Τρεις χρονικοί έλεγχοι, ένας νέος "παγκόσμιος τίτλος"

Την Τρίτη ξεκινά στη Βουδαπέστη το πιλοτικό τουρνουά του Total Chess, της νέας διοργάνωσης της Norway Chess με την έγκριση της FIDE. Ο νικητής της πλήρους σειράς από το 2027 θα λέγεται FIDE World Combined Champion και οι δύο πρώτοι θα πηγαίνουν στους Υποψηφίους.

Την Τρίτη 10 Νοεμβρίου ξεκινά στη Βουδαπέστη ένα τουρνουά που δεν μοιάζει με κανένα άλλο στο ημερολόγιο της κορυφής. Είκοσι τέσσερις παίκτες, με πρώτο τον Magnus Carlsen, θα παίξουν μέσα σε έντεκα μέρες μπλιτς, ράπιντ και μια συντομευμένη εκδοχή του κλασικού, το Fast Classic των 45 λεπτών. Είναι το πιλοτικό τουρνουά του Total Chess World Championship Tour, της νέας διοργάνωσης που έστησε η Norway Chess και ενέκρινε η FIDE. Το έπαθλο είναι 650.000 δολάρια και ο πρώτος παίρνει τις 80.000.

Το πραγματικό διακύβευμα όμως αρχίζει του χρόνου. Από τον Μάρτιο του 2027 η σειρά θα παίζεται σε τρεις σταθμούς και έναν τελικό, ο νικητής θα παίρνει τον επίσημο τίτλο FIDE World Combined Champion και οι δύο πρώτοι της τελικής κατάταξης θα πηγαίνουν κατευθείαν στο τουρνουά Υποψηφίων του 2028. Η Βουδαπέστη είναι η πρόβα. Εδώ θα φανεί αν το σύστημα αντέχει.

Πώς φτάσαμε εδώ

Το ChessBase, σε ένα κείμενο του André Schulz που δημοσίευσε στις 6 Νοεμβρίου, βάζει τη νέα διοργάνωση στο πλαίσιο που της ταιριάζει: την κρίση νομιμότητας του κλασικού παγκόσμιου τίτλου μετά την αποχώρηση του Carlsen. Ο Νορβηγός δεν υπερασπίστηκε τον τίτλο το 2023, μετά από πέντε κατακτήσεις, αλλά δεν σταμάτησε να παίζει. Συνέχισε να μαζεύει τίτλους στο παγκόσμιο ράπιντ και μπλιτς και να κρατά την πρώτη θέση της παγκόσμιας κατάταξης με μεγάλη διαφορά. Στη λίστα του Νοεμβρίου έχει 2823, τριάντα έναν βαθμούς πάνω από τον δεύτερο, τον Hikaru Nakamura.

Όπως γράφει ο Schulz, ο Carlsen είχε πει στη FIDE τι τον κούραζε: οι αγώνες των πολλών εβδομάδων, η ατελείωτη προετοιμασία ανοιγμάτων με τη μηχανή και η αίσθηση ότι το ίδιο το παιχνίδι, εκεί όπου ο καλύτερος παίκτης αποδεικνύει ότι είναι καλύτερος, χάνεται. Είχε προτείνει άλλες μορφές. Αυτή που υιοθετήθηκε, με τρεις χρονικούς ελέγχους, ήρθε από τους διοργανωτές της Norway Chess, που ήδη είχαν φέρει στο σκάκι το Armageddon μετά από κάθε ισοπαλία και το «εξομολογητήριο» μπροστά στην κάμερα.

Η ιδέα δεν είναι εντελώς καινούργια. Το τουρνουά μεγάλων μαιτρ του Biel παίζεται από το 2019 με κλασικό, ράπιντ και μπλιτς μαζί και οι Ελβετοί το λένε «τρίαθλο». Τη λέξη τη χρησιμοποίησε και ο Ding Liren για το Total Chess, στο μήνυμα που έστειλε στους διοργανωτές: «Είναι μια ολοκαίνουργια διοργάνωση, κάτι σαν το τρίαθλο στον αθλητισμό. Ελπίζω να συμμετάσχω και να διεκδικήσω τον νέο τίτλο». Ο Carlsen το βρήκε «ένα καλά μελετημένο βήμα για να εξελιχθεί το σκάκι» και ο Viswanathan Anand, που είναι πλέον αντιπρόεδρος της FIDE, είπε ότι «το σκάκι στα καλύτερά του είναι όλο το φάσμα, η ικανότητα να σκέφτεσαι βαθιά και μετά να αλλάζεις ταχύτητα σε μια στιγμή».

