Βουδαπέστη 2024: η Ολυμπιάδα που άλλαξε το κέντρο βάρους του παγκοσμίου σκακιού

Εκτενές αφιέρωμα στην 45η Σκακιστική Ολυμπιάδα, εν όψει της Σαμαρκάνδης

Το τελευταίο πλάνο

Κυριακή 22 Σεπτεμβρίου 2024, λίγο μετά το μεσημέρι στη Βουδαπέστη. Στο SYMA Sports and Conference Centre, ο τελευταίος γύρος έχει ξεκινήσει τέσσερις ώρες νωρίτερα από τους υπόλοιπους — συνηθισμένη πρακτική για να προλάβουν οι αποστολές τις πτήσεις τους. Στο πρώτο τραπέζι του όπεν ομίλου, η Ινδία αντιμετωπίζει τη Σλοβενία. Στο τρίτο τραπέζι του γυναικείου, η Ινδία αντιμετωπίζει το Αζερμπαϊτζάν.

Και τα δύο ματς τελειώνουν 3,5–0,5.

Δεν είχε συμβεί ποτέ πριν. Η Ινδία γίνεται η τρίτη χώρα στην ιστορία που κερδίζει διπλό χρυσό στην ίδια Ολυμπιάδα και το κάνει μην έχοντας ποτέ πριν κατακτήσει έστω και ένα χρυσό σε καμία από τις δύο διοργανώσεις. Παίρνει το Κύπελλο Hamilton-Russell — το πρωτότυπο τρόπαιο του 1927, δωρεά του Βρετανού Frederick Hamilton-Russell — και το Κύπελλο Vera Menchik, μαζί με το Τρόπαιο Nona Gaprindashvili για την καλύτερη συνολική επίδοση, για δεύτερη συνεχόμενη φορά.

Έντεκα ημέρες αργότερα άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για τη Σαμαρκάνδη. Σε λιγότερο από 24 ώρες, από τις 16 έως τις 27 Σεπτεμβρίου 2026, η 46η Σκακιστική Ολυμπιάδα θα διεξαχθεί στην πόλη του Δρόμου του Μεταξιού, με περίπου διακόσιες ομάδες. Πριν κοιτάξουμε μπροστά, αξίζει να ξαναδούμε προσεκτικά τι ακριβώς συνέβη στη Βουδαπέστη — γιατί η 45η Ολυμπιάδα δεν ήταν απλώς μια ινδική επιτυχία. Ήταν η στιγμή που η μετατόπιση του κέντρου βάρους του παγκόσμιου σκακιού από την Ευρώπη προς την Ασία έπαψε να είναι τάση και έγινε καταγεγραμμένο γεγονός.

Τα νούμερα ενός ρεκόρ

Η 45η Ολυμπιάδα υπήρξε η μεγαλύτερη στην ιστορία του θεσμού. Χίλιοι οκτακόσιοι ογδόντα τέσσερις παίκτες — 975 στον όπεν όμιλο και 909 στον γυναικείο. Εκατόν ενενήντα επτά ομάδες από 195 χώρες στον όπεν, εκατόν ογδόντα τρεις από 181 χώρες στον γυναικείο. Και στους δύο ομίλους καταρρίφθηκε το ρεκόρ συμμετοχών, παρά την απουσία της Ρωσίας και της Λευκορωσίας λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.

Την ίδια χρονιά, για πρώτη φορά στην ιστορία των Ολυμπιάδων, δηλώθηκε επίσημη ομάδα προσφύγων στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Chess for Protection» της FIDE. Η Ουγγαρία, ως διοργανώτρια, κατέβασε τρεις ομάδες σε κάθε όμιλο.

Το φορμάτ ήταν το γνωστό: ελβετικό σύστημα έντεκα γύρων, τετραμελείς ομάδες με έναν αναπληρωματικό, δύο βαθμοί για νίκη ματς και ένας για ισοπαλία, με τους βαθμούς σκακιέρας να μετράνε μόνο ως κριτήριο ισοβαθμίας. Χρόνος σκέψης 90 λεπτά για σαράντα κινήσεις, συν 30 λεπτά, με προσαύξηση 30 δευτερολέπτων ανά κίνηση.

Η τελετή έναρξης έγινε στις 10 Σεπτεμβρίου. Την Ολυμπιάδα κήρυξε ο πρόεδρος της FIDE Arkady Dvorkovich. Τη φλόγα, που είχε ξεκινήσει το ταξίδι της από την Ινδία —τη χώρα που είχε φιλοξενήσει την προηγούμενη διοργάνωση— και είχε περάσει από έντεκα χώρες, την περπάτησε στους δρόμους της Βουδαπέστης η Judit Polgár, η ισχυρότερη γυναίκα σκακίστρια όλων των εποχών και σύμβολο της ουγγρικής σκακιστικής παράδοσης.

Το φαβορί που δεν ήταν φαβορί

Πρώτο seed του όπεν ομίλου ήταν οι Ηνωμένες Πολιτείες, με τους Fabiano Caruana, Wesley So, Leinier Domínguez και Levon Aronian — τέσσερις παίκτες με μέσο όρο βαθμολογίας πάνω από 2750, μια από τις ισχυρότερες ομάδες στα χαρτιά που είχε παρουσιαστεί ποτέ σε Ολυμπιάδα. Δεύτερη ήταν η Ινδία, τρίτη η Κίνα με τον παγκόσμιο πρωταθλητή Ding Liren, τέταρτο το Ουζμπεκιστάν ως υπερασπιστής του τίτλου.

