chess.gr
chess.gr · Νέα · Κορυφαίοι Παίκτες · Η ιστορία του Σκακιού

Tony Miles, Μέρος II: Ο τελευταίος γύρος

Ο Tony Miles σε σιμουλτανέ στο Άμστερνταμ, 1983


Η υπόθεση της Τύνιδας, η κατάρρευση του 1987, τα χρόνια με τη σημαία των ΗΠΑ, η Κούβα, τα ελληνικά open και το τέλος στο Harborne


Στο πρώτο μέρος αφήσαμε τον Tony Miles στο τέλος του 1986. Ήταν τριάντα ενός χρονών, είχε περάσει μέσα στη χρονιά από την ένατη θέση της παγκόσμιας κατάταξης, είχε χάσει 5½–½ από τον Kasparov στη Βασιλεία και είχε παίξει στην πρώτη σκακιέρα της Αγγλίας στο Ντουμπάι, όπου η ομάδα πήρε το δεύτερο συνεχόμενο ασημένιο μετάλλιο Ολυμπιάδας. Τα επόμενα δεκαπέντε χρόνια ήταν πολύ πιο ταραγμένα. Υπήρξε μια ψυχική κατάρρευση με δημόσιο αντίκτυπο, ακολούθησαν τέσσερα χρόνια με άλλη σημαία, μια επιστροφή που κανείς δεν περίμενε και ένα τέλος που ήρθε πολύ νωρίς.


Το British Chess Magazine, όταν παρουσίασε το βιβλίο που έβγαλαν οι φίλοι του μετά τον θάνατό του, σημείωσε ότι το βιβλίο δεν λέει πολλά για τα δύσκολα μεσαία χρόνια της καριέρας του, «όταν η ψυχική του υγεία σίγουρα κλονίστηκε». Ο Nigel Short, που έγραψε κριτική για το ίδιο βιβλίο, βρήκε την παράλειψη ασυγχώρητη. Θα προσπαθήσουμε να μην κάνουμε κανένα από τα δύο λάθη, ούτε να κρύψουμε τα χρόνια αυτά ούτε να τα κάνουμε το κεντρικό θέμα.

Το Ντουμπάι και η Τύνιδα


Η Ολυμπιάδα του Ντουμπάι, τον Νοέμβριο του 1986, ήταν η τελευταία στην οποία ο Miles έπαιξε στην πρώτη σκακιέρα της Αγγλίας. Έκανε 4½/9 -η μία από τις τρεις νίκες ήταν άνευ αγώνος- και η ομάδα πήρε το ασημένιο πίσω από τη Σοβιετική Ένωση. Η σειρά των σκακιερών προκάλεσε συζήτηση. Ο Miles ήταν μέλος της επιτροπής επιλογής και ο Short, που είχε ήδη περάσει μπροστά του στη λίστα, βρέθηκε στην τρίτη σκακιέρα. Ο ίδιος ο Short έγραψε δεκαπέντε χρόνια αργότερα ότι η απόφαση προκάλεσε την έκπληξη των περισσοτέρων, ακόμη και του Kasparov. Η σχέση των δύο δεν ήταν ποτέ καλή.

Η Αγγλία στην Ολυμπιάδα του Ντουμπάι, τον Νοέμβριο του 1986. Από μπροστά προς τα πίσω ο Jon Speelman, ο Nigel Short, ο John Nunn και, στο βάθος, ο Tony Miles. Η ομάδα πήρε το ασημένιο μετάλλιο.


Η πραγματική ρωγμή όμως είχε ανοίξει έναν χρόνο νωρίτερα, στο ιντερζόναλ της Τύνιδας. Η βρετανική ομοσπονδία είχε πληρώσει τον Raymond Keene για να είναι ο δεύτερος του Miles στο τουρνουά. Ο Miles υποστήριζε σταθερά ότι ο Keene δεν είχε κάνει τίποτα για εκείνον. Κατά τον Malcolm Pein, επέστρεψε στην ομοσπονδία τα μισά χρήματα, που έλεγε ότι του τα είχε δώσει ο ίδιος ο Keene, και ζήτησε έρευνα. Η έρευνα άργησε πολύ να γίνει. Ο Mark Crowther του TWIC γράφει ότι στο μεταξύ ο Miles είχε γίνει όλο και πιο εμμονικός με την υπόθεση, σε βαθμό που είχε αρρωστήσει σοβαρά.


Η υπόθεση έφτασε στον Τύπο πολύ αργότερα. Τον Ιανουάριο του 1991 ο δημοσιογράφος Nick Pitt έγραψε μια μεγάλη έρευνα στο ένθετο της Sunday Times. Παρέθεσε και τις δύο πλευρές -ο Keene χαρακτήριζε τον Miles «επικίνδυνο τρελό» που προσπαθούσε να καταστρέψει την καριέρα του και έλεγε ότι είχε απάντηση για κάθε κατηγορία-, αλλά το συμπέρασμά του ήταν σαφές. Λίγους μήνες αργότερα έγραψε στο περιοδικό CHESS ότι η εκδοχή του Keene για τα γεγονότα της Τύνιδας είχε αλλάξει με τον καιρό και ότι κάποιες δηλώσεις του διαψεύδονταν από τα έγγραφα. Για τον Miles έγραψε: «Ό,τι μου είπε και μπόρεσα να το ελέγξω αποδείχτηκε σωστό.» Κατά τον Pein, ο Keene απείλησε να κινηθεί δικαστικά χωρίς να το κάνει ποτέ και αποχώρησε από την ομοσπονδία.