Ο Schulz σχολιάζει με κάποια ειρωνεία και τα ονόματα. Η διοργάνωση λέγεται Total Chess, ο τίτλος όμως που κερδίζει ο νικητής δεν είναι «Total Chess World Champion» αλλά «World Combined Champion». Δύο ονόματα για το ίδιο πράγμα και κανένα από τα δύο δεν εξηγεί στον αμύητο αν πρόκειται για κάτι πάνω ή κάτω από τον κλασικό παγκόσμιο τίτλο. Η απάντηση είναι ότι βρίσκεται κάτω, αλλά με δικό της δρόμο προς αυτόν.

Πώς παίζεται στη Βουδαπέστη

Το τουρνουά έχει τρεις φάσεις και η κάθε μία χρησιμοποιεί τους χρονικούς ελέγχους διαφορετικά.

Το μπλιτς της πρώτης μέρας. Μετά την τελετή έναρξης της Τρίτης παίζεται ελβετικό μπλιτς εννέα γύρων με 3 λεπτά και 2 δευτερόλεπτα προσθήκη. Δεν βγάζει νικητή. Η κατάταξή του όμως λύνει τις ισοβαθμίες των ομίλων και ορίζει τα ζευγάρια των νοκ άουτ, οπότε κανείς δεν μπορεί να το πάρει χαλαρά.

Οι όμιλοι. Από τις 11 ως τις 15 Νοεμβρίου οι είκοσι τέσσερις παίζουν σε τέσσερις ομίλους των έξι, με διπλά πουλ. Δέκα παρτίδες ο καθένας, δύο τη μέρα, όλες Fast Classic με 45 λεπτά και 30 δευτερόλεπτα προσθήκη. Η νίκη δίνει 3 βαθμούς και η ισοπαλία 1, όπως στο ποδόσφαιρο. Στις παρτίδες Fast Classic απαγορεύεται η συμφωνημένη ισοπαλία πριν από την 30ή κίνηση. Οι τέσσερις πρώτοι της λίστας κλασικού μπαίνουν σε διαφορετικούς ομίλους και οι υπόλοιποι κληρώνονται στην τελετή έναρξης.

Τα νοκ άουτ. Μετά την ελεύθερη μέρα της 16ης Νοεμβρίου κανείς δεν φεύγει. Οι τέσσερις πρώτοι των ομίλων πάνε στο Knockout 1, οι τέσσερις δεύτεροι στο Knockout 2 και ούτω καθεξής ως το Knockout 6 με τους τελευταίους. Κάθε «ταμπλό» έχει ημιτελικούς, τελικό και μικρό τελικό, οπότε στο τέλος βγαίνει πλήρης κατάταξη από το 1 ως το 24. Νικητής της Βουδαπέστης είναι μόνο ο νικητής του Knockout 1.

Κάθε αγώνας νοκ άουτ κρατά δύο μέρες και κάθε μέρα έχει την ίδια σειρά: τέσσερις παρτίδες μπλιτς, δύο ράπιντ με 15 λεπτά και 10 δευτερόλεπτα και στο τέλος μία Fast Classic. Η βαθμολογία είναι αυτό που ξεχωρίζει τη διοργάνωση:

Δηλαδή η μία παρτίδα Fast Classic αξίζει όσο οι δύο ράπιντ μαζί και διπλάσια από όλο το μπλιτς της μέρας. Από τους είκοσι βαθμούς κάθε μέρας το μπλιτς δίνει μόλις τέσσερις. Όποιος χάσει και τις τέσσερις παρτίδες μπλιτς μπορεί να κερδίσει τη μέρα με μία νίκη στην τελευταία παρτίδα. Το βάρος γέρνει καθαρά προς το αργό σκάκι, κι αυτό απαντά εν μέρει στον φόβο ότι ένας τίτλος με μπλιτς θα ήταν τίτλος της τύχης.

