chess.gr
chess.gr · Νέα · Κορυφαίοι Παίκτες · Η ιστορία του Σκακιού

Tony Miles, Μέρος I: Ο πρώτος Άγγλος GM

Ο δεκαεπτάχρονος Tony Miles στο ευρωπαϊκό πρωτάθλημα νέων του Γκρόνινγκεν, στις 20 Δεκεμβρίου 1972.


Είκοσι πέντε χρόνια από τον θάνατο του ανθρώπου που έκανε την Αγγλία σκακιστική δύναμη. Από τα παγκόσμια νέων ως το φορείο του Tilburg και το ματς με τον Kasparov


Τον Νοέμβριο του 2001 ο Malcolm Hunt, παλιός συμμαθητής του Tony Miles, πήγε να τον πάρει από το σπίτι του στο Harborne του Μπέρμιγχαμ για να πάνε μαζί σε μια λέσχη μπριτζ. Το σπίτι ήταν κλειδωμένο και το αυτοκίνητο παρκαρισμένο απ' έξω. Με τους γείτονες ειδοποίησαν την αστυνομία, που μπήκε μέσα και τον βρήκε νεκρό στο υπνοδωμάτιο. Η επίσημη ημερομηνία θανάτου είναι η 12η Νοεμβρίου 2001 και ήταν σαράντα έξι χρονών. Η νεκροψία έδειξε καρδιακή ανεπάρκεια από τον διαβήτη που του είχαν διαγνώσει δύο-τρία χρόνια νωρίτερα.


Η εικοστή πέμπτη επέτειος ήταν την περασμένη Πέμπτη. Για όσους μεγάλωσαν σκακιστικά τη δεκαετία του 1980, το όνομα του θυμίζει μερικές εικόνες που δεν ξεχνιούνται: ένας μακρυμάλλης Άγγλος που απαντά στο 1.e4 του παγκόσμιου πρωταθλητή με 1…a6 και κερδίζει, ένας γκρανμαίτρ που παίζει ολόκληρο τουρνουά ξαπλωμένος μπρούμυτα σε κρεβάτι μασάζ και το κερδίζει κι αυτό, ένας παίκτης που χάνει 5½–½ από τον Garry Kasparov και βγαίνει να πει ότι συνάντησε ένα τέρας με εκατό μάτια. Πίσω από τις εικόνες υπάρχει κάτι πιο σημαντικό. Ο Miles ήταν ο πρώτος Άγγλος που κέρδισε τον τίτλο του γκρανμαίτρ πάνω στη σκακιέρα και ο άνθρωπος που, κατά γενική ομολογία, άνοιξε τον δρόμο για τους John Nunn, Jon Speelman, Nigel Short και Michael Adams. Όταν πέθανε, ο Short -που δεν τον συμπαθούσε- τον ονόμασε τον σημαντικότερο Βρετανό παίκτη μετά τον Joseph Blackburne.


Σε αυτό το πρώτο μέρος θα δούμε τη διαδρομή του ως το 1986, τη χρονιά που έφτασε στην ένατη θέση της παγκόσμιας κατάταξης. Το δεύτερο μέρος αφορά τα δύσκολα χρόνια που ακολούθησαν, τη μεγάλη επιστροφή του στην Κούβα και στα ελληνικά open της δεκαετίας του 1990 και όσα άφησε πίσω του.

Ένα παιδί από το Edgbaston


Ο Anthony John Miles γεννήθηκε στις 23 Απριλίου 1955 στο Edgbaston του Μπέρμιγχαμ. Κατά την Telegraph ήταν μοναχοπαίδι και τον πατέρα του, στέλεχος της GEC, τον είχε δάσκαλο στο σκάκι από τα πέντε του χρόνια. Στα επτά βαρέθηκε. Το ενδιαφέρον ξαναγύρισε δύο χρόνια αργότερα, όταν κάποιος έφερε μια σκακιέρα στο δημοτικό του σχολείο. «Αν δεν είχε γίνει αυτό», έλεγε αργότερα, «ίσως να μην είχα ασχοληθεί ποτέ με το σκάκι».