Σεπτέμβριος 1987


Ως τότε ο Miles είχε πληρώσει ακριβά το τίμημα και η ψυχική υγεία του είχει κλονιστεί. Μετά τα μεσάνυχτα της 28ης Σεπτεμβρίου 1987 πήγε στην Ντάουνινγκ Στριτ για να μιλήσει, όπως γράφει ο Crowther, με την πρωθυπουργό για την υπόθεση. Ήταν σε κατάσταση μεγάλης ταραχής και συνελήφθη. Η Telegraph γράφει ότι προσπάθησε να σκαρφαλώσει στην πύλη. Ο Dominic Lawson, που αργότερα ως διευθυντής της Sunday Telegraph τον απέλυσε από τη στήλη του, γράφει ότι ήθελε να διαμαρτυρηθεί στη Margaret Thatcher για μια φανταστική απειλή κατά της ζωής του από άλλους σκακιστές. Οι δύο εκδοχές μάλλον δεν απέχουν πολύ. Ο Pein, που τον φιλοξένησε για λίγες μέρες στο σπίτι του στο Λονδίνο εκείνη την εποχή, γράφει ότι ο Miles είχε πειστεί ότι ο Keene ήθελε να τον σκοτώσει. Πριν φύγει από τη χώρα πέρασε δυο μέρες κρυμμένος στο διαμέρισμά του στο βόρειο Λονδίνο. «Ως σήμερα δεν ξέρω γιατί διάλεξε να μείνει σε μένα», γράφει ο Pein. «Ίσως ήμουν ο μόνος σκακιστής που είχε ένα ελεύθερο δωμάτιο.» Θυμάται ότι δεν είχε καμία εμπειρία με ανθρώπους σε τέτοια κατάσταση και απλώς τον φρόντισε όσο καλύτερα μπορούσε, χωρίς να καταλάβει πόσο σοβαρή ήταν. Και ότι όσο έμεινε ο Miles μαζί του δεν κοίταξαν ούτε μία φορά σκακιέρα.


Νοσηλεύτηκε στο Μπέρμιγχαμ. Ο Crowther γράφει για δύο μήνες. Ο ίδιος ο Miles, σε ένα γράμμα στον ιστορικό Edward Winter το 1989, έγραψε με το γνωστό του ύφος ότι πέρασε «αρκετούς μήνες στο νοσοκομείο από τα τέλη Σεπτεμβρίου του '87, αποτέλεσμα του ότι χτυπούσα το κεφάλι μου σε έναν γραφειοκρατικό τοίχο». Η φαρμακευτική αγωγή που ακολούθησε, γράφει ο Crowther, έκανε το σκάκι του για πάνω από έναν χρόνο σχεδόν αγνώριστο.


Ο Crowther, που τον ήξερε και τον παρακολούθησε για χρόνια, πρόσθεσε στη νεκρολογία μια παρατήρηση που αξίζει να μείνει. Ο Miles είχε ψυχικές δυσκολίες στα τελευταία δεκαπέντε χρόνια της ζωής του, αλλά αυτές ήταν επεισοδιακές και τις περισσότερες φορές υπό έλεγχο. Ο John Nunn έγραψε το 2024 ότι ο Miles μπορούσε να είναι δύσκολος άνθρωπος, με ένα δηκτικό πνεύμα που διασκέδαζε, αλλά και με ένα ελάττωμα που, όπως σημειώνει, δεν είναι άγνωστο ανάμεσα στους γκρανμαίτρ, την αδυναμία να καταλάβει την άποψη του άλλου. Και ότι τα περιοδικά προβλήματα ψυχικής υγείας του έγιναν σοβαρότερα με τα χρόνια.

Η γερμανική σύνδεση


Η Αγγλία δεν ήταν η μόνη πατρίδα του Miles ούτε πριν από την κατάρρευση. Από το 1981 έπαιζε στη γερμανική Bundesliga με τον σύλλογο του Porz, στα περίχωρα της Κολωνίας. Ο Vlastimil Hort, που ήταν συμπαίκτης του εκεί, θυμάται σε ένα κείμενο του 2020 ότι όταν ο Hübner έφυγε για το Αμβούργο ο χορηγός του συλλόγου υποσχέθηκε έναν αντάξιο αντικαταστάτη και ξαφνικά εμφανίστηκε στην Κολωνία ο Miles με τα χαρακτηριστικά μακριά ξανθά μαλλιά του. Ο Hort γράφει ότι ο Miles του είπε αργότερα πως είχε σοβαρά προβλήματα με την εφορία στην Αγγλία και ότι κατάλαβε τότε πόσο καλοδεχούμενη ήταν η μετακόμιση.