Οι βαθμοί μηδενίζονται κάθε βράδυ. Μετρά ποιος κέρδισε την κάθε μέρα. Αν ένας κερδίσει και τις δύο, ή κερδίσει τη μία και η άλλη λήξει ισόπαλη, προκρίνεται. Αν οι δύο μέρες μοιραστούν, ή λήξουν και οι δύο ισόπαλες, παίζεται Armageddon με 10 λεπτά για τον λευκό, 7 για τον μαύρο και ισοπαλία που μετράει για τον μαύρο. Τα χρώματα τα διαλέγει όποιος μάζεψε τους περισσότερους βαθμούς στο διήμερο. Αν είναι κι εκεί ισόπαλοι, γίνεται πλειοδοσία χρόνου.

Οι ημιτελικοί παίζονται στις 17 και 18 Νοεμβρίου, οι τελικοί και οι μικροί τελικοί όλων των ταμπλό στις 19 και 20. Οι παρτίδες Fast Classic μετρούν για το Elo κλασικού.

Από το 2027: τρεις σταθμοί και ένας τελικός

Στη Βουδαπέστη δοκιμάζεται το τουρνουά-σταθμός, που από τον Μάρτιο θα επαναλαμβάνεται τρεις φορές τον χρόνο σε διαφορετικές πόλεις. Σε κάθε σταθμό ο καθένας παίρνει βαθμούς σειράς ανάλογα με το ταμπλό και τη θέση του:

Όποιος κερδίσει και δεύτερο "σταθμό" παίρνει πέντε βαθμούς μπόνους για τον καθένα, οπότε το απόλυτο μέγιστο είναι 100 βαθμοί. Οι τέσσερις πρώτοι της σειράς πάνε στον τελικό, που θα έχει ημιτελικούς και τελικό σε τέσσερις μέρες, με «σετ» όπως στο τένις. Όποιος κερδίσει δύο σετ γίνεται "παγκόσμιος πρωταθλητής". Ο νικητής κάθε σταθμού παίρνει τον «Χρυσό Ίππο», ο πρώτος της σειράς τον «Χρυσό Πύργο» και ο παγκόσμιος πρωταθλητής τον «Χρυσό Βασιλιά».

Το σημαντικότερο το αποφάσισε η FIDE πριν από τέσσερις μήνες. Στους δρόμους προς τους Υποψηφίους του 2028, που ενέκρινε το Συμβούλιό της στις 14 Ιουλίου, οι δύο πρώτοι της σειράς Total Chess 2026-27 προκρίνονται κατευθείαν. Είναι δύο θέσεις, όσες δίνουν και το Grand Swiss, το Παγκόσμιο Κύπελλο και το FIDE Circuit. Η θέση της βαθμολογίας Elo καταργήθηκε την ίδια μέρα. Μια διοργάνωση όπου, στη Βουδαπέστη τουλάχιστον, δύο στις τρεις παρτίδες κάθε παίκτη είναι μπλιτς ή ράπιντ γίνεται έτσι επίσημος δρόμος προς τον κλασικό τίτλο.

Ο Schulz αφήνει ανοιχτό ένα ερώτημα: αν κερδίσει τη σειρά ο Carlsen, θα παίξει στους Υποψηφίους ή θα του αρκεί ο νέος τίτλος;

Οι είκοσι τέσσερις

Η σύνθεση ολοκληρώθηκε στις 23 Σεπτεμβρίου. Οι θέσεις μοιράστηκαν, κατά τους διοργανωτές, σε παγκόσμιους πρωταθλητές, στους πρώτους των περσινών παγκοσμίων ράπιντ και μπλιτς, στους νικητές των Υποψηφίων, στις κορυφές της λίστας κλασικού και στο FIDE Circuit. Κάθε πρόσκληση μπορούσε να απορριφθεί.

Ο πίνακας είναι ταξινομημένος με τη νέα βαθμολογία Total Chess, που εξηγούμε παρακάτω. Οι αξιολογήσεις είναι της λίστας του Νοεμβρίου.

Ο πίνακας εξηγεί ήδη γιατί η μορφή ενδιαφέρει. Με τη λίστα κλασικού ο Caruana είναι ο δεύτερος της Βουδαπέστης, με τη συνδυασμένη έβδομος, γιατί το ράπιντ του είναι μόλις 2687. Ο Keymer, ένατος στον κόσμο στο κλασικό, πέφτει στη 15η θέση και ο Giri στη 14η. Από την άλλη ο Nepomniachtchi ανεβαίνει στην πέμπτη και ο Artemiev, μόλις 66ος στο κλασικό, βρίσκεται 13ος, γιατί στο ράπιντ και στο μπλιτς είναι μέσα στους είκοσι πρώτους του κόσμου.

