Uhlmann & Schmidt, «Open Files»: ένα βιβλίο για ένα μόνο στρατηγικό θέμα

Πώς χτίζεται ολόκληρο εγχειρίδιο πάνω στην ανοιχτή στήλη, και τι κοστίζει η αναθεώρηση που δεν έγινε

Σεπτέμβριος 2026

Υπάρχουν βιβλία ανοιγμάτων, βιβλία τακτικής, βιβλία φινάλε. Το Open Files των Wolfgang Uhlmann και Gerhard Schmidt κάνει κάτι πιο σπάνιο: παίρνει ένα στρατηγικό θέμα και του αφιερώνει εκατόν εξήντα έξι σελίδες, από τον ορισμό ως τη διείσδυση στην έβδομη γραμμή.

Κυκλοφόρησε από την Edition Olms το 2009, ως τόμος 28 της σειράς Progress in Chess, σε μετάφραση του Phil Adams και επιμέλεια του Ken Neat. Είναι αναθεωρημένη έκδοση του γερμανικού πρωτοτύπου — και ήδη εδώ υπάρχει μια μικρή ασυμφωνία μέσα στο ίδιο το βιβλίο: η σελίδα των δικαιωμάτων δίνει 1981, ενώ η εισαγωγή γράφει «πρωτοεκδόθηκε στα γερμανικά πριν από είκοσι πέντε χρόνια».

Ποιοι το γράφουν

Ο Wolfgang Uhlmann, γεννημένος το 1935, είναι από τους σημαντικότερους Γερμανούς σκακιστές: έντεκα φορές πρωταθλητής της Ανατολικής Γερμανίας, με πρόκριση στα Candidates του 1971, όπου αποκλείστηκε στους προημιτελικούς από τον Bent Larsen με 3½-5½. Στην Ολυμπιάδα του Τελ Αβίβ το 1964 κέρδισε το ατομικό χρυσό της πρώτης σκακιέρας με 15 από 18, και στο «Ματς του Αιώνα» του 1970 στο Βελιγράδι έπαιξε στην έβδομη σκακιέρα του Κόσμου απέναντι στη Σοβιετική Ένωση. Θεωρείται ειδικός παγκόσμιας κλάσης στη Γαλλική Άμυνα για την οποία έχει γράψει ένα απολαυστικό βιβλίο με επιλεγμένες παρτίδες του. Πέθανε στις 24 Αυγούστου 2020 σε ηλικία 85 ετών.

Ο Gerhard Schmidt, γεννημένος το 1940, υπήρξε επί είκοσι χρόνια συμπαίκτης του και πέντε χρόνια επαγγελματίας προπονητής, διεθνής μαιτρ αλληλογραφίας από το 2005 και A-Trainer της γερμανικής ομοσπονδίας. Μήνες μετά την αρχική έκδοση του βιβλίου το 1981, ο Schmidt διέφυγε στη Δυτική Γερμανία με αποτέλεσμα το βιβλίο να απαγορευτεί στην Ανατολική Γερμανία.

Η ιδέα

Το γιατί το εξηγούν οι ίδιοι στην εισαγωγή, και είναι πειστικό: ο μαθητευόμενος δυσκολεύεται με τους πύργους επειδή μπαίνουν τελευταίοι στο παιχνίδι. Από εκεί προκύπτει μια αδεξιότητα στον χειρισμό των βαριών κομματιών που κανένα βιβλίο ανοιγμάτων δεν θεραπεύει.

Η μέθοδος δηλώνεται ρητά και δανείζεται τη διατύπωση του Kotov για το τι κάνει έναν μαιτρ: γνώση τυπικών θέσεων, σωστή αξιολόγησή τους, γνώση των κατάλληλων σχεδίων. Τα τρία κεφάλαια της δομής ακολουθούν ακριβώς αυτό.

Το τετράγωνο εισόδου

Το πρώτο κεφάλαιο χτίζει λεξιλόγιο από το μηδέν, με μια υπομονή που σήμερα σπανίζει. Στήλη είναι ανοιχτή όταν δεν έχει πιόνια. Η ανοιχτή στήλη δεν αξίζει τίποτα αν δεν υπάρχουν βαριά κομμάτια να τη χρησιμοποιήσουν — και το δείχνουν με διάγραμμα όπου η ανοιχτή στήλη είναι παντελώς αδιάφορη. Ακολουθούν η κατάληψη, το δίπλωμα, και το τρίπλωμα με τη βασίλισσα πίσω από τους πύργους.

