ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΣΚΑΚΙ - Λύτες (και συνθέτες) στην Ολυμπιάδα

Τα τελευταία 20 χρόνια όλο και περισσότεροι ισχυροί μαιτρ του ΟΤΒ ασχολούνται με την λύση σκακιστικών προβλημάτων, μερικοί μάλιστα ακόμα και με την σύνθεση. Κάποιοι από αυτούς είναι τόσο ισχυροί που φτάνουν να εκπροσωπούν την χώρα τους στις σκακιστικές Ολυμπιάδες. Kαι λύνουν και κοπανάνε, πάει να πει. Στο παρόν άρθρο θα δούμε ποιοι λύτες συμμετέχουν στην φετινή Ολυμπιάδα της Σαμαρκάνδης, αλλά θα θυμηθούμε και κάποιους από τους παλιότερους λύτες (και συνθέτες) που στελέχωσαν τις εθνικές ομάδες των χωρών τους και έφτασαν μάλιστα και μέχρι τα μετάλλια.

Στην 4η σκακιέρα της Μογγολίας θα καθίσει ο GM Bilguun Sumiya (φωτό). Θα είναι η πέμπτη Ολυμπιάδα του. Ο Sumiya έχει ανέβει πολύ στο καλλιτεχνικό σκάκι και πρόσφατα στο WCSC του Μαγδεμβούργου κατέκτησε και τον τίτλο του GM λύσης. Στα έλο λύσης είναι Νο 11 στον κόσμο με 2571.

Την Γεωργία θα βοηθήσει από την 3η σκακιέρα ο νεαρός GM Nikolozi Kacharava. Είναι η δεύτερη Ολυμπιάδα του, αφού ήταν και στην Βουδαπέστη το ’24. Στην λίστα των λυτών είναι Νο 21 με 2529 έλο.

Η τρίτη χαρακτηριστική περίπτωση είναι του δικού μας GM Σταμάτη Κούρκουλου-Αρδίτη. Θυμάμαι ακόμα την πρώτη φορά που ένας cool έφηβος με φουντωτό μαλλί, κάπου 14-15 χρονών, εμφανίστηκε με τον πατέρα του, τον μπουκανιέρο Νίκο, στους διαγωνισμούς λύσης. Έκτοτε ο Σταμάτης έχει ανέβει σε μεγάλα ύψη, τόσο στο ΟΤΒ όσο και στην λύση όπου έχει φτάσει στο Νο 45 (έλο 2381) και ανεβαίνει διαρκώς. Τον Αύγουστο στο Μαγδεμβούργο του απονεμήθηκε και επίσημα ο τίτλος του FM στην λύση κι έγινε ο 4ος Έλληνας τιτλούχος σε αυτό το πεδίο. Και φυσικά ήταν συμπαίκτης μας και από τους βασικούς πρωταγωνιστές της Εθνικής Ελλάδας στην λύση, όταν αυτή κατέκτησε το ασημένιο μετάλλιο στο Πανευρωπαϊκό του 2025. Αυτή θα είναι η τρίτη Ολυμπιάδα του Σταμάτη. Σε τέτοια πράγματα δεν χωράνε οπαδιλίκια αλλά, μαίτρ, να σκίσεις!

Στην αναπληρωματική σκακιέρα του Αζερμπαϊτζάν θα αγωνιστεί ο Eltaj Safarli. Δεν είναι πολύ φανατικός λύτης γι’ αυτό και το εκεί έλο του παραμένει χαμηλό (1991), αλλά δεν παύει να είναι GM o άνθρωπος. Στην 2η σκακιέρα της Σλοβακίας θα κουνάει κομμάτια ο GM Jergus Pechac. Με το καλλιτεχνικό ασχολείται λίγο καιρό και το έλο του είναι 2155. Λύτη συναντάμε επίσης στην 2η σκακιέρα της Βόρειας Μακεδονίας. Πρόκειται για τον 19χρονο FM Anton Zlatkov. Στην λύση όμως θέλει λίγο προπόνηση, το έλο του είναι μόλις 1863. Για την Ιαπωνία θα παίξει στην αναπληρωματική ο έμπειρος FM (και σε λύση και σε ΟΤΒ) Kohei Yamada. Θα είναι η τρίτη του Ολυμπιάδα.

Δυστυχώς, όπως και στο ΟΤΒ, έτσι και στο καλλιτεχνικό οι αριθμοί των γυναικών είναι μικρότεροι από αυτούς των ανδρών- ασφαλώς για τους ίδιους λόγους. Υπάρχει όμως μια λύτρια που είναι σταθερά μέλος της εθνικής της ομάδας, η Λετονή WGM Laura Rogule. H βετεράνα σκακίστρια συμμετέχει συχνά σε διαγωνισμούς λύσης και έχει έλο λύτη 2083. Στο δε ΟΤΒ έχει συμμετάσχει σε όλες τις Ολυμπιάδες από το 2004 και μετά, αυτή θα είναι η ενδέκατη! Respect.

