. Πρόκειται για μια έκδοση για οτιδήποτε αφορά την σύνθεση και την λύση και η οποία έχει φτάσει αισίως στο 32ο τεύχος της αφού βγάζουμε δύο τον μήνα, λες κι είμαστε σταχανοβίτες. Αν πραγματικά θέλετε να γνωρίσετε τον κόσμο και τους ανθρώπους του καλλιτεχνικού σκακιού, ξεκινήστε από εκεί, από το πρώτο τεύχος και ανεβαίνοντας. Θα τα βρείτε όλα στο drive:

https://drive.google.com/drive/folders/1G4uplB4ErSnncWTG7R4u6reSJwcv8kEO

Η παρούσα στήλη θα θεωρηθεί επιτυχημένη αν καταφέρει να προσελκύσει στην τέχνη και την ομορφιά που κρύβουν τα σκακιστικά προβλήματα (αυτό που στην χώρα μας ονομάζουμε «καλλιτεχνικό σκάκι») έστω και λίγους νέους φίλους από τον ευρύτερο χώρο του σκακιού. Κι αν όχι, ελπίζω τουλάχιστον να σας ψυχαγωγήσει. Σε κάθε περίπτωση, ευχαριστώ θερμά το chess.gr που με προσκάλεσε σε αυτό το νέο ταξίδι, εμένα, έναν ξέμπαρκο του ΟΤΒ.

Παναγιώτης Κονιδάρης

Διαγωνισμοί λύσης στις Ολυμπιάδες της Θεσσαλονίκης

Θεώρησα κατάλληλο για πρώτο άρθρο, μιας και πλησιάζει η ώρα της Σαμαρκάνδης, ένα μικρό αφιέρωμα στους διαγωνισμούς λύσης σκακιστικών προβλημάτων που διεξήχθησαν σε Ολυμπιάδες και κυρίως σε αυτές που έγιναν στην χώρα μας: στην Θεσσαλονίκη το 1984 και 1988.

Διαγωνισμοί λύσης διεξάγονταν από αρκετά παλιά στο πλαίσιο κάποιων τουρνουά. Ωστόσο επίσημο χαρακτήρα πήραν μόλις το 1977 όταν και διοργανώθηκε στην Malinska (κροατική πόλη, θέρετρο της τότε Γιουγκοσλαβίας) το πρώτο WCSC (World Chess Solving Championship). Παραδόξως στις Ολυμπιάδες δεν συναντάμε καθόλου συχνά επίσημους διαγωνισμούς λύσης, είναι μάλλον σπάνιοι. Ο πρώτος τέτοιος για τον οποίο υπάρχουν στοιχεία έγινε στην Ολυμπιάδα των Σκοπίων το 1972 και τα προβλήματα διάλεξε τότε ο Gligor Denkovski. Οι δύο επόμενες φορές όμως ήταν στις Ολυμπιάδες που έγιναν επί ελληνικού εδάφους και η τέταρτη καταγεγραμμένη περίπτωση υπήρξε η Ολυμπιάδα του Novi Sad του 1990. Μετά, ξεραΐλα.

Στα καθ’ημάς. Ο διαγωνισμός λύσης της Ολυμπιάδας του 1984 είναι εξόχως ιστορικός, αφού ήταν και ο πρώτος διεθνής τέτοιος διαγωνισμός που έλαβε χώρα…στην χώρα μας. Στην πρώτη φωτογραφία ο Μίκης διευθύνει στην τελετή έναρξης. Οι παλιότεροι βέβαια θα θυμούνται με νοσταλγία τις μέρες εκείνες, τους ανθρώπους που εργάστηκαν, τα πρόσωπα, τους ήρωες, τον συνολικό αντίκτυπο που είχε εκείνη η εκπληκτική Ολυμπιάδα στο σκάκι της Ελλάδας. Δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι ήταν το κουμπί που πυροδότησε την μεγάλη ανάπτυξη του ελληνικού σκακιού τα χρόνια που ακολούθησαν.