Ο Hort θυμάται και κάτι πιο σκακιστικό, ένα «τρίγωνο» όπως το λέει. Ο Hort κέρδιζε σχεδόν πάντα τον Miles, ο Miles κέρδιζε σχεδόν πάντα τον Ljubomir Ljubojević και ο Ljubojević κέρδιζε σχεδόν πάντα τον Hort, ενώ οι τρεις τους απείχαν ελάχιστα στη λίστα. Απέναντι στον Hort ο Miles έχει τέσσερις νίκες, έντεκα ισοπαλίες και οκτώ ήττες. Απέναντι στον Ljubojević έχει δεκατέσσερις νίκες, επτά ισοπαλίες και επτά ήττες.


Το 1983 η βρετανική ομοσπονδία οργάνωσε στο Λονδίνο ένα ματς οκτώ παρτίδων ανάμεσα στους δύο, στις ελεύθερες μέρες του τελικού των υποψηφίων ανάμεσα στον Viktor Korchnoi και τον Kasparov. Μετά από τέσσερις παρτίδες το σκορ ήταν 2–2. Το ίδιο βράδυ ο Hort δέχτηκε επίθεση με ξιφολόγχη στις κυλιόμενες σκάλες ενός σταθμού του μετρό. Αυτό το επεισόδιο, όχι οι παρτίδες, είναι η κεντρική ιστορία του κειμένου του. Ο ίδιος ξεκινά το κείμενο λέγοντας ότι αισθάνεται πως του αναλογεί να αποτίσει φόρο τιμής σε αυτόν τον αυτοδίδακτο και πολύ δημιουργικό άνθρωπο.

Με τη σημαία των ΗΠΑ


Η απόφαση να φύγει από την Αγγλία πάρθηκε περίπου εκείνη την περίοδο, αν και η ακριβής χρονολογία δεν είναι σαφής. Κατά τον Crowther και τη Wikipedia έφυγε μετά την κατάρρευση. Η στήλη σκακιού της Christian Science Monitor γράφει όμως τον Νοέμβριο του 1988 ότι ο Miles είχε εγκατασταθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες περίπου ενάμιση χρόνο νωρίτερα, δηλαδή την άνοιξη του 1987. Βέβαιο είναι ότι στις λίστες της FIDE εμφανίζεται με τη σημαία των ΗΠΑ από τον Ιανουάριο του 1988 ως τον Ιούλιο του 1991. Ο Pein το εξηγεί με δύο λόγια: η καχυποψία του για τον Keene τον έπεισε να φύγει από τη χώρα.


Τα αποτελέσματα των πρώτων χρόνων εκεί ήταν τα χειρότερα της καριέρας του. Στο ιντερζόναλ του Ζάγκρεμπ, το καλοκαίρι του 1987, έκανε 6½/16. Στο πρωτάθλημα των ΗΠΑ τον Οκτώβριο του 1988 βγήκε τελευταίος με 4 βαθμούς. Στη λίστα του Ιουλίου 1988 είχε πέσει στα 2500 και στη θέση 147 του κόσμου. Δεν επιλέχθηκε για την ομάδα των ΗΠΑ στην Ολυμπιάδα της Θεσσαλονίκης του 1988 και δεν έπαιξε ποτέ σε Ολυμπιάδα με την αμερικανική ομάδα.


Από το 1989 όμως τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν. Τον Ιανουάριο ξαναβρέθηκε στο Wijk aan Zee και έκανε 6½/13, ένα αξιοπρεπές 50%. Στο ανοιχτό τουρνουά της GMA στη Μόσχα εκείνης της χρονιάς κέρδισε με τα λευκά έναν Ρώσο έφηβο που έπαιζε την Ολλανδική Λένινγκραντ, τον Vladimir Kramnik. Η παρτίδα είναι στο τέλος του άρθρου. Τον Μάρτιο του 1990 ήταν πρώτος στο US Masters στο Oak Brook του Ιλινόι με 6½/7. Το καλοκαίρι βγήκε τρίτος στο Μπιλ, πίσω από τον Anatoly Karpov και τον Ulf Andersson και η λίστα του Ιουλίου 1990 τον έδειχνε ξανά στα 2595. Σε μια επιστολή στον Winter τον Μάρτιο του 1990 ζητούσε συγγνώμη για την καθυστερημένη απάντηση: «αλλά ήμουν απασχολημένος κερδίζοντας τουρνουά».


Το 1991 τον βρίσκουμε στην Αυστραλία, όπου μοιράστηκε την πρώτη θέση στο ανοιχτό πρωτάθλημα της χώρας με τέσσερις ακόμη παίκτες. Ο Crowther γράφει ότι ήταν μια σύντομη περιπέτεια. Ενδιάμεσα είχε ζήσει και για ένα διάστημα στη Δυτική Γερμανία, κοντά στην Κολωνία. Από τη λίστα του Ιανουαρίου 1992 εμφανίζεται ξανά με τη σημαία της Αγγλίας και είχε ήδη επιστρέψει στο Μπέρμιγχαμ. Ο Barden σημειώνει στη νεκρολογία της Guardian ότι μόλις γύρισε στην πόλη του τα αποτελέσματά του βελτιώθηκαν αμέσως.

