chess.gr

#21 - Λάσκερ: Μια Συνολική Αποτίμηση

Το υλικό του επεισοδίου

Πορτρέτο: José Capablanca
José Capablanca - Πηγή: Harris & Ewing, photographer · Public domain · Wikimedia Commons
Πορτρέτο: Emanuel Lasker
Emanuel Lasker - Πηγή: άγνωστος δημιουργός · CC BY-SA 3.0 de · Wikimedia Commons
Havana, 1921
#ΠαίκτηςΣύνολο
1Jose Raul Capablanca9
2Emanuel Lasker5

Οι παρτίδες του ματς: Jose Raul Capablanca - Emanuel Lasker, 1921 Havana (14)

abcdefgh87654321

Capablanca, Jose Raul – Lasker, Emanuel, 1/2-1/2

1. d4 d5 2. Nf3 e6 3. c4 Nf6 4. Bg5 Be7 5. e3 Nbd7 6. Nc3 O-O 7. Rc1 b6 8. cxd5 exd5 9. Bb5 Bb7 10. Qa4 a6 11. Bxd7 Nxd7 12. Bxe7 Qxe7 13. Qb3 Qd6 14. O-O Rfd8 15. Rfd1 Rab8 16. Ne1 Nf6 17. Rc2 c5 18. dxc5 bxc5 19. Ne2 Ne4 20. Qa3 Rbc8 21. Ng3 Nxg3 22. hxg3 Qb6 23. Rcd2 h6 24. Nf3 d4 25. exd4 Bxf3 26. Qxf3 Rxd4 27. Rc2 Rxd1+ 28. Qxd1 Rd8 29. Qe2 Qd6 30. Kh2 Qd5 31. b3 Qf5 32. g4 Qg5 33. g3 Rd6 34. Kg2 g6 35. Qc4 Re6 36. Qxc5 Qxg4 37. f3 Qg5 38. Qxg5 hxg5 39. Kf2 Rd6 40. Ke3 Re6+ 41. Kd4 Rd6+ 42. Ke3 Re6+ 43. Kf2 Rd6 44. g4 Rd1 45. Ke2 Ra1 46. Kd3 Kg7 47. b4 Rf1 48. Ke3 Rb1 49. Rc6 Rxb4 50. Rxa6 Rb2 1/2-1/2

New York 1924 chess tournament
#ΠαίκτηςΣύνολο
1Lasker16
2Capablanca14½
3Alekhine12
4Marshall11
5Reti10½
6Maroczy10
7Bogoljubov
8Tartakower8
9Yates7
10Edward Lasker
11Yanowski5