Σπούδασε στο King Edward's School του Μπέρμιγχαμ και από εκεί ξεκίνησε μια σειρά νεανικών τίτλων που, κοιτώντας την σήμερα, μοιάζει με κατάλογο της γενιάς που θα κυριαρχούσε στο αγγλικό σκάκι. Τον Αύγουστο του 1968 κέρδισε το βρετανικό πρωτάθλημα κάτω των δεκατεσσάρων στο Μπρίστολ με 9½/11. Τρίτος ισόβαθμος ήταν ένας δωδεκάχρονος από το Λονδίνο, ο Nunn. Το 1971 στο Μπλάκπουλ ήταν πρώτος στο πρωτάθλημα κάτω των είκοσι ενός με 9/11 χωρίς ήττα, έναν βαθμό μπροστά από τον Nunn και τον Speelman. Ήταν δεκαέξι χρονών. Τον Απρίλιο της ίδιας χρονιάς είχε μοιραστεί την πρώτη θέση σε ένα διεθνές τουρνουά νέων στη Νίκαια με τον Ελβετό Werner Hug, τον τότε παγκόσμιο πρωταθλητή νέων, και είχε πάρει το τρόπαιο στην ισοβαθμία.


Η πρώτη του μεγάλη επιτυχία σε τουρνουά ανδρών ήρθε τον Απρίλιο του 1973, στο διεθνές τουρνουά του Μπέρμιγχαμ. Τελείωσε πρώτος με 7½/11, μισό βαθμό μπροστά από τον Ούγγρο András Adorján και τον Αμερικανό Arthur Bisguier. Η Telegraph γράφει ότι ήταν ακόμη μαθητής της τελευταίας τάξης και ότι έμεινε αήττητος, κερδίζοντας στον τελευταίο γύρο τον τότε πρωταθλητή της Βρετανίας.


Οι πρώτες σοβαρές κρίσεις για τον χαρακτήρα του παιχνιδιού του ήρθαν λίγο αργότερα και ήρθαν από τον πιο έγκυρο κριτή της εποχής. Ο Harry Golombek έγραφε το 1976:

«Κι άλλοι Βρετανοί παίκτες έχουν παρόμοια χαρίσματα, κανείς όμως δεν διαθέτει εκείνη την ψυχρή και συγχρόνως τιγρίσια αγριότητα που τον σπρώχνει συνεχώς να κάνει κομμάτια τον αντίπαλό του πάνω στη σκακιέρα. Σε αυτό θυμίζει τον Bobby Fischer.»

Δύο παγκόσμια πρωταθλήματα νέων


Το καλοκαίρι του 1973 το παγκόσμιο πρωτάθλημα νέων έγινε στην Αγγλία, στο Teesside. Ένας από τους λόγους ήταν ο χρηματιστής Jim Slater, ο ίδιος που την προηγούμενη χρονιά είχε διπλασιάσει το έπαθλο του ματς για τον παγκόσμιο τίτλο στο Ρέικιαβικ. Πλήρωσε το μισό κόστος της διοργάνωσης, ώστε να μπορέσουν να παίξουν και οι δύο καλύτεροι Άγγλοι νέοι, ο Michael Stean και ο Miles.


Η αρχή δεν ήταν ευοίωνη , αφού του έκλεψαν τις αποσκευές την πρώτη μέρα. Στον τελικό, που είχε έντεκα γύρους, έπαιξε με τα μαύρα στον δεύτερο γύρο απέναντι στο φαβορί, τον Alexander Beliavsky, και τον κέρδισε σε μια Σικελική Δράκου. Ο Beliavsky πήρε τον τίτλο με 8½, μισό βαθμό μπροστά από τον Miles. Ο Stean βγήκε τρίτος στην ισοβαθμία με τον Αμερικανό Larry Christiansen και τον Γιουγκοσλάβο Slavoljub Marjanović. Τη νίκη του Miles επί του Beliavsky θα τη βρείτε στο τέλος του άρθρου.