Ο Miles (αριστερά) με τον John Nunn στο τουρνουά OHRA του Άμστερνταμ, στις 8 Αυγούστου 1988. Ο Miles αγωνιζόταν τότε με τη σημαία των ΗΠΑ.

Τα ελληνικά open


Για τον Έλληνα σκακιστή της δεκαετίας του 1990 ο Miles δεν ήταν μόνο όνομα από τα σκακιστικά περιοδικά. Ήταν ένας από τους ξένους γκρανμαίτρ που ερχόταν σχεδόν κάθε χρόνο στα ελληνικά ανοιχτά τουρνουά και πολλοί Έλληνες παίκτες τον βρήκαν απέναντί τους. Στη βάση μας υπάρχουν παρτίδες του από οκτώ ελληνικά τουρνουά μέσα σε έξι χρόνια: Κομοτηνή, Κατερίνη και Ηράκλειο το 1992, Αίγινα και ξανά Ηράκλειο το 1993, Άγιος Νικόλαος το 1995 και το 1997, και Χανιά το 1997.


Τα αποτελέσματα στη βάση είναι ελλιπή, αφού για τα περισσότερα τουρνουά υπάρχουν επτά ως εννέα παρτίδες χωρίς τελική κατάταξη. Από όσα υπάρχουν, η Κομοτηνή του 1992 και το Ηράκλειο του 1993 ήταν οι καλύτερες εμφανίσεις του. Στην Κομοτηνή η βάση κρατά έξι νίκες, μία ισοπαλία και μία ήττα, από τον Βούλγαρο Kiril Georgiev. Στο Ηράκλειο του 1993 κρατά οκτώ νίκες σε εννέα παρτίδες, ανάμεσά τους απέναντι στον Τούρκο Suat Atalık και στη Σουηδέζα Pia Cramling.


Οι Έλληνες αντίπαλοί του ήταν πολλοί. Στην Κομοτηνή και στην Κατερίνη το 1992 έπαιξε με τον Θεόδωρο Τσορμπατζόγλου, στην Αίγινα το 1993 με τον Νικόλαο Συρίγο, στον Άγιο Νικόλαο το 1995 έφερε ισοπαλία με τον Σπύρο Σκέμπρη και κέρδισε τον Δημήτριο Αναγνωστόπουλο, στα Χανιά το 1997 έφερε ισοπαλία με τον Ηλία Κουρκουνάκη και στον Άγιο Νικόλαο την ίδια χρονιά με τον Χρήστο Μπανίκα. Με τον Ανδρέα Τζερμιαδιανό έπαιξε δύο φορές, στην Κατερίνη το 1992 και στον Άγιο Νικόλαο το 1997, και κέρδισε και τις δύο. Η πρώτη, ένα Γκαμπί Blumenfeld όπου ο λευκός έφαγε τον ίππο του f6 με τον αξιωματικό ήδη στην έβδομη κίνηση, τελείωσε σε φινάλε πύργων και είναι στο τέλος του άρθρου.


Στη βάση υπάρχει και μία νίκη Έλληνα απέναντί του. Στο Ηράκλειο του 1992, στον έβδομο γύρο, ο Νίκος Καλέσης είχε τα λευκά απέναντι στον Miles. Ο Άγγλος έπαιξε την Αγγλική Άμυνα με 1…e6 και 2…b6 και ο Καλέσης τον κέρδισε σε σαράντα τρεις κινήσεις. Η βάση δίνει στον Miles 2565 και στον Καλέση 2315. Τρεις παρτίδες με Έλληνες βρίσκονται στο τέλος του άρθρου, οι δύο νίκες του Miles και η νίκη του Καλέση.

Η Κούβα


Η μεγάλη αναγέννηση ήρθε στα σαράντα του και ήρθε στην Κούβα. Το τουρνουά Capablanca Memorial γίνεται στην Κούβα από το 1962 και ο Miles έπαιξε σε αυτό οκτώ συνεχόμενες χρονιές, από το 1994 ως το 2001. Τα αποτελέσματά του, από τους πίνακες του OlimpBase:

ΈτοςΤόποςΘέσηΒαθμοί
1994Ματάνθας1η–3η7½/11
1995Ματάνθας1η10½/13
1996Σιενφουέγος1η9½/13
1997Σιενφουέγος2η7/11
1998Αβάνα4η–5η6½/11
1999Αβάνα1η8½/13
2000Βαραδέρο5η–6η7/13
2001Αβάνα6η–8η6/12


Τρεις καθαρές νίκες και μία μοιρασμένη σε έξι χρόνια. Το 1995 έμεινε αήττητος με οκτώ νίκες και πέντε ισοπαλίες, μια επίδοση που το OlimpBase αποτιμά σε 2754, και τον ίδιο χρόνο κέρδισε και το τουρνουά της Benasque στην Ισπανία. Στον τελευταίο γύρο του 1995 κέρδισε με τα μαύρα τον Κολομβιανό Alonso Zapata με την Άμυνα Nimzowitsch 1…Nc6. Το 1999 τελείωσε πάλι αήττητος, μισό βαθμό μπροστά από τον Lázaro Bruzón, τον Julio Becerra και τον Atalık.