Αλλά δεν τελειώσαμε. Υπάρχουν και κάποιες ιδιάζουσες περιπτώσεις. Μία από αυτές είναι του πασίγνωστου Γάλλου σούπερ-GM Maxime Vachier-Lagrave. Είναι λύτης ο MVL; Όχι ακριβώς, ωστόσο πέρασε από τα λημέρια μας ένα φεγγάρι. Το 2012 στο Kobe της Ιαπωνίας γινόταν το WCSC. Τις ίδιες μέρες ο MVL ήταν καλεσμένος για να παίξει ένα ματς-επίδειξη σκακιού και go μαζί, με τον Ιάπωνα πρωταθλητή του go. Το ματς φυσικά ήρθε ισόπαλο, αφού ο καθένας κέρδισε στον τομέα του, αλλά την παρουσία του Γάλλου την εκμεταλλεύτηκε η χώρα του και του ζήτησε να συμμετέχει με την ευκαιρία στο WCSC! To έκανε, αλλά μόνο την πρώτη από τις δύο μέρες. Μετά την κοπάνησε- μάλλον θα είχε κάνα τουρνουά (ή φοβήθηκε τα βοηθητικά και τα αντίστροφα). Εκείνη την πρώτη και μοναδική φορά λοιπόν έκανε 35/45 (έχασε 2/3 τριάρια). Τον αναφέρω γιατί είναι ο άνθρωπος με το ψηλότερο έλο που έχει ποτέ συμμετάσχει σε διαγωνισμό λύσης.

Μια άλλη ειδική περίπτωση είναι του Άγγλου GM Luke McShane. Θα παίξει στην 4η σκακιέρα της Αγγλίας και θα είναι η έβδομη Ολυμπιάδα του αισίως. Ο McShane έχει λύσει κι αυτός αλλά μόνο μία φορά, οπότε έχει βγάλει «half rating». Πρέπει να λύσει άλλη μία τουλάχιστον για να πάρει κανονικό rating λύσης. Το προσωρινό του πάντως είναι ικανοποιητικό: 2368. Αλλά και στην Ελληνική ομάδα έχουμε άτομο με half rating. Μιλάμε για την 4η σκακιέρα των γυναικών μας, την Μαρία Τσάκωνα. Μαρία σε περιμένουμε και σε άλλους διαγωνισμούς!

Μεγάλος είναι και ο αριθμός των λυτών που συμμετείχαν σε παλιότερες Ολυμπιάδες. Θα αναφέρουμε τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα. Ο διάσημος GM Pal Benko ήταν σπουδαίος συνθέτης αλλά και λύτης. Όπως είδατε και στο προηγούμενο άρθρο έλυσε το 1984 στην Θεσσαλονίκη. Δεν είχε ωστόσο την ευκαιρία να συμμετέχει σε αρκετούς διαγωνισμούς στα χρόνια του. Στις Ολυμπιάδες όμως του έδωσε και κατάλαβε! Μία με την Ουγγαρία το ’56 και άλλες 5 (αφότου μετανάστευσε) με τις ΗΠΑ του Fischer από το ’62 μέχρι το ’70. Χάλκινο μετάλλιο με την Ουγγαρία και δύο ασημένια με την αμερικανική σημαία.

Ο Μπένκο δείχνει ένα πρόβλημά του στην Πόλγκαρ και την μητέρα της

Ο σπουδαίος Γιουγκοσλάβος FM Milan Vukcevich επίσης ήταν λύτης, μάλιστα έχει έρθει τρίτος σε WCSC. Αλλά και στην μοναδική του συμμετοχή σε Ολυμπιάδα, αυτή της Λειψίας του 1960 κέρδισε το χάλκινο μετάλλιο με την κραταιά τότε Γιουγκοσλαβία, πίσω από Σοβιετικούς και Αμερικάνους.

Ένας άλλος παλιός λύτης που συμμετείχε σε κάμποσες Ολυμπιάδες ήταν ο Άγγλος David Friedgood. Εκπροσώπησε τα χρώματα της Νότιας Αφρικής από το ’64 μέχρι και το’74. Στην λύση είχε τον τίτλο του ΙΜ. Δυο Φινλανδοί έκαναν καριέρα και στο ΟΤΒ και στην λύση: ο Harri Hurme (ΙΜ στην λύση και 3 Ολυμπιάδες από το ’74 μέχρι το ’80) και ο Joose Norri (FM στην λύση και 5 Ολυμπιάδες από το ’88 μέχρι το ’96).