Το ινδικό ιστορικό ήταν, μέχρι εκείνη τη στιγμή, μια συλλογή από «σχεδόν». Χάλκινο στο Τρόμσο το 2014. Χάλκινο στο Τσενάι το 2022 — και εκείνο το χάλκινο πονούσε περισσότερο από κάθε τι άλλο, γιατί η Ινδία έπαιζε στην έδρα της, ήταν πρώτη μπαίνοντας στον τελευταίο γύρο και κατέρρευσε. Ο Gukesh Dommaraju, δεκαεξάχρονος τότε, είχε χάσει την κρίσιμη παρτίδα από τον Nodirbek Abdusattorov. Η δεύτερη ινδική ομάδα έμεινε τρίτη· το χρυσό πήγε στο Ουζμπεκιστάν.

Το ρόστερ της Βουδαπέστης: Gukesh Dommaraju στην πρώτη σκακιέρα, Rameshbabu Praggnanandhaa στη δεύτερη, Arjun Erigaisi στην τρίτη, Vidit Gujrathi στην τέταρτη, Pentala Harikrishna αναπληρωματικός. Αρχηγός ο Srinath Narayanan. Μέσος όρος ηλικίας κάτω από είκοσι δύο.

Στον γυναικείο όμιλο η Ινδία ήταν πρώτο φαβορί: Harika Dronavalli, Rameshbabu Vaishali, Divya Deshmukh, Vantika Agrawal, Tania Sachdev, με αρχηγό τον Abhijit Kunte. Και εκεί υπήρχε πληγή από το Τσενάι: η ομάδα είχε ξεκινήσει τον τελευταίο γύρο πρώτη, έχασε από τις ΗΠΑ και έπεσε στην τρίτη θέση.

Γύροι 1 έως 8

Η αρχή δεν ήταν ήρεμη για κανέναν. Στον πρώτο γύρο, οι Levon Aronian, Shakhriyar Mamedyarov και Arjun Erigaisi πέρασαν όλοι από δύσκολες θέσεις απέναντι σε πολύ χαμηλότερα βαθμολογημένους αντιπάλους — το κλασικό ολυμπιακό φαινόμενο, όπου οι πρώτοι γύροι είναι ναρκοπέδιο για τα φαβορί.

Στον δεύτερο γύρο ο Caruana επέστρεψε πάνω από τα 2800 στη ζωντανή βαθμολογία. Η Νορβηγία, χωρίς τον Magnus Carlsen που δεν είχε φτάσει ακόμη, κρατήθηκε στην ισοπαλία από τον Καναδά. Η Ινδία διέλυσε την Ισλανδία 4–0· ήταν η πρώτη παρτίδα του Gukesh στη διοργάνωση, καθώς είχε ξεκουραστεί στον πρώτο γύρο.

Ο Carlsen εμφανίστηκε στον τρίτο γύρο, έφτασε στην αίθουσα με ποδήλατο και κέρδισε. Την ίδια μέρα ο Anish Giri και ο Vincent Keymer υπέστησαν εκπληκτικές ήττες.

Ο τέταρτος γύρος έφερε τη μεγάλη ανατροπή της διοργάνωσης. Ο πενηνταπεντάχρονος Vasyl Ivanchuk κέρδισε τον Wesley So και η Ουκρανία νίκησε τις ΗΠΑ. Η αμερικανική εκστρατεία δεν συνήλθε ποτέ πραγματικά από εκείνο το χτύπημα. «Μία γκάφα και μετά πρέπει να περιμένεις δύο χρόνια για χρυσό μετάλλιο», θα σχολίαζε ο So μία εβδομάδα αργότερα, με φανερή πικρία.

Ο Vasyl Ivanchuk το 2023. Έναν χρόνο αργότερα, στα πενήντα πέντε του, έδωσε στην Ουκρανία τη νίκη επί του πρώτου φαβορί.

Στον πέμπτο γύρο ο Arjun Erigaisi έφτασε στο 5/5. Στον έκτο, η Κίνα έχασε βαθμούς όταν ηττήθηκε ο Ding Liren και οι δύο ινδικές ομάδες βρέθηκαν μόνες πρώτες. Στον έβδομο, ο Gukesh κέρδισε ένα εξαιρετικά απαιτητικό φινάλε και οι Ινδοί —άνδρες και γυναίκες— είχαν και οι δύο πια το απόλυτο 14/14. Στον όγδοο, η Ινδία διέλυσε το Ιράν 3,5–0,5 και έφτασε στο 16/16· την ίδια μέρα, η πρώτη ρωγμή: η γυναικεία ομάδα της Πολωνίας νίκησε την Ινδία 2,5–1,5.

Γύρος 9: το φρένο από την Τασκένδη

Η μοναδική ομάδα που κατάφερε να μη χάσει από την Ινδία σε ολόκληρη τη διοργάνωση ήταν το Ουζμπεκιστάν.