Πιο ενδιαφέρουσες είναι ίσως οι απουσίες. Από τους τέσσερις πρώτους της λίστας κλασικού λείπουν δύο: ο Hikaru Nakamura, δεύτερος στον κόσμο και δεύτερος και στη συνδυασμένη βαθμολογία, και ο Javokhir Sindarov, τέταρτος. Λείπει και ο παγκόσμιος πρωταθλητής Gukesh. Ο Sindarov και ο Gukesh παίζουν από τις 24 Νοεμβρίου στη Γενεύη τον αγώνα για τον παγκόσμιο τίτλο, τέσσερις μέρες μετά τον τελικό της Βουδαπέστης.

Οι γυναίκες είναι δύο. Η Bibisara Assaubayeva από το Καζακστάν, που η FIDE τη γράφει πλέον ως GM, και η Vaishali Rameshbabu, που κέρδισε φέτος το τουρνουά Υποψηφίων γυναικών και θα αντιμετωπίσει τη Ju Wenjun για τον παγκόσμιο τίτλο. Ο νεότερος είναι ο Abhimanyu Mishra, 17 ετών, ο μεγαλύτερος ο Levon Aronian, 44. Ο διοργανωτής προβάλλει ιδιαίτερα τον Ούγγρο Richard Rapport, τον παίκτη της έδρας.

Μία βαθμολογία για τρεις ελέγχους

Ένα μήνα πριν από το τουρνουά, στις 14 Οκτωβρίου, το Total Chess δημοσίευσε πρόταση για ενιαία βαθμολογία. Τη δούλεψε ο Mehmet Mars Seven του King's College London και την ιδέα την είχε ο ιδρυτής της Norway Chess, Kjell Madland.

Η βαθμολογία δεν είναι απλός μέσος όρος, γιατί το Elo είναι λογαριθμική κλίμακα. Κάθε μία από τις τρεις βαθμολογίες μετατρέπεται σε «δύναμη» με τον τύπο 10 εις την R/400, βγαίνει ο μέσος όρος των τριών δυνάμεων και το αποτέλεσμα ξαναγίνεται Elo. Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι η καλύτερη από τις τρεις βαθμολογίες μετρά λίγο περισσότερο. Ο Carlsen, με 2823, 2801 και 2860, έχει αριθμητικό μέσο όρο 2828 και βαθμολογία Total Chess 2830. 

Η βαθμολογία είναι ανεξάρτητη από τις επίσημες λίστες της FIDE, που θα την «παρακολουθεί» στη διάρκεια της δοκιμαστικής περιόδου. Η δημόσια διαβούλευση μένει ανοιχτή ως τις 24 Δεκεμβρίου και τα αποτελέσματά της θα ανακοινωθούν τον νέο χρόνο.

Πού και πότε

Το τουρνουά παίζεται στο ξενοδοχείο Anantara New York Palace, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα κτίρια της Βουδαπέστης. Στο ισόγειό του βρίσκεται το Café New York, που συχνά το αποκαλούν το ωραιότερο καφέ του κόσμου.

Το μπλιτς της Τρίτης ξεκινά στις 18:00 ώρα Βουδαπέστης -19:00 ώρα Ελλάδας-. Οι παρτίδες των ομίλων αρχίζουν στις 15:00 και στις 18:30 και τα νοκ άουτ στις 15:00, με το Fast Classic της μέρας στις 18:45. Η μετάδοση θα είναι στο κανάλι του Total Chess στο YouTube, στο Chess.com και στο DAZN, με σχολιαστές την Anna Rudolf, τη Fiona Steil-Antoni, τον David Howell και τη Jovanka Houska. Ο Levy Rozman -GothamChess- θα παρουσιάζει καθημερινή εκπομπή με τα καλύτερα στιγμιότυπα.

Ο πρώτος της Βουδαπέστης παίρνει 80.000 δολάρια, ο δεύτερος 50.000, ο τρίτος 45.000 και ο τέταρτος 40.000. Οι αμοιβές πέφτουν σταδιακά ως τις 10.000 του 24ου, οπότε και ο τελευταίος φεύγει με ένα ποσό που λίγα τουρνουά δίνουν στον νικητή τους.