Η κορυφαία στιγμή της επιστροφής του όμως ήταν σε άλλο τουρνουά. Το 1995 έπαιξε στο Λονδίνο στο Grand Prix γρήγορου σκακιού της PCA, που χρηματοδοτούσε η Intel. Στον πρώτο γύρο κληρώθηκε με τον Kramnik, που ήταν ήδη από τους κορυφαίους του κόσμου και τον απέκλεισε μετά από μπαράζ. Στον δεύτερο γύρο απέκλεισε τον Ολλανδό Loek van Wely και στον ημιτελικό έχασε από τον Michael Adams. Ο Pein ήταν στη γεμάτη αίθουσα. Γράφει ότι ο Miles έπαιξε στην πρώτη παρτίδα 1.d4 d5 2.Bg5, "ένα άνοιγμα που στη Μόσχα θα προκαλούσε γέλια αν το πρότεινε κανείς" και έκανε outplayed τον Kramnik σε μια θέση που ήταν εντελώς ίση. Όταν πέρασε στον επόμενο γύρο, το κοινό τον χειροκρότησε όρθιο και ο Miles ύψωνε τη γροθιά του στον αέρα από τη χαρά του. Ο Pein προσθέτει ότι, αν και δεν ξαναβρήκε ποτέ εντελώς την παλιά του φόρμα, το ένστικτο και η τεχνική του στις ήσυχες θέσεις δεν τον εγκατέλειψαν ποτέ.


Στη λίστα του Ιανουαρίου 1996 είχε 2635, την υψηλότερη βαθμολογία της ζωής του, στην εικοστή έβδομη θέση του κόσμου. Είχε περάσει τα σαράντα και είχε επιστρέψει σε επίπεδο που λίγοι πίστευαν ότι θα ξανάβλεπε. Την ίδια περίοδο μοιράστηκε τρεις φορές την πρώτη θέση στο μεγάλο open της Cappelle-la-Grande στη Γαλλία, το 1994, το 1995 και το 1997, και βγήκε δεύτερος στο Μάλμε το 1996, πίσω από τον Korchnoi. Στο ζονάλ του Λινάρες το 1995 ήταν πρώτος μετά από εννέα γύρους, έχασε στους δύο τελευταίους και αποκλείστηκε σε μπαράζ επτά παικτών για τέσσερις θέσεις.

Ξανά με την Αγγλία


Η επιστροφή στη βρετανική ομοσπονδία ισοδυναμούσε με επιστροφή στην εθνική ομάδα. Έπαιξε στο ευρωπαϊκό ομαδικό του Ντέμπρετσεν το 1992 και στις Ολυμπιάδες του 1994, του 1998 και του 2000. Το 1998 μοιράστηκε την πρώτη θέση στο ζονάλ της Ανδόρας και προκρίθηκε μέσω μπαράζ στο παγκόσμιο πρωτάθλημα νοκ-άουτ της FIDE, που έγινε στο Λας Βέγκας το 1999. Εκεί πέρασε τον πρώτο γύρο και αποκλείστηκε στον δεύτερο από τον Πολωνό Aleksander Krasenkow, μετά από μπαράζ. Στην Ελίστα το 1998, ως αναπληρωματικός, έκανε 5/7 χωρίς ήττα. Στην Κωνσταντινούπολη το 2000 έπαιξε τέσσερις παρτίδες και αποχώρησε όταν έμαθε για τον θάνατο του πατέρα του. Το OlimpBase μετρά συνολικά εννέα Ολυμπιάδες, με 46½ βαθμούς σε 85 παρτίδες.


Στο βρετανικό πρωτάθλημα δεν ξανακέρδισε τον τίτλο, αλλά πλησίασε πολύ. Το 1997 στο Χόουβ ήταν αήττητος με 8/11 και μοιράστηκε την πρώτη θέση με άλλους τρεις. Τον τίτλο τον μοιράστηκαν ο Adams και ο Matthew Sadler μετά από μπαράζ. Το 1998 στο Τόρκι βγήκε τρίτος με 8/11, κερδίζοντας στον τελευταίο γύρο τον Short. Η παρτίδα, που τελείωσε με έναν πύργο του λευκού απέναντι σε δύο πιόνια του μαύρου, είναι η τελευταία του άρθρου.