Στην πρώτη σκακιέρα, Gukesh εναντίον Abdusattorov: Σικελική Najdorf, με τον Ουζμπέκο να έρχεται προετοιμασμένος για μάχη και τον Ινδό να επιλέγει την όχι και πολύ φιλόδοξη βαριάντα με 6.a4 για να σβήσει τη φωτιά. Ισοπαλία στην 32η κίνηση. Ήταν η τρίτη τους κλασική παρτίδα εκείνης της χρονιάς και η τρίτη ισοπαλία.

Στη δεύτερη σκακιέρα ο Javokhir Sindarov άσκησε πραγματική πίεση στον Praggnanandhaa — η θέση μετά το 25.Nf6! ήταν δυσάρεστη για τα μαύρα — αλλά ο Ινδός αμύνθηκε με τη γνωστή του ανθεκτικότητα. Στην τρίτη, ο Arjun Erigaisi απέκτησε πρώιμο πλεονέκτημα απέναντι στον Shamsiddin Vokhidov και είχε ευκαιρία στις τελευταίες κινήσεις, χωρίς να μπορέσει να τη μετατρέψει. Στην τέταρτη, ο Jakhongir Vakhidov και ο Vidit Gujrathi έκαναν σύντομη ισοπαλία σε Σύστημα Λονδίνου.

Τέσσερις ισοπαλίες, 2–2, και το σερί των οκτώ νικών τελείωσε. Η Ινδία διατήρησε προβάδισμα δύο βαθμών.

Ο ίδιος γύρος έγραψε και μια άλλη ιστορία: ο Magnus Carlsen έχασε την πρώτη του παρτίδα στη διοργάνωση από τον Vladimir Fedoseev — που πλέον αγωνιζόταν για τη Σλοβενία — και η Νορβηγία ηττήθηκε 1–3. Στον γυναικείο όμιλο, η Ινδία ξεκούρασε τη Harika, η Vaishali έχασε στην πρώτη σκακιέρα από την Gulrukhbegim Tokhirjonova, που τότε αγωνιζόταν για τις ΗΠΑ, και η ομάδα σώθηκε μόνο χάρη στη νίκη της Vantika Agrawal απέναντι στην Irina Krush: 2–2 με τις ΗΠΑ.

Γύρος 10: ο πραγματικός τελικός

Ο προτελευταίος γύρος έφερε το ζευγάρι που όλοι περίμεναν: πρώτο seed εναντίον δεύτερου, ΗΠΑ εναντίον Ινδίας. Οι Αμερικανοί έπρεπε να νικήσουν για να φτάσουν τους Ινδούς. Και στα δέκα κορυφαία τραπέζια του γύρου, το αποτέλεσμα κρίθηκε από μία και μόνο παρτίδα.

Η πρωτη νίκη ήρθε υπέρ των ΗΠΑ: ο Wesley So κέρδισε πειστικά τον Praggnanandhaa, προκαλώντας τη μοναδική ατομική ήττα Ινδού παίκτη σε ολόκληρη τη διοργάνωση. Στις υπόλοιπες τρεις σκακιέρες, όμως, γραφόταν ένα σημαντικό κεφάλαιο της σκακιστικής ιστορίας.

Στην πρώτη, ο Gukesh κέρδισε τον Caruana — για δεύτερη διαδοχική Ολυμπιάδα. Ήταν πίσω στον χρόνο, αλλά εντόπισε λάθος του αντιπάλου του και το τιμώρησε έχοντας είκοσι ένα δευτερόλεπτα στο ρολόι. Μετά από αυτό η μετατροπή ήταν καθαρή διαδικασία.

Στην τέταρτη, ο Levon Aronian έκανε ό,τι μπορούσε για να περιπλέξει τη θέση απέναντι στον Vidit Gujrathi και δεν τα κατάφερε: ισοπαλία.

Έμεινε η τρίτη σκακιέρα. Ο Arjun Erigaisi, για δεύτερη διαδοχική Ολυμπιάδα, αντιμετώπισε έναν παίκτη με βαθμολογία πάνω από 2700 — τον Leinier Domínguez. Και για δεύτερη διαδοχική Ολυμπιάδα, τον κέρδισε. Ο Κουβανοαμερικανός θυσίασε τη διαφορά για αντάλλαγμα που σταδιακά εξατμίστηκε· η κίνηση 30.e4! ήταν το σημείο όπου έγινε φανερό ότι ο Ινδός είχε βρει τον σωστό δρόμο.

2,5–1,5. Ο Srinath Narayanan έγραψε δημόσια: «Νικήσαμε τις ΗΠΑ 2,5–1,5 στον δέκατο γύρο. Λάβαμε ήδη πολλά συγχαρητήρια μηνύματα, αλλά δεν τελείωσε ακόμη. Έχουμε άλλον έναν γύρο».

Ο Wesley So, στην ανάλυση μετά το ματς, χρησιμοποίησε βαριά γλώσσα για το δικό του παιχνίδι και εξέφρασε την πεποίθηση ότι, αν ο Hikaru Nakamura ήταν στην ομάδα, οι ΗΠΑ θα είχαν πάρει το χρυσό. Είναι μια πρόταση που αξίζει να κρατηθεί, γιατί επανέρχεται κάθε δύο χρόνια: το αμερικανικό πρόβλημα στις Ολυμπιάδες είναι συχνά η διαθεσιμότητα των παικτών.