Η βιβλιογραφία για τον Lasker

ΒιβλίοΠοιοςΤι είναι
Emanuel Lasker, Volume I: Struggle and Victories — World Chess Champion for 27 YearsRichard Forster, Michael Negele, Raj Tischbierek (επιμ.)Exzelsior Verlag, 2019. Ο τόμος που καλύπτει το 1890–1901 και από τον οποίο βγαίνουν τα δύο ελληνικά ευρήματα του επεισοδίου: το ματς του Lasker με τον Έλληνα Nicholas Theodore Miniati στο Μάντσεστερ το 1890 (4-1), και ο Μιχαήλ Μποσταντζόγλου ως χρηματοδότης του δεύτερου ματς με τον Steinitz
Emanuel Lasker, Volume II: Choices and Chances — Chess and other Games of the MindRichard Forster, Michael Negele, Raj Tischbierek (επιμ.)Exzelsior Verlag, 2020. Εδώ ανήκει η μεγάλη έκταση για Go, μπριτζ, ντάμα και τα παιχνίδια που επινόησε ο ίδιος, και το Lasker και θεωρία παιγνίων
Emanuel Lasker, Volume III: Labors and Legacy — Chess, Philosophy, and PsychologyRichard Forster, Michael Negele, Raj Tischbierek (επιμ.)Exzelsior Verlag, 2021. Ο τόμος «ολοκληρωτικά αφιερωμένος στις περιπέτειες του Lasker εκτός του σκακιστικού πεδίου». Στο 24:47 απαριθμούνται και τα ένθετα της τριλογίας: Lasker και Μεγάλη Βρετανία, Lasker στη Ρωσία, η αμερικανική οπτική, Lasker και μαθηματικά, Lasker και προβλήματα/σπουδές, η σχέση του με τον Tarrasch, η Ολλανδία, δύο αφιερώματα για τη Νέα Υόρκη 1924, ιουδαϊσμός, ψυχολογία, οι δημοσιογραφικές του στήλες, 60 σελίδες πλήρους βιβλιογραφίας, και ένα ένθετο που τον προσεγγίζει ως δάσκαλο μέσα από τα ίδια του τα βιβλία
Emanuel Lasker: A Chess Biography with 1,832 GamesHans RenetteMcFarland. Αυτή είναι «η μονογραφία στη McFarland» του 24:47, ο ένας από τους δύο πόλους απέναντι στους οποίους κρίνεται ο εισαγωγικός τόμος της Russell. Οι 1.832 παρτίδες του τίτλου είναι το ίδιο νούμερο που ακούγεται στο ηχητικό
Η σειρά «World Champions»Russell EnterprisesΣτο 24:47: τα βιβλία «βελτιώνονται όσο προχωρούμε και διατρέχουμε τους παγκόσμιους πρωταθλητές», και ο πέμπτος τόμος, για τον Euwe, ξεχωρίζει ακριβώς επειδή η βιβλιογραφία για τον Euwe είναι φτωχή. Για τον Lasker όμως είναι απλώς εισαγωγικό, «για κάποιον που δεν θέλει να δει και τις 1832 παρτίδες». «Κακό δεν το λες, πάντως»
Emanuel Lasker: A ReaderTaylor KingstonRussell Enterprises, 2019. Ανθολόγηση των γραπτών του Lasker. Στο 32:09: «το πρώτο βιβλίο του Kingston είναι απαραίτητο και πολύ πιο ισορροπημένο από το δεύτερο»
Nudging Lasker's PedestalTaylor KingstonElk & Ruby, 2025. Ο πλήρης υπότιτλος δηλώνει και τη στάση του βιβλίου: μια κριτική εξέταση κάποιων γραπτών του Lasker «που τον δείχνουν σε λιγότερο κολακευτικό φως από αυτό που συνήθως τον λούζει στη σκακιστική λογοτεχνία». Το bias του συγγραφέα σχολιάζεται και εδώ και στο E12 (47:00), όπου ο Kingston χαρακτηρίζεται «κάπως εμπαθής»
Emanuel Lasker: Chess, Philosophy, ScienceMichael Dreyer & Ulrich SiegPhilo Verlagsgesellschaft, 2001. Στα γερμανικά, ΑΜΕΤΑΦΡΑΣΤΟ μέχρι σήμερα. Πιο φιλική προσέγγιση από του Kingston στα μη σκακιστικά κατορθώματα του Lasker
Lasker and His Contemporaries, 6 τεύχηBob Long, Thinker's PressΕρασιτεχνική εκδοτική απόπειρα στην Αμερική, 1978–2011, σήμερα συλλεκτική. Ο Bob Long, ισχυρός club player και πιθανότατα ο πιο εξειδικευμένος ερευνητής πάνω στον C. J. S. Purdy, δολοφονήθηκε το 2020 σε ηλικία 74 ετών
Emanuel Lasker: The Life of a Chess MasterJacques HannakDover, 1959 — το κλασικό, από το rail
Emanuel Lasker: Second World Chess ChampionIsaak & Vladimir LinderRussell Enterprises, 2010
Η αλληλογραφία του Lasker — ΑΝΕΚΔΟΤΗαρχείο David DeLucia, ταξινόμηση J. G. KramerΟ συλλέκτης DeLucia πλήρωσε τον Kramer για να ταξινομήσει την αλληλογραφία που έχει στην κατοχή του, και έδωσε ειδική πρόσβαση στους Forster και Negele για την τριλογία. Το σύνολο της αλληλογραφίας ΔΕΝ έχει εκδοθεί και παραμένει στη συλλογή DeLucia
Merchant Moscow: Images of Russia's Vanished BourgeoisieJames West & Yuri Petrov (επιμ.)Princeton University, 2016. Δεν είναι σκακιστικό βιβλίο: είναι η πηγή για τον Μιχαήλ Νικολάγιεβιτς Μποσταντζόγλου, τον Έλληνα καπνέμπορο της Μόσχας που χρηματοδότησε το δεύτερο ματς Lasker – Steinitz
Φωτογραφία δύο ανδρών με γούνινα παλτά
Ο Βασίλειος και ο Μιχαήλ Μποσταντζόγλου - Πηγή: Unknown photographer · Public domain · Wikimedia Commons