Με τον σύλλογο του Slough κέρδισε τρεις φορές την εθνική ομαδική λίγκα, το 4NCL. Τη σεζόν 1995/96 έκανε 5/5. Στο Μπέρμιγχαμ ήταν πρόεδρος για δέκα χρόνια του Checkmate, ενός συλλόγου για παιδιά και δίδαξε αφιλοκερδώς ταλαντούχους νέους της πόλης, ανάμεσά τους τον Ameet Ghasi και τη Sabrina Chevannes. Ο Pein και ο Mike Fox γράφουν ότι στο Checkmate ήταν πρόεδρος, προπονητής, σύμβουλος, διαιτητής, αυτός που μοίραζε τα έπαθλα και μάζευε τα σετ και ότι ήταν πάντα πρόθυμος να καθίσει με ένα δεκάχρονο αρχάριο για να του εξηγήσει πώς κινείται ο ίππος. Όλα δωρεάν, ενώ ήταν επαγγελματίας σκακιστής. Ο Fox έγραψε όταν πέθανε για «έναν λαμπρό, αστείο, καλό, αξιαγάπητο και γενναιόδωρο άνθρωπο».

Ο συγγραφέας


Ο Miles έγραφε όπως έπαιζε. Ο Pein θεωρεί ότι το χιούμορ του και η πλήρης έλλειψη σεβασμού για τους πολιτικούς του σκακιού, και γενικά για κάθε μορφή εξουσίας, ήταν αυτά που τον έκαναν αγαπητό στους συναδέλφους του ως την τελευταία του μέρα. Τα κείμενά του, γράφει, ήταν πάντα απόλαυση, εξίσου πνευματώδη και καυστικά, ιδίως όταν το θέμα ήταν η FIDE ή οι διοργανωτές τουρνουά. Είχε στήλη στη Sunday Telegraph ώσπου τον απέλυσε ο Lawson, έγραφε στο Inside Chess και κυρίως στο Kingpin, το περιοδικό που ο Winter ονομάζει ιδανικό βήμα για το γράψιμό του. Από το 1999 ως τον θάνατό του είχε μηνιαία στήλη στο ChessCafe.


Η πιο διάσημη κριτική βιβλίου που έγραψε ποτέ είναι και η πιο σύντομη. Για το βιβλίο Unorthodox Chess Openings του Eric Schiller (1998), ένα βιβλίο πεντακοσίων είκοσι σελίδων, έγραψε στο Kingpin ολόκληρη την κριτική του σε δύο λέξεις: «Utter crap». Στο ίδιο περιοδικό έγραψε κριτική για το Samurai Chess των Gelb και Keene. Ξεκινούσε με το «Ειλικρινά, θα ήθελα να μην είχα δεχτεί ποτέ να γράψω γι' αυτό το βιβλίο» και, όταν έφτανε στον ισχυρισμό ότι ο Keene είχε κερδίσει δεκατέσσερις βρετανικούς τίτλους, σχολίαζε: «Δώδεκα περισσότεροι από όσους είναι γενικά γνωστοί.»


Ο Winter, που αλληλογραφούσε μαζί του για χρόνια, παραθέτει στο αφιέρωμά του πολλά από τα γράμματα και τα μηνύματά του. Ο Miles του επιβεβαίωσε κάποτε μια φράση που του αποδίδεται: «Ίσως το πιο σημαντικό χαρακτηριστικό που χρειάζεται ένας παίκτης για να πετύχει είναι μια στρεβλή αίσθηση του χιούμορ.» Τον Ιανουάριο του 2001 του έγραφε ότι έπαιζε πια περισσότερο μπριτζ από σκάκι και πρόσθετε σε παρένθεση: «λίγο βαριέμαι!»

Το 2001


Η τελευταία του χρονιά ξεκίνησε με τα συνηθισμένα. Τον Μάιο έπαιξε για όγδοη φορά στο Capablanca Memorial και τερμάτισε στη μέση του πίνακα. Τον Ιούνιο έπαιξε στο ευρωπαϊκό ατομικό, όπου στον τελευταίο γύρο έχασε από τον Short. Τον Ιούλιο πήγε στον Καναδά, στο Sackville, και μοιράστηκε την πρώτη θέση στο Canadian Open με τον Αμερικανό Larry Christiansen. Ήταν η τελευταία του νίκη σε τουρνουά.


Από εκεί πήγε στο βρετανικό πρωτάθλημα του Σκάρμπορο. Κέρδισε τις δύο πρώτες παρτίδες, έφερε ισοπαλία στις επόμενες πέντε, έχασε στον όγδοο γύρο από τον Gary Lane και, έχοντας 5½/10, αποσύρθηκε πριν από τον τελευταίο γύρο. Οι τελευταίες του παρτίδες ήταν δύο σύντομες ισοπαλίες στο 4NCL, στις 22 και 23 Σεπτεμβρίου 2001 στο Μπέρμιγχαμ.