Το ίδιο βράδυ, στο διπλανό ματς, η Κίνα νίκησε το Ουζμπεκιστάν σε μια εντελώς άγρια συνάντηση. Η πιο αξιομνημόνευτη παρτίδα ήταν αυτή που έληξε ισόπαλη: ο Abdusattorov χειρίστηκε άσχημα το άνοιγμα απέναντι στον παγκόσμιο πρωταθλητή Ding Liren, ο οποίος έφτασε σε κερδισμένη θέση. Στην κρίσιμη στιγμή, το 28...Rc8! κέρδιζε, προετοιμάζοντας Rc6 και Rxb6· ο Ding έπαιξε 28...Na4?? και έχασε το ελεύθερο πιόνι του από έναν απλό ελιγμό πύργου. Η παρτίδα τελείωσε γρήγορα ισόπαλη.

Ο Κινέζος παγκόσμιος πρωταθλητής δεν είχε κερδίσει κλασική παρτίδα εδώ και επτά μήνες και είκοσι πέντε ημέρες. Η Κίνα πήρε πάντως το ματς, με νίκες των Yu Yangyi απέναντι στον Sindarov και Wei Yi σε μια θαυμάσια επίθεση, ενώ ο Vokhidov κέρδισε τον Wang Yue.

Και μια λεπτομέρεια που λέει πολλά για το πόσο απρόβλεπτο είναι το ελβετικό σύστημα: στην τρίτη θέση, μόνη, μπαίνοντας στον τελευταίο γύρο, βρισκόταν η Σλοβενία — 26η του ταμπλό

Γύρος 11

Η Ινδία μπήκε στον τελευταίο γύρο με τρεις βαθμούς προβάδισμα και αντίπαλο τη Σλοβενία. Μια πιο κυνική ομάδα θα είχε κάνει τέσσερις γρήγορες ισοπαλίες και θα είχε πάει για πανηγυρισμούς. Το ενδιαφέρον είναι ότι δεν το έκαναν.

«Χθες, στη συνάντηση της ομάδας, ήμασταν ήδη σε κλίμα γιορτής», είπε ο Gukesh στον Mike Klein μετά το τέλος. «Πρέπει να παραδεχτώ ότι μετά τη χθεσινή παρτίδα ήμουν υπερβολικά ενθουσιασμένος και δεν ήθελα καν να παίξω σήμερα. Ήθελα να παίξω, αλλά ήλπιζα να μην υπάρχει παρτίδα. Ήμασταν όλοι πολύ χαρούμενοι, αλλά πιεστήκαμε να συγκεντρωθούμε και να έρθουμε εδώ, να κάνουμε τη δουλειά και μετά να γιορτάσουμε».

Ο Gukesh κέρδισε τον επικίνδυνο Vladimir Fedoseev. Ο Praggnanandhaa επανήλθε με νίκη επί του Anton Demchenko. Ο Vidit έφερε ισοπαλία με τον Matej Sebenik. Και ο Arjun Erigaisi κέρδισε τον εικοσάχρονο Jan Subelj, σφραγίζοντας το 3,5–0,5.

Ο Vladimir Fedoseev με τη φανέλα της Σλοβενίας στη Βουδαπέστη. Νίκησε τον Carlsen στον ένατο γύρο και έχασε από τον Gukesh στον τελευταίο.

Θεωρητικά η Κίνα διατηρούσε μαθηματική ελπίδα αν η Ινδία κατέρρεε. Όταν όμως ο Ding Liren δέχτηκε ισοπαλία σε δέκα κινήσεις με τα λευκά απέναντι στον Caruana, ήταν σαφές ότι κανείς δεν κυνηγούσε τη μεγάλη νίκη που θα χρειαζόταν. Στο ίδιο ματς, μια μοναδική νίκη του Wesley So επί του Wei Yi έδωσε στις ΗΠΑ το ασημένιο μετάλλιο.

Το χάλκινο κρίθηκε στο Ουζμπεκιστάν–Γαλλία, και το έκρινε ξανά ο Shamsiddin Vokhidov, σε μια παρτίδα με αντεστραμμένη ροή: ο Maxime Lagarde είχε αρχικά μεγάλο πλεονέκτημα με τα λευκά, χειρίστηκε λάθος τη θέση και κατέρρευσε στην πίεση χρόνου. Ο Ουζμπέκος έγινε δεκτός από τους συμπαίκτες του σαν ήρωας.

Τέσσερις ομάδες τερμάτισαν με τους ίδιους δεκαεπτά βαθμούς που είχαν οι ΗΠΑ και το Ουζμπεκιστάν: η Κίνα, η Σερβία και η Αρμενία. Η Σερβία είχε συντρίψει την Ουκρανία 3,5–0,5 στον τελευταίο γύρο και η Αρμενία είχε κερδίσει το Ιράν 2,5–1,5. Και οι δύο έμειναν εκτός βάθρου στα κριτήρια. Η Σερβία ήταν 16η της αρχικής κατάταξης, η Αρμενία 17η.

Οι αριθμοί της κυριαρχίας

Είκοσι ένας βαθμοί στους είκοσι δύο. Δέκα νίκες, μία ισοπαλία, καμία ήττα. Τριάντα πέντε βαθμοί σκακιέρας στους σαράντα τέσσερις. Τέσσερις βαθμοί διαφορά από τη δεύτερη θέση — η μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα σε χρυσό και ασημένιο μετάλλιο από τότε που καθιερώθηκε το σύστημα βαθμών ματς, στην 38η Ολυμπιάδα του 2008.