Ένα χρόνο αργότερα, τον Αύγουστο του 1974, ο Miles ταξίδεψε στη Μανίλα για τη δεύτερη και τελευταία του ευκαιρία. Προπονητής του ήταν ο Bernard Cafferty, για τον οποίο γράψαμε πρόσφατα με αφορμή τον θάνατό του. Στις Φιλιππίνες έβρεχε τόσο πολύ που, όπως θυμόταν αργότερα ο Mike Fox, οι δυο τους έπρεπε να περάσουν μέσα από πλημμυρισμένους δρόμους για να φτάσουν σε κάποιους γύρους. Ο Miles πέρασε τον ημιτελικό με 5/7 και στον τελικό έκανε 7/9, ενάμιση βαθμό μπροστά από τον Ολλανδό Roy Dieks, τον Marjanović και τον Σουηδό Lars-Åke Schneider. Η μοναδική του ήττα στον τελικό ήταν από τον Marjanović.


Την αποφασιστική νίκη την πήρε στον προτελευταίο γύρο, απέναντι στον Σοβιετικό Alexander Kochiev. Ήταν πάλι Δράκος και ήταν μια παρτίδα με τον χαρακτήρα που θα γινόταν το σήμα κατατεθέν του. Ο μαύρος άφησε τον αξιωματικό του λευκού να φάει τον πύργο του στο f8 με τα 11…a6 12.Bxf8 Kxf8, θυσίασε δηλαδή τη διαφορά, και πήρε για αντάλλαγμα το ζεύγος των αξιωματικών και ένα πιόνι που έφτασε ως το d2. Ο Kochiev εγκατέλειψε στην 46η κίνηση.


Ο Miles ήταν ο πρώτος Βρετανός παγκόσμιος πρωταθλητής νέων. Ως τον θάνατό του ήταν και ο μοναδικός. Μαζί με τον τίτλο πήρε και τον τίτλο του διεθνούς μαιτρ.


Η επιτυχία είχε και μια παράπλευρη συνέπεια. Ο Miles ήταν τυπικά φοιτητής μαθηματικών στο πανεπιστήμιο του Σέφιλντ. Κατά την Telegraph, είχε πάρει μέτριους βαθμούς στις εξετάσεις του λυκείου, αλλά ένας καλός βαθμός σε ένα επιπλέον μάθημα στατιστικής του εξασφάλισε θέση στην Οξφόρδη, την οποία αρνήθηκε για το Σέφιλντ. Μετά τη Μανίλα παράτησε τις σπουδές. «Δεν υπήρχε αντίπαλος να νικήσεις, όχι όπως στο σκάκι», εξήγησε. «Χρειάζομαι άμεση πρόκληση.» Το πανεπιστήμιο του απένειμε αργότερα τον επίτιμο τίτλο του Master of Arts.

Οι πέντε χιλιάδες λίρες του Slater


Ο Slater είχε κάνει το 1971 μια ακόμη προσφορά, που σήμερα φαίνεται απλή αλλά τότε είχε τεράστια σημασία για το βρετανικό σκάκι. Πέντε χιλιάδες λίρες στον πρώτο Βρετανό που θα έπαιρνε τον τίτλο του γκρανμαίτρ πάνω στη σκακιέρα. Η Αγγλία, η χώρα του Staunton και του Blackburne, δεν είχε κανέναν. Ο Jacques Mieses, που ζούσε στο Λονδίνο, είχε λάβει τον τίτλο το 1950 με την πρώτη λίστα της FIDE, αλλά ήταν Γερμανός που είχε πολιτογραφηθεί Βρετανός.


Όλοι περίμεναν ότι το έπαθλο θα πήγαινε στον Raymond Keene ή στον William Hartston, τους δύο καλύτερους Άγγλους της εποχής. Ο Hartston ήταν πολύ κοντά στο Χέιστινγκς του 1972/73, όπου αρνήθηκε ισοπαλία από τον Wolfgang Uhlmann στον προτελευταίο γύρο, έχασε και έχασε μαζί και τον τίτλο. Τελικά τους πρόλαβε ο Miles. Σύμφωνα με τον Crowther, την πρώτη νόρμα την έπιασε τον Οκτώβριο του 1975 σε ένα τουρνουά στο Λονδίνο, όπου τερμάτισε μπροστά από τον Jan Timman, τον Adorján και τον Gyula Sax. Τη δεύτερη που απαιτούνταν εκείνη την εποχή την πέτυχε τον Φεβρουάριο του 1976 στη Ντούμπνα της Σοβιετικής Ένωσης, σε ένα τουρνουά δεκαέξι παικτών με σχεδόν αποκλειστικά σοβιετική σύνθεση. Έκανε 9/15 και μοιράστηκε την τρίτη ως έκτη θέση με τον Janis Gipslis, τον Vladimir Savon και τον Alexey Suetin, πίσω από τον Vitaly Tseshkovsky και τον Alexander Zaitsev.