Πάμε όμως στον διαγωνισμό αυτόν καθ’ εαυτόν. Τότε συμμετείχαν 42 λύτες, φοβερό νούμερο για την εποχή. Μπήκαν 8 προβλήματα (από 2 δυάρια, τριάρια, πολυκίνητα και σπουδές). Σήμερα ξέρουμε ότι η μία σπουδή (του P.Farago, που μάλιστα είχε πάρει και βραβείο) ήταν τρύπια! Εκείνη την εποχή ωστόσο δεν υπήρχαν υπολογιστές για να τις τσεκάρουν κι έτσι δεν ήταν και τόσο σπάνιο ένα πρόβλημα να είναι… σουρωτήρι. Η βαθμολόγηση ωστόσο έγινε κανονικά από τους κριτές, όπως φαίνεται στην τελική κατάταξη. Το αν υπήρξαν ενστάσεις ή κάτι παρόμοιο εκ των υστέρων, είναι αμφίβολο. Η λύση ήταν ακόμα τότε ένα άθλημα που μόλις μάθαινε να μπουσουλάει.

Η βαθμολογία ήταν εντελώς αλλιώτικη από τα σημερινά δεδομένα, αφού κάθε είδος προβλήματος προσέφερε διαφορετικούς βαθμούς: (δυάρια=2β., τριάρια=3β., πολυκίνητα=4β., σπουδές=5β, ενώ τώρα πια όλα τα προβλήματα που λύνονται πλήρως παίρνουν τους ίδιους 5 βαθμούς). Άρα το σύνολο των τότε δυνατών βαθμών ήταν 28. Νικητής αναδείχτηκε ο Άγγλος John Nunn (φωτό, με κόμμωση της εποχής) με 25,5 βαθμούς. O Nunn τότε ήταν ήδη έμπειρος λύτης, ενώ και στο ΟΤΒ ήταν… στα ντουζένια του! Είναι χαρακτηριστικό ότι είχε πάρει μετάλλιο για την καλύτερη απόδοση (2868!) στην Ολυμπιάδα και φυσικά χρυσό μετάλλιο στην 2η σκακιέρα αφού είχε κάνει 10/11, συνεισφέροντας τα μέγιστα στην 2η θέση της Αγγλίας (πίσω φυσικά από τους Σοβιετικούς). Δεύτερος στον διαγωνισμό λύσης ήταν ο επίσης έμπειρος Φινλανδός Kari Valtonen με 23,5 και τρίτος ο εικοσάχρονος τότε Σέρβος Miodrag Mladenovic με 21. Ακολούθησαν αρκετοί ισχυροί λύτες όπως ο Marjan Kovacevic (νυν πρόεδρος της WFCC), o Paul Benko κ.ά. Πρώτος Έλληνας αναδείχθηκε ο Τάκης Πανταβός (12 βαθμοί, 10ος στην γενική) που αγαπάει το καλλιτεχνικό και ξέρουμε καλά ότι ακόμα και σήμερα λύνει προβλήματα στο σπίτι του -αλλά δεν μας κάνει την τιμή να παρουσιαστεί και σε αγώνες. Ο Κώστας Πρέντος στα 18 του, ήταν λίγο πιο πίσω με 8 βαθμούς.

Ακόμα πιο κάτω στην βαθμολογία ήταν ένας μελαμψός… μαζετάκος, 15 χρονών τότε, που έπαιζε στην 4η σκακιέρα της χώρας του. Έκανε τους απογοητευτικούς 4 βαθμούς, κάτι που πρέπει να τον απομάκρυνε οριστικά από το καλλιτεχνικό. Παρέμεινε όμως αφοσιωμένος στο ΟΤΒ, εκεί που τα επόμενα χρόνια θα τα κατάφερνε πολύ καλύτερα, τόσο που θα γινόταν Παγκόσμιος Πρωταθλητής -ο πρώτος της Ινδίας: μιλάμε για τον Vichy Anand! Τα καλύτερα παιδιά μας έχει φάει το ΟΤΒ!