Τον διαβήτη τον είχε μάθει δύο-τρία χρόνια νωρίτερα. Ζούσε μόνος στο Harborne. Το Σάββατο 10 Νοεμβρίου βγήκε για μπίρες με τον παλιό του συμμαθητή Malcolm Hunt, που τον γύρισε σπίτι του σε καλή διάθεση. Όταν ο Hunt πήγε να τον πάρει για τη λέσχη μπριτζ, το σπίτι ήταν κλειστό και το αυτοκίνητο έξω. Με τους γείτονες κάλεσαν την αστυνομία, που μπήκε και τον βρήκε νεκρό στο υπνοδωμάτιο. Η Guardian γράφει ότι πέθανε στον ύπνο του μέσα στο Σαββατοκύριακο. Η νεκροψία έδειξε φυσικά αίτια, καρδιακή ανεπάρκεια που προκλήθηκε από τον διαβήτη. Ο Lawson γράφει ότι είχε αρνηθεί την ινσουλίνη που του πρότειναν οι γιατροί, κάτι που δεν το αναφέρει καμία άλλη πηγή.


Την επόμενη μέρα, πριν από τον έβδομο γύρο του ευρωπαϊκού ομαδικού πρωταθλήματος στη Λεόν της Ισπανίας, οι παίκτες τήρησαν ενός λεπτού σιγή. Στο Internet Chess Club, όπου έπαιζε με το ψευδώνυμο TonyM, οργανώθηκε στις 17 Νοεμβρίου ένα θεματικό τουρνουά μπλιτς στη μνήμη του, με υποχρεωτική αρχή το 1.e4 a6. Η κηδεία του έγινε στις 23 Νοεμβρίου στο κρεματόριο του Lodge Hill στο Selly Oak του Μπέρμιγχαμ και την οργάνωσε ο Hunt.

Legacy


Οι νεκρολογίες είχαν σπάνια ομοφωνία. Ο Stewart Reuben, διευθυντής διεθνών υποθέσεων της βρετανικής ομοσπονδίας, έγραψε:

«Ο Tony Miles ήταν ο κύριος υπεύθυνος για την έκρηξη του αγγλικού σκακιού τη δεκαετία του 1980. Το γεγονός ότι καθόταν απέναντι στους καλύτερους παίκτες του κόσμου με σκοπό να κερδίσει έγινε πρότυπο για πολλούς.»


Ο Short, που δεν έκρυψε ποτέ ότι τον αντιπαθούσε, έγραψε στη Sunday Telegraph την ίδια εβδομάδα ότι η συμβολή του στο βρετανικό σκάκι ήταν τεράστια και ότι ήταν ο πρωτοπόρος της έκρηξης ταλέντων που πήγε τη χώρα από τη «μετριότητα» στη θέση της δεύτερης σκακιστικής δύναμης του κόσμου, πίσω από τη Σοβιετική Ένωση:

«Ήταν ο σημαντικότερος παίκτης μας από τον Joseph Blackburne τον δέκατο ένατο αιώνα. Ήταν ένας πρωτοπόρος που άνοιξε τον δρόμο για να ακολουθήσουν άλλοι. Γι' αυτό του χρωστάμε ευγνωμοσύνη.»


Ο Pein, που ανήκει στη γενιά που μεγάλωσε βλέποντάς τον, έγραψε ότι κάθε κορυφαίος παίκτης της Βρετανίας του χρωστά ευγνωμοσύνη και ότι ολόκληρη γενιά εμπνεύστηκε από το παράδειγμά του, «και σίγουρα εγώ». Ο Nunn, είκοσι τρία χρόνια μετά, είπε το ίδιο πιο νηφάλια: το βρετανικό σκάκι του χρωστά πολλά, όχι μόνο για όσα έκανε στη σκακιέρα αλλά και επειδή το έβαλε σε πιο επαγγελματική βάση.


Το 2003 οι φίλοι του εξέδωσαν στη Batsford το βιβλίο Tony Miles: "It's Only Me", με επιμέλεια του διεθνούς μαιτρ Geoff Lawton και με τη βοήθεια του Fox και του Hunt. Ο τίτλος είναι αναγραμματισμός του ονόματός του. Το βιβλίο είναι κυρίως συλλογή από παρτίδες σχολιασμένες από τον ίδιο, μαζί με άρθρα του -ανάμεσά τους και το ημερολόγιο του Tilburg 1985- και μερικά κείμενα φίλων. Ο John Watson το βρήκε «απλώς ένα σπουδαίο, διασκεδαστικό βιβλίο, γεμάτο με το κοφτερό πνεύμα και τον σαρκασμό του Miles». Το BCM έκλεινε την κριτική του με μια φράση που ταιριάζει και σε αυτό το αφιέρωμα: στο τέλος δεν μένεις τόσο λυπημένος που πέθανε, όσο χαρούμενος που έζησε. Ο Short διαφώνησε. Ως αγιογραφία, έγραψε, το βιβλίο είναι άψογο, αλλά ως βιογραφία είναι κραυγαλέα ελλιπές.