Για το πώς έμαθε η ομοσπονδία τα νέα κυκλοφορούν δύο εκδοχές, και οι δύο συμπεριλαμβάνουν τηλεγράφημα. Ο Leonard Barden γράφει στη νεκρολογία της Guardian ότι ο γραμματέας της ομοσπονδίας έλαβε ένα τηλεγράφημα με τις λέξεις «A cable. Tony Miles» -δηλαδή «ένα τηλεγράφημα» και η υπογραφή, που μαζί σήμαιναν ότι το επόμενο τηλεγράφημα θα ζητούσε την επιταγή-. Ο Malcolm Pein το θυμάται ως φάκελο που έφτασε στο Χέιστινγκς με το κείμενο «A (stop) Telegram (stop)». Όποια κι αν είναι η σωστή, το χιούμορ ήταν τυπικό του Miles.


Ο τίτλος εμφανίστηκε στη λίστα της FIDE του Ιανουαρίου 1977. Ήταν είκοσι ενός χρονών και ο πρώτος Άγγλος γκρανμαίτρ που κέρδισε τον τίτλο πάνω στη σκακιέρα. Ο Keene τον πήρε την ίδια χρονιά.

Ο Άγγλος που ήθελε να κερδίζει


Μετά τη Ντούμπνα ο Miles έγινε μέσα σε δύο χρόνια μια μόνιμη παρουσία στα μεγάλα τουρνουά της Ευρώπης. Τον Ιούλιο του 1976 έπαιξε στο τουρνουά της IBM στο Άμστερνταμ και τερμάτισε πρώτος με 9½/15, ισόβαθμος με τον Viktor Korchnoi, που ήταν τότε ο δεύτερος παίκτης του κόσμου. Το τουρνουά έμεινε στην ιστορία για άλλο λόγο. Μόλις τελείωσε, ο Korchnoi ζήτησε πολιτικό άσυλο στην Ολλανδία και δεν ξαναγύρισε στη Σοβιετική Ένωση. Για τον Miles ήταν η απόδειξη ότι μπορούσε να σταθεί δίπλα στους καλύτερους. Κατά τον Barden, μετά το Άμστερνταμ σκέφτηκε ότι «το μόνο που απομένει είναι να τα βάλω με τον Anatoly Karpov».

Ο Miles (αριστερά) και ο Viktor Korchnoi στην απονομή του τουρνουά της IBM στο Άμστερνταμ, στις 24 Ιουλίου 1976.


Το φθινόπωρο του ίδιου χρόνου έπαιξε για πρώτη φορά στην πρώτη σκακιέρα της Αγγλίας στην Ολυμπιάδα της Χάιφα και έκανε 9/12 χωρίς ήττα. Πήρε το χάλκινο μετάλλιο της πρώτης σκακιέρας και η Αγγλία το χάλκινο των ομάδων. Η Χάιφα ήταν μισή Ολυμπιάδα, αφού η Σοβιετική Ένωση και οι σύμμαχοί της την μποϊκόταραν, αλλά το μετάλλιο ήταν μετάλλιο.


Το 1977 ήταν η πρώτη του μεγάλη χρονιά. Τον Ιούλιο κέρδισε ξανά το τουρνουά της IBM στο Άμστερνταμ, αυτή τη φορά μόνος του, με 10½/15. Τον Αύγουστο ήταν πρώτος στο Μπιλ με 11/15, δύο βαθμούς μπροστά από τον Oscar Panno, τον Román Hernández και τον Ulf Andersson. Τον Σεπτέμβριο στο Tilburg, το ισχυρότερο τουρνουά του φθινοπώρου, βγήκε δεύτερος με 7/11, έναν βαθμό πίσω από τον Karpov και μπροστά από τον Vlastimil Hort, τον Timman και τον Lubomir Kavalek.