Στα ατομικά, ο Gukesh Dommaraju έκανε 9/10 στην πρώτη σκακιέρα με οκτώ νίκες και δύο ισοπαλίες. Η επίδοσή του — 3056 — ήταν η μοναδική άνω των 3000 σε ολόκληρη τη διοργάνωση και η υψηλότερη οποιουδήποτε παίκτη στον όπεν όμιλο. Κέρδισε τριάντα μονάδες Elo και το χρυσό της σκακιέρας του για δεύτερη συνεχόμενη Ολυμπιάδα.

Ο Gukesh Dommaraju στο Tata Steel του Wijk aan Zee, τον Ιανουάριο του 2024, τη χρονιά της Βουδαπέστης και του παγκόσμιου τίτλου.

Ο Arjun Erigaisi σημείωσε το υψηλότερο απόλυτο σκορ της διοργάνωσης: 10/11, με εννέα νίκες, στην τρίτη σκακιέρα. Ανέβηκε στην τρίτη θέση της παγκόσμιας κατάταξης, ρίχνοντας τον Caruana στην τέταρτη.

Τα υπόλοιπα ατομικά χρυσά του όπεν: δεύτερη σκακιέρα ο Τσέχος Thai Dai Van Nguyen με 7,5/10 και επίδοση 2783· τέταρτη σκακιέρα ο Shamsiddin Vokhidov με αήττητο 8/10· αναπληρωματικών ο Γερμανός Frederik Svane με 8/9 — επίδοση που από μόνη της ανέβασε τη Γερμανία στην έβδομη θέση μετά από άσχημη αρχή.

Και μια υποσημείωση που έγινε κύρια είδηση τρεις μήνες αργότερα: ο δεκαοκτάχρονος με την επίδοση 3056 κατέβηκε τον Δεκέμβριο στη Σιγκαπούρη, νίκησε τον Ding Liren και έγινε ο νεότερος παγκόσμιος πρωταθλητής στην ιστορία του σκακιού.

Το γυναικείο: το πιο δύσκολο από τα δύο χρυσά

Αν ο όπεν όμιλος ήταν μονόλογος, ο γυναικείος ήταν θρίλερ μέχρι την τελευταία στιγμή.

Η Ινδία ξεκίνησε με επτά συνεχόμενες νίκες. Στον όγδοο γύρο ήρθε η πρώτη ήττα, από την Πολωνία με 1,5–2,5: η Divya Deshmukh κέρδισε την Aleksandra Maltsevskaya και η Vantika Agrawal έφερε ισοπαλία, αλλά οι Harika Dronavalli και Vaishali έχασαν στις δύο πρώτες σκακιέρες. Στον ένατο, το 2–2 με τις ΗΠΑ, με τη Vantika να σώζει το ματς νικώντας την Irina Krush.

Στον δέκατο γύρο ήρθε η παρτίδα που άλλαξε τη διοργάνωση. Απέναντι στην Κίνα, η δεκαοκτάχρονη Divya Deshmukh —που κατά τη διάρκεια της Ολυμπιάδας είχε γίνει η υψηλότερα βαθμολογημένη παίκτρια της ινδικής ομάδας— επιτέθηκε στη Ni Shiqun από νωρίς στο μέσο της παρτίδας και ολοκλήρωσε με στιλ: η τελευταία κίνηση, 39.Rxe6!, ήταν συντριπτική. «Κάθε αναποδιά είναι δύσκολο να τη διαχειριστείς», είπε μετά, «αλλά νομίζω ότι τη διαχειριστήκαμε με καλό τρόπο».

Η Divya Deshmukh στο Tata Steel του Wijk aan Zee, τον Ιανουάριο του 2024. Στη Βουδαπέστη πήρε το χρυσό της τρίτης σκακιέρας με 9,5/11.

Η νίκη θα είχε δώσει στην Ινδία μόνη πρωτοπορία, αν το Καζακστάν δεν είχε σωθεί απέναντι στη Γεωργία. Εκεί, μετά από τρεις ισοπαλίες, η δεκαεπτάχρονη Alua Nurman κράτησε ισοπαλία από αντικειμενικά χαμένη θέση απέναντι στην Bella Khotenashvili. Η Γεωργιανή είχε δει σωστά ότι έπρεπε να θυσιάσει κομμάτι για να σπάσει το φρούριο, αλλά δεν βρήκε την ακριβή στιγμή.

Έτσι, στον τελευταίο γύρο, τέσσερις ομάδες είχαν ελπίδες για χρυσό: Ινδία, Καζακστάν, Πολωνία και ΗΠΑ.

Η Ινδία δεν άφησε περιθώρια. Η Harika Dronavalli έδωσε τον τόνο στην πρώτη σκακιέρα με νίκη επί της Gunay Mammadzada, σε ένα φινάλε πύργων που ήταν αντικειμενικά ισόπαλο και το κέρδισε με άψογη τεχνική. Οι Divya Deshmukh και Vantika Agrawal κέρδισαν επίσης, η Vaishali έφερε ισοπαλία: 3,5–0,5. Ακολούθησε η αναμονή, μέχρι το Καζακστάν–ΗΠΑ να λήξει 2–2.