Ο Γαλλομαροκινός ΙΜ Abdelaziz Onkoud συγκεντρώνει όλο το τριπλό πακέτο. Συμμετείχε με το Μαρόκο σε 3 Ολυμπιάδες από το 2000 μέχρι και το 2018. Πλέον ασχολείται με την λύση (είναι ΙΜ) αλλά και με την σύνθεση (είναι GM!).

Τα πιο μεγάλα ονόματα βέβαια έρχονται από την Αγγλία. Τον GM John Nunn τον ξέρουν και οι σκακιστικές πέτρες, έστω και μόνο από τα βιβλία του. Ήταν για πολλά χρόνια στο top-10 του κόσμου. Φυσικά είναι και GM στην λύση έχοντας κερδίσει και 3 Παγκόσμιους τίτλους! Έχει πάρει μέρος σε 11 Ολυμπιάδες, μέχρι και το 1998. Σε αυτές έχει κερδίσει ατομικά χρυσά στην σκακιέρα του, αλλά και 3 αργυρά και 2 χάλκινα ομαδικά μετάλλια. Συνεχίζει μέχρι σήμερα να κερδίζει παγκόσμιους τίτλους στους seniors. Ένας θρύλος! Φυσικά είναι και ο συγγραφέας του (εξαντλημένου πια) «Solving in Style!».

Από κοντά και ο άλλος καθηγητής μαθηματικών, ο GM Jonathan Mestel. Εξαιρετικά δραστήριος λύτης (GM), τον συναντάμε συχνά σε όλους τους διεθνείς διαγωνισμούς. Με την Αγγλία συμμετείχε σε 6 Ολυμπιάδες μέχρι το ‘88 και κέρδισε κι αυτός τα ίδια σχεδόν μετάλλια με τον φίλο του τον Nunn. Υπήρξε και ένας ακόμα σπουδαίος λύτης από την γηραιά Αλβιόνα, ο Σκωτσέζος GM Colin McNab. Δεν συμμετέχει πια σε διαγωνισμούς αλλά είναι ΙΜ στην λύση. Στις Ολυμπιάδες τίμησε για χρόνια τα γαλάζια χρώματα της γενέτειράς του Σκωτίας.

O Piorun λύνει στο ECSC 2025 της Αθήνας

Στις νεότερες εποχές κι ένας Πολωνός λύτης βρέθηκε στην Εθνική του ομάδα. Πρόκειται για τον διάσημο GM Kacper Piorun (φωτό) που συμμετείχε στις Ολυμπιάδες του ’18 του’ 22 και του ’24. Ο Piorun είναι ένας ζωντανός θρύλος για το καλλιτεχνικό σκάκι αφού έχει κερδίσει 6 παγκόσμιους τίτλους λύσης από το 2011 μέχρι εδώ, αρκετούς Πανευρωπαϊκούς και αμέτρητα Παγκόσμια Πρωταθλήματα με την Πολωνία, ως συμπαίκτης του άλλου θρύλου Piotr Murdzia. Φυσικά είναι το Νο 2 στον κόσμο με έλο λύσης 2762!

Σε Ολυμπιάδα έχει αγωνιστεί και ένας ακόμα αλήστου μνήμης λύτης. Τον είχαμε συναντήσει στο WCSC στην Οχρίδα το 2018, όπου μάλιστα έκανε την έκπληξη ως νεοφερμένος και βγήκε πέμπτος ανάμεσα στα θηρία. Ήταν 16 χρονών και ήταν ήδη GM στο ΟΤΒ, οπότε δεν μας υποψίασε και πολύ η απόδοσή του, μόνο όσο πατάει ο ρινόκερος. Συζητούσαμε τότε για τα νέα ταλέντα που έρχονται ορμητικά από το ΟΤΒ κτλ. Και πού να ξέραμε… Μιλάω λοιπόν για τον Kirill Sevchenko. Στην Οχρίδα έλυσε ως Ουκρανός, αλλά αργότερα συμμετείχε σε Ολυμπιάδα με την ομάδα της Ρουμανίας. Κι αυτά βέβαια μέχρι να τον πιάσουν στην Ισπανία με την γίδα στην πλάτη (όρα: με το κινητό στην τουαλέτα). Άσε ρε μεγάλε, έτσι ξέρω να λύνω κι εγώ! Φέτος τον Οκτώβρη, νομίζω, λήγει η τριετής ποινή του, ελπίζω όμως να μην τον ξαναδούμε σε διαγωνισμούς λύσης. Κρατήστε τον στο ΟΤΒ, χάρισμά σας.