Τουρνουά μνήμης του Miles δεν υπάρχει. Η Jovanka Houska, η καλύτερη Αγγλίδα παίκτρια, ζήτησε το 2013 να γίνει κάτι. Δεν έχει γίνει ακόμα. Το βιβλίο εξαντλήθηκε. Η ChessBase θυμήθηκε την εικοστή πέμπτη επέτειο στις 12 Νοεμβρίου, με ένα άρθρο που γράφει, μεταξύ άλλων, ότι το 1990 κέρδισε το πρωτάθλημα των ΗΠΑ. Δεν το κέρδισε. Κέρδισε το US Masters, που είναι άλλο τουρνουά. Ο Miles θα είχε κάτι να πει γι' αυτό και θα το έλεγε σε δύο λέξεις.

Πέντε παρτίδες


Η νίκη απέναντι στον έφηβο Kramnik στη Μόσχα το 1989, οι τρεις παρτίδες με Έλληνες -οι νίκες απέναντι στον Τζερμιαδιανό και η ήττα από τον Καλέση το 1992-, η νίκη στον τελευταίο γύρο του Capablanca Memorial του 1995 και η νίκη επί του Short στο βρετανικό πρωτάθλημα του 1998.

abcdefgh87654321

Miles, Anthony J (2520) – Kramnik, Vladimir (?), 1-0

1. Nf3 f5 2. d4 Nf6 3. g3 g6 4. Bg2 Bg7 5. O-O O-O 6. c4 d6 7. Nc3 Qe8 8. b3 Na6 9. Ba3 c6 10. Qd3 Rb8 11. e4 fxe4 12. Nxe4 Bf5 13. Nxf6+ Bxf6 14. Qe3 b5 15. Rac1 Nc7 16. Rfe1 Qd7 17. Rcd1 Bg4 18. Rd3 bxc4 19. bxc4 Bf5 20. Rd2 Qc8 21. Bc1 Qa6 22. Bf1 Qa5 23. h3 Qa4 24. Ng5 e5 25. dxe5 Bxe5 26. f4 Bg7 27. Rxd6 Rbe8 28. Qd2 c5 29. Rxe8 Qxe8 30. Bb2 Bxb2 31. Qxb2 Qe3+ 32. Qf2 Qxf2+ 33. Kxf2 h6 34. Nf3 Rb8 35. g4 Bb1 36. Nd2 Bc2 37. Bg2 Rf8 38. Kg3 Kg7 39. Be4 Bxe4 40. Nxe4 Rf7 41. Nxc5 1-0

Αποδόσεις εικόνων

  • «Rechts de Engelse grootmeester Miles, zittend burgemeester Van Thijn (l), naast hem oud-burgemeester Samkalden,_naast_h,_Bestanddeelnr_932-6450.jpg)» — Marcel Antonisse / Anefo, Nationaal Archief, CC0
  • «England 1986 Dubai» — Gerhard Hund, CC BY 3.0
  • «Tony Miles John Nunn 1988» — Rob Bogaerts / Anefo, Nationaal Archief, CC0

Πηγές

  • Mark Crowther, TWIC 367, 19/11/2001.
  • Malcolm Pein και Mike Fox, «Tony Miles 1955–2001», TWIC (αναδημοσίευση 11/11/2011).
  • John Saunders, Malcolm Hunt, Stewart Reuben και άλλοι, νεκρολογία και αποχαιρετισμοί της BCF (αρχειοθετημένο αντίγραφο).
  • Leonard Barden, «Tony Miles», The Guardian, 14/11/2001.
  • «Tony Miles», The Daily Telegraph, 14/11/2001.
  • Nigel Short, Sunday Telegraph, 18/11/2001 (μέσω Winter) και κριτική του It's Only Me, Sunday Telegraph, 30/11/2003.
  • Edward Winter, «Tony Miles (1955–2001)», Chess Notes (επιστολές του Miles 1989–2001, Nick Pitt στο CHESS 7/1991).
  • Dominic Lawson, «Inspiration for a Generation», Standpoint, 27/9/2011.
  • John Nunn, κείμενο για τον Miles στο Substack της ECF, 12/1/2024.
  • The Christian Science Monitor, στήλη σκακιού, 2/11/1988.
  • John Watson, κριτική του It's Only Me, TWIC, 2003· κριτική στο British Chess Magazine, Ιούλιος 2003.
  • Kingpin, αρχειοθετημένη σελίδα κριτικών βιβλίων (Schiller, Gelb/Keene).
  • Raymond Keene, «Miles gloriosus», The Spectator Australia, 8/8/2013 (για την πρόταση της Houska).
  • ChessBase, «Remembering Tony Miles», 23/4/2025, και «Tony Miles: 25 years since the sudden death of an English star», 12/11/2026.
  • OlimpBase: ιστορικό του Miles, λίστες Elo, Ολυμπιάδες, ευρωπαϊκά ομαδικά, 4NCL, πίνακες Capablanca, Μπιλ, Wijk aan Zee, ευρωπαϊκών ατομικών.
  • BritBase, πίνακες βρετανικών πρωταθλημάτων 1997, 1998 και 2001.
  • Wikipedia: Tony Miles, U.S. Masters, Australian Chess Championship, Cappelle-la-Grande Open, Canadian Open, U.S. Chess Championship.
  • Lumbra (refdb/raw), 3.125 παρτίδες του Miles.