Το Καζακστάν, δέκατο seed, πήρε το ασημένιο — το πρώτο ομαδικό ολυμπιακό μετάλλιο στην ιστορία της χώρας. Οι ΗΠΑ πήραν το χάλκινο, το πρώτο τους από το 2008. Η Ισπανία, η Αρμενία και η Γεωργία τερμάτισαν με τους ίδιους βαθμούς σκακιέρας και έμειναν εκτός βάθρου στα κριτήρια.

«Είμαι εξαιρετικά χαρούμενη που επιτέλους τα κατάφερα την τελευταία μέρα», είπε η Harika. «Ήταν τρενάκι του τρόμου για μένα σε αυτό το τουρνουά και χαίρομαι που στις κρίσιμες παρτίδες τα κορίτσια απέδωσαν». Η Vaishali ήταν πιο άμεση: «Θυμάμαι ακόμη πόσο επώδυνο ήταν πέρυσι που χάσαμε στον τελευταίο γύρο. Ειλικρινά, δεν μπόρεσα να κοιμηθώ χθες το βράδυ σκεπτόμενη αυτά τα πράγματα».

Στα ατομικά: χρυσό πρώτης σκακιέρας η Κινέζα Zhu Jiner με 7/9 και επίδοση 2597. Δεύτερης σκακιέρας η Αμερικανίδα Carissa Yip, με το υψηλότερο σκορ της διοργάνωσης — 10/11 και επίδοση 2634. Τρίτης η Divya Deshmukh με 9,5/11 και επίδοση 2608. Τέταρτης η Vantika Agrawal με 7,5/9 και 2558. Και στους αναπληρωματικούς, η Ισραηλινή Dana Kochavi με απόλυτο 8/8 και ονομαστική επίδοση 2676 — τυπικά η υψηλότερη ολόκληρου του γυναικείου ομίλου, αν και τα απόλυτα σκορ παράγουν πάντα στρεβλούς αριθμούς.

Η υπεράσπιση τίτλων που δεν πέτυχε

Αξίζει μια ξεχωριστή παράγραφος για τους κατόχους του τίτλου, γιατί η δική τους διοργάνωση εξηγεί πολλά για το τι σημαίνει να υπερασπίζεσαι ένα χρυσό στην Ολυμπιάδα.

Το Ουζμπεκιστάν κατέβηκε στη Βουδαπέστη ως τέταρτο του ταμπλό — δηλαδή αντιμετωπιζόταν πλέον ως δύναμη, όχι ως έκπληξη, κάτι που από μόνο του αλλάζει τα πάντα. Τερμάτισε με οκτώ νίκες, μία ισοπαλία και δύο ήττες: δεκαεπτά βαθμοί ματς, ισόβαθμο με τέσσερις ακόμη ομάδες, τρίτο στα κριτήρια.

Η μία ισοπαλία ήταν η πιο τιμητική του διοργάνωσης: το 2–2 με την Ινδία στον ένατο γύρο, το μοναδικό ματς που η πρωταθλήτρια δεν κέρδισε. Η κρίσιμη ήττα ήρθε αμέσως μετά, στον δέκατο γύρο απέναντι στην Κίνα, σε ένα ματς όπου το Ουζμπεκιστάν προηγήθηκε στη μία σκακιέρα και έχασε στις δύο άλλες.

Ατομικά, ο Nodirbek Abdusattorov πήρε το αργυρό της πρώτης σκακιέρας με 9/11, ένα πολύ ισχυρό αποτέλεσμα που δεν αρκούσε απέναντι στο 3056 του Gukesh. Ο Shamsiddin Vokhidov, όμως, ήταν ο άνθρωπος της ομάδας: αήττητο 8/10 στην τέταρτη σκακιέρα, ατομικό χρυσό και οι δύο πιο κρίσιμες νίκες της ουζμπεκικής εκστρατείας — απέναντι στον Wang Yue στον δέκατο γύρο και απέναντι στον Maxime Lagarde στον ενδέκατο, εκείνη που έφερε το χάλκινο.

Ο Shamsiddin Vokhidov το 2023, με το σήμα της Σκακιστικής Ομοσπονδίας του Ουζμπεκιστάν στο σακάκι.

Το Ουζμπεκιστάν θα κατεβεί στη Σαμαρκάνδη με μια ομάδα σαφώς ισχυρότερη από αυτήν του Τσενάι — και με το βάρος του γηπεδούχου, που στην Ολυμπιάδα δεν έχει αποδειχθεί ποτέ πλεονέκτημα.

Όσα δεν χώρεσαν στα μετάλλια

Το πιο εντυπωσιακό στατιστικό της Βουδαπέστης δεν αφορά την Ινδία. Για πρώτη φορά στην ιστορία των Σκακιστικών Ολυμπιάδων, καμία ευρωπαϊκή ομάδα δεν κέρδισε μετάλλιο σε κανέναν από τους δύο ομίλους. Η ήπειρος που δημιούργησε το σύγχρονο σκάκι, που κυριάρχησε στον θεσμό από το 1927 και που μέσω της Σοβιετικής Ένωσης τον μονοπώλησε επί μισό αιώνα, έμεινε χωρίς μετάλλιο.