Τα τέσσερα φιλοσοφικά βιβλία του Lasker

ΒιβλίοΧρονιάΤι είναι
«Kampf» / Struggle1906Το πρώτο. Τυπώθηκε στη Νέα Υόρκη από τη Lasker's Publishing Company· η γερμανική εκδοχή είναι το «Kampf». Και τα δύο εξώφυλλα είναι σε αυτή τη σελίδα
«Das Begreifen der Welt» / Comprehending the World1913Επεκτείνει την ίδια θεωρία. Γράφεται ενώ ο Lasker περιοδεύει σε πανεπιστήμια και κολέγια δίνοντας διαλέξεις φιλοσοφίας — η ίδια περίοδος με την πρόκληση του Capablanca τον Οκτώβριο του 1911 (E19, 39:23)
«Die Philosophie des Unvollendbar» / The Philosophy of the Unattainable1918«Το σημαντικότερο μάλλον», κατά το επεισόδιο
The Community of the Future1940Το τελευταίο, λίγο πριν τον θάνατό του

Η σπουδή του 1890: η μανούβρα του Lasker, και οι τρεις θέσεις της

abcdefgh87654321

Lasker, Emanuel – Σπουδή: Λευκός παίζει και κερδίζει, 1-0

1. Kb8 {Στο φύλλο της 13ης Ιουλίου 1890 η σπουδή φέρει την αφιέρωση «Herrn W. Steinitz gewidmet» — στον κύριο Β. Steinitz. Η ιδέα είναι ένας κύκλος τριών κινήσεων: ο Βασιλιάς βγαίνει μπροστά από το πιόνι, δέχεται το σαχ, γυρίζει, και τότε ο Πύργος δίνει σαχ μία σειρά πιο κάτω. Κάθε κύκλος κατεβάζει τον Μαύρο Βασιλιά ένα τετράγωνο.} 1... Rb2+ 2. Ka8 Rc2 3. Rh6+ {Τέλος του πρώτου κύκλου.} 3... Ka5 4. Kb7 Rb2+ 5. Ka7 Rc2 6. Rh5+ Ka4 7. Kb6 Rb2+ 8. Ka6 Rc2 9. Rh4+ Ka3 10. Kb6 Rb2+ 11. Ka5 Rc2 12. Rh3+ Ka2 {Τέσσερις κύκλοι, και ο Μαύρος Βασιλιάς είναι στο a2: δεν καλύπτει πια το πιόνι του.} 13. Rxh2 {Και όχι 13.Kb6, που το χαλάει: 13...Kb1! και ο Μαύρος προλαβαίνει.} 13... Rxh2 14. c8=Q {Βασίλισσα εναντίον Πύργου, κερδισμένο.} 1-0