Υπήρξαν άλλοι Έλληνες λύτες που συμμετείχαν σε Ολυμπιάδα; Ασφαλώς! Τα αδέρφια Μανώλης και Τάκης Πανταβός αγαπούσαν πάντα την λύση και είχαν πάρει μέρος σε κάποιους διαγωνισμούς που οργάνωσε ο Τρ.Σιαπέρας, ενώ ο Τάκης και στον διαγωνισμό της Ολυμπιάδας του ’84 όπως είδαμε στο προηγούμενο άρθρο. Και φυσικά υπήρξαν και οι δύο παίκτες των Ολυμπιακών μας ομάδων. Κρίμα που δεν συνέχισαν πιο ενεργά την λύση. Μια άλλη πιο σύγχρονη περίπτωση είναι αυτή του GM Ευγένιου Ιωαννίδη που λύνει τα τελευταία χρόνια, ενώ ήταν και στην Ολυμπιάδα του Τσενάι το ‘22.

Είχαμε όμως και τρεις ακόμα Έλληνες σε αυτή την κατηγορία, αλλά όχι λύτες, συνθέτες! Οι δύο πρώτοι ήταν εκ των πατριαρχών του καλλιτεχνικού σκακιού στην χώρα μας. Καταρχάς ο Βύρωνας Ζάππας, ο μοναδικός GM στην σύνθεση που είχε ποτέ η Ελλάδα. Αγωνίστηκε στην Ολυμπιάδα του ’64 στο Tel Aviv, αλλά με τα χρώματα της Κύπρου. Έπειτα ο Τριαντάφυλλος Σιαπέρας, συνθέτης παλαιόθεν, από τα χρόνια τους Βελιγραδίου. Νομίζω ότι η λατρεία του για το καλλιτεχνικό σκάκι είναι πασίγνωστη. Συμμετείχε σε τέσσερις Ολυμπιάδες από το ’56 στην Μόσχα μέχρι και το ’72 στα Σκόπια. Ο τρίτος ήταν ίσως το μεγαλύτερο ελληνικό συνθετικό ταλέντο, ο Δημήτρης Καπράλος. Συμμετείχε ως μέλος της ελληνικής ομάδας (αναπληρωματική σκακιέρα) στην Λειψία το ’60 και στην Αβάνα το ’66.

Και μιας και μιλήσαμε για συνθέτες, ας ολοκληρώσουμε με την αναφορά σε έναν ακόμα σκακιστή που συμμετέχει στην προσεχή Ολυμπιάδα. Ο νεαρός αυτός κύριος διαπιστώσαμε πρόσφατα ότι συνθέτει και προβλήματα, αφού έστειλε κάποια (συνεργασίας, μαζί με άλλους συμπατριώτες του) σε σχετικό διαγωνισμό του WCCC. Το ένα πρόβλημα μάλιστα πήρε και έπαινο! Αυτήν την περίοδο ωστόσο δεν θα συνθέτει αφού έχει σοβαρά καθήκοντα στην πρώτη σκακιέρα της χώρας του. Και η χώρα του έχει σοβαρά καθήκοντα στο να υπερασπιστεί το χρυσό Ολυμπιακό της μετάλλιο!

Μιλάμε για την Ινδία, και χαιρετίζουμε το νέο συνθέτη σκακιστικών προβλημάτων Rameshbabu Praggnanandhaa!

Θα κλείσουμε με ένα πρόβλημα. Αν προσέξατε την φωτογραφία με τον Benko στο πατρικό της Τζούντιθ, το πρόβλημα που δείχνει σε αυτήν και την Κλάρα, είναι αυτό εδώ:

Pal Benko, Berlinger Morgenpost 1970
h#3

Το stipulation σημαίνει βοηθητικό (helpmate) σε 3 κινήσεις. Για όσους δεν γνωρίζουν τι είναι αυτό θα συνιστούσαμε για μια ακόμα φορά να διαβάσουν τα Newsletter της Επιτροπής Καλλιτεχνικού Σκακιού (δείτε λίνκ στο προηγούμενο άρθρο), έχουν να μάθουν πολλά. Συνοπτικά, στα βοηθητικά προβλήματα παίζει πρώτος ο μαύρος και βοηθάει τον λευκό να τον κάνει ματ. Άρα οι κινήσεις θα είναι B1-W1-B2-W2-B3-W3 και η τελευταία θα είναι το ματ. Η λύση προσεχώς, αλλά είναι πολύ εύκολη.

Λύσεις άρθρου 01 (10/09/2026)

1) J. Goldschmidt: 1.Ne6! Ο λευκός απειλεί 2.Nf4#. Ό,τι κι αν παίξει ο μαύρος γίνεται ματ στην επόμενη, δοκιμάστε. Λάθος ήταν η δοκιμή 1.Ne2? f4!

2) Aleksandr Gerbstman: 1.Βg4! Βb6+ (1…Βxe5 2.Βf2+ Βf1 3.Βh3#) 2.Κf4 Βxg1 3.Νf3+ Κf1 (3…Κf2 4.Βh3 +-) 4.Βh3+ Κf2 5.Κg4! και κερδίζει. Όχι βέβαια 5.Κe4? Κg3! 6.Νxg1 Κh2=