Οι υπερβάσεις ήταν πολλές. Η Σερβία τερμάτισε πέμπτη από 16η της αρχικής κατάταξης. Η Σλοβενία ένατη από 26η. Το Τουρκμενιστάν εικοστό τέταρτο από 73ο. Η Τουρκία δωδέκατη με μία μόνο ήττα ματς σε έντεκα γύρους, με δύο εφήβους —τον δεκατριάχρονο Yagiz Kaan Erdogmus και τον δεκαπεντάχρονο Ediz Gurel, που πήρε ατομικό χάλκινο δεύτερης σκακιέρας— να εντυπωσιάζουν καθόλη τη διοργάνωση.

Ο Magnus Carlsen αγωνίστηκε για τη Νορβηγία, έλειψε στους πρώτους γύρους, ηττήθηκε από τον Fedoseev στον ένατο, δεν κατέβηκε στον τελευταίο και έφυγε με ατομική επίδοση 2810. Η Νορβηγία τερμάτισε δέκατη τέταρτη. Είναι ένα μοτίβο που επαναλαμβάνεται: ένας κορυφαίος παίκτης δεν αρκεί σε μια διοργάνωση όπου μετράνε τέσσερις σκακιέρες.

Στα προσωπικά δράματα, η δεκαεπτάχρονη Eman Sawan από την Παλαιστίνη βρέθηκε στο 7/7 στην πρώτη σκακιέρα και σε απόσταση αναπνοής από ατομικό χρυσό. Έκανε ισοπαλία στην όγδοη παρτίδα της. Το 7,5/8 παραμένει εξαιρετικό σκορ, αλλά η επίδοσή της έπεσε από το 2600 στο 2268 — υπενθύμιση ότι στις Ολυμπιάδες η αριθμητική δικαιοσύνη είναι σχετική έννοια.

ΕΙΔΙΚΟ ΕΝΘΕΤΟ: Οι ελληνικές ομάδες — τι έκαναν και τι τις περιμένει

Η 13η θέση και γιατί σημαίνει περισσότερα από όσα δείχνει

Η εθνική ομάδα ανδρών κατέβηκε στη Βουδαπέστη ως 23ο seed με τους Νικόλα Θεοδώρου, Σταμάτη Κούρκουλο-Αρδίτη, Γιάννη Παπαϊωάννου, Δημήτρη Μαστροβασίλη και Ανδρέα Κελίρη, με αρχηγό τον Γιάννη Νικολαΐδη. Τερμάτισε 13η: επτά νίκες, δύο ισοπαλίες, δύο ήττες, δεκαέξι βαθμοί ματς και 27,5 βαθμοί σκακιέρας στους σαράντα τέσσερις. Στον τελευταίο γύρο αντιμετώπισε τη Χιλή, ισόβαθμη στους δεκατέσσερις βαθμούς και κέρδισε.

Η ξερή κατάταξη κρύβει το ουσιώδες. Η Ελλάδα τελείωσε ισόβαθμη —στους δεκαέξι βαθμούς— με όλες τις ομάδες που κατέλαβαν τις θέσεις από την 7η ως τη 13η: Γερμανία, Αζερμπαϊτζάν, Σλοβενία, Ισπανία, Ουγγαρία, Τουρκία. Η μόνη διαφορά ήταν τα κριτήρια Sonneborn-Berger, δηλαδή η δυσκολία των αντιπάλων. Μια νίκη παραπάνω κάπου στη διαδρομή, ή απλώς ένα ελαφρώς σκληρότερο πρόγραμμα και η ελληνική ομάδα θα είχε τερματίσει στην πρώτη δεκάδα της Ολυμπιάδας.

Πιο εύγλωττο είναι το ποιοι έμειναν πίσω. Με λιγότερους βαθμούς από την Ελλάδα τερμάτισαν η Νορβηγία (14η), η Γαλλία (15η), η Ουκρανία (16η), η Ρουμανία (17η), η Τσεχία (18η), η Γεωργία (19η), η Αγγλία (20ή), η Ολλανδία (21η) και η Πολωνία (22η). Δηλαδή, μέσα σε έντεκα γύρους, η Ελλάδα βρέθηκε μπροστά από εννέα ομοσπονδίες με σαφώς μεγαλύτερο βάθος, προϋπολογισμό και παράδοση — και μπροστά από την ομάδα του Magnus Carlsen.

Η γυναικεία εθνική — Σταυρούλα Τσολακίδιου, Αναστασία Αβραμίδου, Κατερίνα Παυλίδου, Χαριτωμένη Μαρκαντωνάκη, Μαρίνα Μακροπούλου, με αρχηγό τον Χρήστο Μπανίκα— τερμάτισε 17η, επίσης από την 23η θέση εκκίνησης, ισοβαθμώντας με τις ομάδες που κατέλαβαν τις θέσεις 13 ως 21. Στον τελευταίο γύρο αντιμετώπισε το Περού. 