Η αλυσίδα της «συστηματικής μανούβρας», από τον Cozio στον Karpov

ΈτοςΠοιοςΠούΤι πρόσθεσεΣκακιέρα;
1766Carlo Cozio«Il giuoco degli scacchi», ΤορίνοΗ παλιά θέση από την οποία, κατά πάσα πιθανότητα, ξεκίνησε ο Lasker
1890Emanuel LaskerDeutsches Wochenschach, 13 Ιουλίου — «Herrn W. Steinitz gewidmet»Η ίδια η μανούβρα: ο Βασιλιάς στο c8 μπροστά από το πιόνι, ο Μαύρος σπρώχνεται ως το a2, φινάλε βασίλισσας εναντίον πύργουναι, και οι τρεις θέσεις
1936Josef HašekσπουδήΥλοποιεί τη μανούβρα και στις δύο πτέρυγες μέσα στην ίδια σπουδήδεν εντοπίστηκε
1939Opočenský – KeresΟλυμπιάδα Μπουένος Άιρες, αγωνιστική παρτίδαΤο φινάλε που, κατά τις πηγές, έδωσε στον Keres την ιδέαναι, ολόκληρη η παρτίδα
1947Paul KeresΠρωτάθλημα Σύνθεσης Σπουδών ΕΣΣΔΗ μανούβρα με κεντρικό πιόνι (e6) αντί για πιόνι στη στήλη του αξιωματικού — σαφώς δυσκολότεροναι
1951Nikolai Kopaev2ο βραβείο, Shakhmaty v SSSRΠαραλλαγή της ίδιας ιδέαςδεν εντοπίστηκε
1961Eisinger – HaágΕυρωπαϊκό Ομάδων, Όμπερχαουζεν — 0-1Ο Μαύρος κερδίζει εκτελώντας τη μανούβρα: η σπουδή καθρεφτίζεται στο αγωνιστικό σκάκιόχι — μόνο το αποτέλεσμα
1976Petrosian – Karpov44ο Πρωτάθλημα ΕΣΣΔ, Μόσχα — ½-½Ο Μαύρος σώζεται ακριβώς επειδή ξέρει τη μανούβρα και αποφεύγει τη θέση που την επιτρέπειναι, ολόκληρη η παρτίδα

Opočenský – Keres, Ολυμπιάδα Μπουένος Άιρες 1939: το φινάλε που γέννησε τη σπουδή

abcdefgh87654321

Opocensky, Karel – Keres, Paul, 0-1

1. d4 Nf6 2. c4 e6 3. Nf3 b6 4. g3 Bb7 5. Bg2 Be7 6. Nc3 Ne4 7. Bd2 d6 8. O-O Nd7 9. Qc2 Nxc3 10. Bxc3 Nf6 11. d5 e5 12. Nxe5 dxe5 13. d6 Bxg2 14. dxe7 Qxe7 15. Kxg2 O-O 16. Rfd1 Rfe8 17. b4 Qe6 18. Bb2 h5 19. h4 a5 20. b5 Rad8 21. a4 c6 22. Rxd8 Rxd8 23. Rc1 c5 24. Qc3 e4 25. Rc2 Ne8 26. Bc1 Rd1 27. Bf4 Nd6 28. Qe5 Qxe5 29. Bxe5 f6 30. Bxd6 Rxd6 31. f3 Rd4 32. fxe4 Rxe4 33. Kf3 Rd4 34. e3 Rd6 35. Ke4 Kf7 36. Rf2 Ke6 37. Rc2 Rd1 38. Ra2 Rg1 39. Kf3 Rc1 40. Rd2 Ke7 41. Ke4 Ke6 42. Rd8 Rxc4+ 43. Kd3 Rxa4 44. Rb8 Kd5 45. e4+ Ke5 46. Rxb6 Rxe4 47. Rb7 Rg4 48. b6 Kd6 49. Rf7 Rxg3+ 50. Kc2 Rg4 51. b7 Rb4 52. Rxg7 a4 53. Rf7 Kc6 54. b8=Q Rxb8 55. Rxf6+ Kb5 56. Rh6 Rg8 57. Rxh5 Rg2+ 58. Kc3 Rg3+ 59. Kc2 Kb4 60. Rh8 Rg2+ 61. Kb1 Rh2 62. h5 c4 63. Rb8+ Kc3 64. Rh8 Rh1+ 65. Ka2 Kd2 66. h6 c3 67. h7 Kc2 68. Ka3 Rh4 69. Ka2 Rh3 70. Ka3 Kc1 71. Kxa4 c2 72. Rg8 Rxh7 73. Kb3 Kb1 0-1