Να ένα πρόβλημα από εκείνον τον διαγωνισμό για να δοκιμάσετε τις δυνάμεις σας:

J.Goldschmidt, Hazofe 1962
#2

Οι περισσότεροι θα είστε εξοικειωμένοι με τα σύμβολα, αλλά για κάθε περίπτωση αυτό είναι ένα δυάρι, δηλαδή παίζει ο λευκός και κάνει ματ σε δύο κινήσεις. Αρκεί να βρείτε την πρώτη κίνηση του λευκού (το κλειδί) για να πάρετε τους πλήρεις πόντους. Λοιπόν;

Η δεύτερη Ολυμπιάδα που έγινε στην χώρα μας ήταν αυτή του 1988 (άποψη της αίθουσας αγώνων στην πάνω φωτό). Και σε αυτήν οι Έλληνες προβληματιστές ήταν παρόντες. Για παράδειγμα ο αείμνηστος Παύλος Μουτεσίδης (μαζί με τον Χάρη Φουγιαξή) οργάνωσαν διαγωνισμούς σύνθεσης σε διάφορες κατηγορίες προβλημάτων. Ο Παύλος μάλιστα ήταν και από τους υπεύθυνους του Bulletin των αγώνων.

O διαγωνισμός λύσης αυτή την φορά είχε 7 προβλήματα και τα είχε διαλέξει ο Βούλγαρος συνθέτης Nikolai Dimitrov (μάλλον αυτός ήταν ο director και το ’84). Μπήκαν προς λύση 2 δυάρια, 2 τριάρια, 1 τεσσάρι και δύο σπουδές. Η βαθμολόγηση εξακολουθούσε να είναι ιδιαίτερη (2 β. τα #2, 4β. τα #3, 5β το πολυκίνητο και από 6 για τις σπουδές) κι έτσι το μέγιστο της βαθμολογίας ήταν το 29. Συμμετείχαν 25 λύτες. Σε εκείνον τον διαγωνισμό δινόταν πολύς χρόνος, 3 ολόκληρες ώρες. Στα 56 λεπτά σηκώθηκε ο πρώτος λύτης. Ήταν ο Άγγλος Jonathan Mestel. Λίγο μετά σηκώθηκε και ο Nunn. To μετάνιωσαν και οι δύο. Ο Mestel είχε πέσει σε πονηρή δοκιμή σε ένα δύσκολο δυάρι του Έλληνα συνθέτη Βύρωνα Ζάππα, ενώ κι ο Nunn έχασε αρκετές βαριάντες σε τριάρι και τεσσάρι.

Νικητής έτσι αναδείχτηκε ο Σέρβος Marjan Kovacevic που δαπάνησε όλον τον χρόνο αλλά έκανε το απόλυτο 29/29. Δεύτερος τελικά ήταν ο J.Mestel και τρίτος ο J.Nunn λόγω χειρότερου χρόνου - και οι δύο με 24,5 βαθμούς. Στην καθαυτή Ολυμπιάδα και οι δύο ήταν μέλη της ασημένιας Αγγλίας. Πέτυχαν δηλαδή ό,τι καλύτερο μπορούσαν να πετύχουν πίσω από την αχτύπητη Σοβιετική Ένωση του Κασπάροβ και του Κάρποβ.

Καλύτερος Έλληνας στον διαγωνισμό ήταν ο Κώστας Πρέντος που πήρε την 7η θέση με 20 β. και που στην συνέχεια (και για πολλά χρόνια) θα γινόταν ο καλύτερος Έλληνας λύτης. Συμμετείχαν και αρκετοί άλλοι τιτλούχοι του ΟΤΒ αλλά χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Διαλέξαμε μια μάλλον εύκολη σπουδή από αυτόν τον διαγωνισμό για σας:

4th Prize, Shahmaty Listok, 1927
Aleksandr Gerbstman, Shahmaty Listok 1927
Win

Εδώ τα λευκά παίζουν και κερδίζουν. Ζητάμε την βαριάντα μέχρι εκεί που ξεκαθαρίζει η νίκη. Εξυπακούεται ότι και τα μαύρα παίζουν τις καλύτερες δυνατές κινήσεις, έτσι; Και μην βάλετε στα σκοτεινά τον Stockfish να κάνει κάτι που μπορείτε και μόνοι σας στο φως του ήλιου. Όπως είπε κι ο Κάφκα, εκείνος που διατηρεί την ικανότητα να βλέπει την ομορφιά δεν γερνάει ποτέ.

Τις λύσεις στο επόμενο, μέχρι τότε υγιαίνετε.

Π.Κ.