Το πραγματικό εύρημα του κεφαλαίου είναι η έννοια του τετραγώνου εισόδου: τετράγωνο της ανοιχτής στήλης, στο μισό της σκακιέρας που "ανήκει" στον αντιπάλου, από το οποίο τα βαριά κομμάτια δεν μπορούν να διωχθούν με πιόνι, αξιωματικό ή ίππο. Το αναπτύσσουν με μια μέτρηση που κάθε προπονητής μπορεί να αντιγράψει: ένα παράδειγμα στο οποίο ο λευκός πύργος ελέγχει δώδεκα τετράγωνα και ο μαύρος πέντε — αλλά μόνο ένα από τα τέσσερα υποψήφια είναι όντως τετράγωνο εισόδου, γιατί τα υπόλοιπα τα φυλάνε πιόνια ή ο αντίπαλος πύργος. Η αριθμητική υπεροχή δεν είναι η ουσία· η ουσία είναι πως πέρνας στην απέναντι πλευρά της σκακιέρας.

Πώς σχολιάζονται τα παραδείγματα

Η επιλογή που ξεχωρίζει το βιβλίο από τις συλλογές παρτίδων: σχολιάζεται μόνο το κομμάτι της παρτίδας όπου η ανοιχτή στήλη διαμορφώνει τα σχέδια και κάθε σχόλιο ανοίγει με αξιολόγηση της θέσης. Δεν παίρνεις παρτίδα από την πρώτη ως την τελευταία κίνηση· παίρνεις τη φάση που αφορά το θέμα, με δηλωμένο το τι ισχύει τη στιγμή που αρχίζει.

Τα κεφάλαια προχωρούν με λογική σειρά: δημιουργία της ανοιχτής στήλης, αγώνας για τον έλεγχό της -κατάκτηση, αδυναμίες τετραγώνων, άμυνα εναντίον της-, κυριαρχία, εκμετάλλευση και τέλος η σύνδεση με την έβδομη (δεύτερη) και την όγδοη (πρώτη) γραμμή.

Ποιες παρτίδες και τι δείχνει αυτό

Εδώ είναι η επιφύλαξη. Μέτρησα τις εμφανίσεις ονομάτων στο κείμενο: ο ίδιος ο Uhlmann κυριαρχεί, ακολουθούμενος από Larsen, Smyslov, Portisch, Karpov, Alekhine και Polugaevsky. Οι σύγχρονοι είναι ψιλά γράμματα — ο Kramnik σε τρεις σελίδες, ο Kasparov και ο Anand σε δύο, ο Fischer σε μία. Ο Carlsen δεν υπάρχει καθόλου, σε βιβλίο ανατύπωσης του 2009.

Οι συγγραφείς το προλαβαίνουν, γράφοντας ότι κράτησαν τη δομή αναλλοίωτη και πρόσθεσαν «μερικές νέες παρτίδες». Είναι ακριβές: η «πλήρως αναθεωρημένη» έκδοση είναι το βιβλίο του 1981 με λίγα μπαλώματα. Αν το θέμα είναι όντως διαχρονικό —και είναι— αυτό δεν το ακυρώνει· αλλά ο αγοραστής καλό είναι να ξέρει ότι πληρώνει για παραδείγματα άλλης εποχής.

Χαρακτηριστικό είναι και ότι ο επιμελητής παρεμβαίνει μέσα σε αγκύλες για να διαφωνήσει με την ανάλυση των συγγραφέων. Είναι τίμιο· είναι επίσης ένδειξη της επίδρασης των υπολογιστικών μηχανών πάνω στα παλιά "κλασσικά" παραδείγματα.

Σε ποιον απευθύνεται

Όχι στον αρχάριο, που δεν έχει πού τις σκακιστικές βάσεις για να αντιληφθεί τη διάκριση ανάμεσα στην κατάληψη της στήλης και την είσοδο μέσω αυτής. Ούτε στον παίκτη που ψάχνει ρεπερτόριο. Απευθύνεται στον προπονητή και στον παίκτη συλλόγου που θέλει να βάλει τάξη σε κάτι που κάνει διαισθητικά — και του δίνει ακριβώς αυτό: ονόματα για πράγματα που ήδη μισοβλέπει.

Στοιχεία έκδοσης

Wolfgang Uhlmann, Gerhard Schmidt, Open Files, Progress in Chess τόμ. 28, Edition Olms, Ζυρίχη 2009, 166 σελίδες. Μετάφραση Phil Adams, επιμέλεια Ken Neat. ISBN 978-3-283-01006-5.