Keres, Πρωτάθλημα Σύνθεσης ΕΣΣΔ 1947: η μανούβρα με κεντρικό πιόνι

abcdefgh87654321

Keres, Paul – Σπουδή: Λευκός παίζει και κερδίζει, 1-0

1. Kc8 {Και όχι 1.Kc7; ή 1.Kc6;, που χαλάνε τα πάντα: 1...Rd1! και ο Μαύρος σώζεται. Ολόκληρη η σπουδή κρέμεται από το ποιο τετράγωνο διαλέγει ο Βασιλιάς στην πρώτη κίνηση.} 1... a4 2. Kd7 a3 3. Kxe7 a2 4. Ra7 Kh8 5. h7 Kxh7 {Εδώ αρχίζει το φινάλε που ο Lasker είχε στήσει το 1890 — μόνο που το πιόνι δεν είναι στη στήλη του αξιωματικού αλλά στο κέντρο, στο e6, κάτι σαφώς δυσκολότερο.} 6. Ke8+ Kg6 7. e7 Kh5 8. Ra3 Kh4 9. Ra5 Kg4 10. Kf7 Rf1+ 11. Kg6 Re1 12. Ra4+ Kh3 13. Kf6 Rf1+ 14. Kg5 Rg1+ 15. Kh5 Re1 16. Ra3+ {Οι κύκλοι του Lasker, με τους ρόλους μοιρασμένους αλλιώς: ο λευκός Βασιλιάς κυνηγά τον Πύργο και ο Πύργος σπρώχνει τον Μαύρο Βασιλιά όλο και πιο μακριά από το πιόνι.} 16... Kg2 17. Rxa2+ Kf3 18. Ra7 Re6 19. Kg5 Ke4 20. Rb7 Ke5 21. Rd7 Ke4 22. Rd1 Kf3 23. Rf1+ Ke2 24. Rf7 Ke3 25. Kf5 {Κερδισμένο.} 1-0

Petrosian – Karpov, 44ο Πρωτάθλημα ΕΣΣΔ, Μόσχα 1976: η σωτηρία με τη γνώση της μανούβρας

abcdefgh87654321

Petrosian, Tigran V – Karpov, Anatoly, 1/2-1/2

1. Nf3 Nf6 2. c4 b6 3. g3 Bb7 4. Bg2 e6 5. d4 Be7 6. O-O O-O 7. Nc3 Ne4 8. Qc2 Nxc3 9. Qxc3 c5 10. Rd1 d6 11. b3 Nd7 12. Bb2 Nf6 13. d5 e5 14. Nxe5 dxe5 15. d6 {Η ίδια ακριβώς θυσία με την Opočenský–Keres του 1939: d5, Nxe5, d6. Οι δύο παρτίδες είναι και οι δύο Ινδική της Βασίλισσας και φτάνουν στο ίδιο είδος φινάλε πύργων από τον ίδιο δρόμο, με 37 χρόνια απόσταση.} 15... Bxg2 16. Qxe5 Re8 17. dxe7 Qxe7 18. Qxe7 Rxe7 19. Kxg2 Rxe2 20. Bxf6 gxf6 21. Rd7 Rb2 22. Re1 Rxa2 23. Ree7 Rf8 24. Rxa7 Rxa7 25. Rxa7 Rd8 26. Rb7 Rd6 27. g4 Kg7 28. f3 Kg6 29. Kg3 h5 30. gxh5+ Kxh5 31. Rxf7 Rd3 32. Rxf6 Rxb3 33. Kf4 Rb4 34. Kf5 Rxc4 35. Rxb6 Rc1 36. Rc6 c4 37. Rc8 Kh6 38. Kf6 Kh7 39. f4 Rc2 40. f5 c3 41. h3 Rc1 42. h4 Rc2 43. h5 Rc1 44. Kf7 Rc2 45. f6 Rc1 46. Ke7 c2 47. Kf7 Kh6 48. Rc5 Kh7 49. Rc6 Kh6 50. Kf8 {Ο Βασιλιάς μπροστά από το δικό του πιόνι, με τον Πύργο στη στήλη του μαύρου πιονιού: η διάταξη της σπουδής του 1890, με τα χρώματα αντεστραμμένα. Από εδώ και πέρα ο Petrosian ψάχνει ακριβώς τη μανούβρα του Lasker.} 50... Kh7 51. Rc7+ Kh8 52. f7 Ra1 53. Rxc2 Ra8+ 54. Ke7 Ra7+ 55. Kf6 Ra6+ 56. Kg5 Ra5+ 57. Kg4 Ra4+ 58. Kg3 Ra3+ 59. Kg2 Kg7 60. Rf2 Kf8 61. Rf5 Ra6 62. Kg3 Rh6 {Η κίνηση της σωτηρίας. Ο Karpov βγάζει τον Πύργο από τη στήλη a, όπου τα σαχ θα τελείωναν, και τον φέρνει πάνω στο πιόνι h5. Ο λευκός Βασιλιάς δεν προλαβαίνει πια να στήσει τους κύκλους — αυτό εννοεί ο Ντίρλης λέγοντας ότι ο Μαύρος σώζεται «ακριβώς επειδή έχει γνώση πάνω στη μανούβρα Lasker και αποφεύγει τη θέση που την επιτρέπει».} 63. Kg4 Rh7 1/2-1/2