Υπάρχει επίσης η γραμμή που ενώνει τη Βουδαπέστη με το Τσενάι: ο Νικολας Θεοδώρου είχε πάρει το ατομικό αργυρό μετάλλιο δεύτερης σκακιέρας στην Ολυμπιάδα του 2022, τερματίζοντας μπροστά από τον Nodirbek Yakubboev της πρωταθλήτριας ουζμπεκικής ομάδας. Η Ελλάδα δεν παράγει μετάλλια ομάδων, αλλά εδώ και μια δεκαετία παράγει σταθερά παίκτες που παίρνουν βαθμούς από μεγάλα ονόματα.

Τι σημαίνει όλο αυτό για τη Σαμαρκάνδη

Η 46η Σκακιστική Ολυμπιάδα διεξάγεται από τις 16 ως τις 27 Σεπτεμβρίου 2026 στη Σαμαρκάνδη, με αναμενόμενη συμμετοχή περίπου διακοσίων ομάδων ανά όμιλο — δηλαδή, ακόμη ένα ρεκόρ. Το φορμάτ παραμένει ίδιο: έντεκα γύροι, ελβετικό σύστημα, τέσσερις σκακιέρες συν αναπληρωματικό, με ρεπό στις 22 Σεπτεμβρίου μετά τον έκτο γύρο. Παράλληλα, από τις 10 ως τις 18 Σεπτεμβρίου διεξάγεται η 3η Ολυμπιάδα Ατόμων με Αναπηρία.

Και, όπως πάντα, η Ολυμπιάδα δεν είναι μόνο αγωνιστικό σκάκι. Στο περιθώριό της συνεδριάζει το Συνέδριο της FIDE, με εκλογές για την προεδρία και με τη Γενική Συνέλευση να αποφασίζει, μεταξύ άλλων, τη διοργανώτρια χώρα της Ολυμπιάδας του 2030.

Τρία πράγματα αξίζει να προσέξει κανείς.

Πρώτον, η Ινδία υπερασπίζεται δύο τίτλους με την ίδια δεξαμενή παικτών/παικτριών. Ο Gukesh είναι πλέον παγκόσμιος πρωταθλητής και θα υπερασπιστεί τον τίτλο του τον Δεκέμβριο. Ο Arjun Erigaisi και ο Praggnanandhaa —που κέρδισε το Tata Steel του 2025— είναι σταθερά στην κορυφή. Η Divya Deshmukh, δεκαοκτώ ετών στη Βουδαπέστη, έχει έκτοτε ανέβει κατακόρυφα. Δεν υπάρχει κανένα προφανές σημείο κόπωσης σε αυτή τη γενιά· το ερώτημα είναι αν μπορεί να επαναληφθεί μια απόδοση όπως το 21/22, που ήταν ακραία ακόμη και για την Ινδία.

Δεύτερον, το Ουζμπεκιστάν παίζει στην έδρα του, και το κύρος της ομάδας είναι διαφορετικό από ό,τι το 2022. Τότε ήταν το τολμηρό αουτσάιντερ με μέσο όρο ηλικίας είκοσι ετών. Τώρα φιλοξενεί την διοργάνωση, με τον Abdusattorov στην παγκόσμια τετράδα και τον Javokhir Sindarov —νικητή του Παγκοσμίου Κυπέλλου και του Τουρνουά Υποψηφίων— διεκδικητή του παγκόσμιου τίτλου. Δύο μήνες μετά την Ολυμπιάδα, ο Sindarov θα καθίσει απέναντι στον Gukesh για το στέμμα. Υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να έχουν ήδη συναντηθεί στην πρώτη σκακιέρα της Σαμαρκάνδης — μια πρόβα τζενεράλε με σημαία στην πλάτη.

Τρίτον, οι ΗΠΑ. Η αμερικανική ομοσπονδία ανακοίνωσε τον Ιούνιο τη σύνθεσή της: Fabiano Caruana, Wesley So, Hans Niemann, Levon Aronian και Awonder Liang, με αρχηγό τον John Donaldson και προπονητή τον Grigory Oparin. Οι Niemann και Liang κάνουν ντεμπούτο. Στον γυναικείο όμιλο, Carissa Yip, Alice Lee, Irina Krush, Rose Atwell και Tatev Abrahamyan. Είναι σχεδόν ο ίδιος πυρήνας που πήρε το ασημένιο και το χάλκινο στη Βουδαπέστη, με δύο σημαντικές προσθήκες.

Αποδόσεις εικόνων

• Slovenia Men's Team, 2024 Chess Olympiad Budapest (77 of 155), Luka Rifelj, 21 Σεπτεμβρίου 2024, CC BY 4.0 · Commons.jpg)
• Judit Polgar opens the festival in 2019, Tibor Erdősi, 13 Οκτωβρίου 2019, CC BY-SA 4.0 · Commons
• VasylIvanchuk23, Stefan64, 2023, CC BY-SA 3.0 · Commons
• Vladimir Fedoseev 2024 09 45 Chess Olympiad Budapest (214 of 316), Luka Rifelj, 21 Σεπτεμβρίου 2024, CC BY 4.0 · Commons.jpg)
• Gukesh in 2024 (cropped), Frans Peeters, 16 Ιανουαρίου 2024, CC BY-SA 2.0 · Commons.jpg)
• Divya Deshmukh at the Tata Steel Chess Tournament 2024, Frans Peeters, 16 Ιανουαρίου 2024, CC BY-SA 2.0 · Commons
• ShamsiddinVokhidov23, Stefan64, 2023, CC BY-SA 3.0 · Commons