Lasker – Reichhelm 1901: τα αντίστοιχα τετράγωνα

abcdefgh87654321

Lasker, Emanuel & Reichhelm, Gustavus – Σπουδή: Λευκός παίζει και κερδίζει, 1-0

1. Kb1 {Δεν υπάρχει τίποτα να φάει κανείς και τίποτα να σπρώξει: όλα τα πιόνια είναι κολλημένα. Η θέση κρίνεται αποκλειστικά από το ποιος Βασιλιάς πατάει πού. Σε κάθε τετράγωνο του λευκού Βασιλιά αντιστοιχεί ένα και μόνο τετράγωνο που πρέπει να κρατήσει ο μαύρος — αυτά είναι τα «αντίστοιχα τετράγωνα». Το 1.Kb2; χάνει τη νίκη αμέσως: 1...Ka8! και ο Μαύρος κρατά την αντιστοιχία.} 1... Kb7 2. Kc1 Kc8 3. Kd2 Kb7 4. Kc3 Kc7 5. Kd3 Kb7 6. Ke3 {Ο λευκός Βασιλιάς έχει ένα τετράγωνο παραπάνω από τον αντίπαλό του. Εδώ φαίνεται: μπορεί να στρίψει προς τα δεξιά χωρίς ο Μαύρος να προλάβει να τον ακολουθήσει και στις δύο πλευρές.} 6... Kc7 7. Kf3 Kd7 8. Kg3 Ke7 9. Kh4 Kf6 10. Kh5 {Η διείσδυση γίνεται στη βασιλική πτέρυγα — όχι εκεί που κοιτούσε ο Μαύρος.} 1-0

Τα αντίστοιχα τετράγωνα: μόλις η δεύτερη σπουδή στην ιστορία με το θέμα

ΈτοςΣπουδήΠηγή
1892Charles LocockBritish Chess Magazine — η πρώτη γνωστή σπουδή με το θέμα. Δεν υπάρχει στη YACPDB, που έχει 183 άλλα έργα του
1901Emanuel Lasker & Gustavus ReichhelmThe Chicago Daily Tribune, 26 Μαΐου — η δεύτερη, και εκείνη που καθιέρωσε το θέμα. Ο Reichhelm ήταν κεντρική μορφή του σκακιού της Φιλαδέλφειας και από τους πρώτους Αμερικανούς συνθέτες σπουδών
London 1922 (16 παίκτες)
#ΠαίκτηςΣύνολο
1Capablanca13
2Alekhine11½
3Vidmar11
4Rubinstein10½
5Bogoljubov9
6Reti
7Tartakower
8Maroczy8
9Yates8
10Atkins6