Απέναντι στον ίδιο τον Karpov τα πράγματα ήταν δύσκολα. Στα πρώτα τους χρόνια ο παγκόσμιος πρωταθλητής τον κέρδιζε σχεδόν σε κάθε συνάντηση: στο Λας Πάλμας και στο Bad Lauterberg το 1977, στο Tilburg την ίδια χρονιά, στο Μπουγκόινο το 1978. Ο Crowther γράφει ότι ο Karpov του είχε προκαλέσει «πολλές φοβερές συντριβές» και ότι ο Miles είχε χάσει την εμπιστοσύνη του στο ρεπερτόριό του απέναντί του.


Με τους άλλους παγκόσμιους πρωταθλητές τα πήγαινε καλύτερα. Το 1978 κέρδισε δύο φορές τον Boris Spassky με την ίδια ακριβώς γραμμή, τον Αύγουστο στη Montilla-Moriles της Ισπανίας και τον Οκτώβριο στην Ολυμπιάδα του Μπουένος Άιρες. Και στις δύο ο Spassky έπαιξε την Ινδική της Βασίλισσας και ο Miles απάντησε με το 4.Bf4, μια κίνηση που τα βιβλία ανοιγμάτων ονομάζουν σήμερα «βαριάντα Miles». Η παρτίδα της Montilla είναι από τις καλύτερές του. Ο λευκός έσπρωξε τα πιόνια του στην πτέρυγα του βασιλιά με τα 13.g4 και 14.g5, έστειλε τον έναν ίππο στο d7 και τον άλλον, μέσω d5, f6 και e8, ως το g7. Ο Spassky εγκατέλειψε στην 28η κίνηση.


Το 1978 τελείωσε με την πρώτη του πρόκριση σε ιντερζόναλ. Στο ζονάλ του Άμστερνταμ τον Νοέμβριο μοιράστηκε την πρώτη θέση με 11½/14 χωρίς ήττα. Στο ιντερζόναλ της Ρίγας τον επόμενο χρόνο όμως δεν μπόρεσε να διεκδικήσει πρόκριση. Έκανε 9/17, με επτά νίκες και έξι ήττες, και τερμάτισε ανάμεσα στην όγδοη και τη δέκατη θέση. Πρώτος βγήκε ο Mikhail Tal με 14. Ο Miles δεν ξαναπλησίασε ποτέ τους υποψηφίους.


Αυτό που άλλαζε ήταν η στάση του απέναντι στους Σοβιετικούς. Η Telegraph καταγράφει την παρατήρηση ενός ηλικιωμένου Σοβιετικού γκρανμαίτρ: «Μου αρέσουν όλοι οι παίκτες από την Αγγλία, εκτός από τον Miles. Δεν μου δείχνει τον σεβασμό που έχω συνηθίσει.» Για τον Miles αυτό ήταν μάλλον κομπλιμέντο.

1…a6


Τον Ιανουάριο του 1980 η Αγγλία έπαιξε στον τελικό του ευρωπαϊκού ομαδικού πρωταθλήματος στη Σκάρα της Σουηδίας. Στον πρώτο γύρο ο αντίπαλος ήταν η Σοβιετική Ένωση και στην πρώτη σκακιέρα ο Miles είχε τα μαύρα απέναντι στον Karpov.


Η παρτίδα άρχισε με 1.e4 a6 2.d4 b5. Σε επίπεδο παγκόσμιας κορυφής ήταν σχεδόν πρόκληση. Ο Karpov έστησε το κέντρο του και έβγαλε τα κομμάτια του. Ο Miles έκανε μικρό ροκέ στην 18η κίνηση, έφαγε το πιόνι του b2 με τη ντάμα στην 24η κίνηση και στη συνέχεια το πιόνι του e5. Μετά την ανταλλαγή των βασιλισσών το φινάλε ήταν δικό του. Στην 46η κίνηση, με δύο πιόνια λιγότερα, ο Karpov εγκατέλειψε. Ο αγώνας των δύο ομάδων έληξε 4–4.


Ήταν η πρώτη νίκη Βρετανού απέναντι σε εν ενεργεία παγκόσμιο πρωταθλητή μετά τον Blackburne, όπως σημειώνει ο Crowther. Και ήταν νίκη με ένα άνοιγμα που οι σοβαρές βιβλιογραφίες κατέτασσαν στα αστεία. Ο Barden γράφει ότι για εβδομάδες τα σοβιετικά περιοδικά απέφευγαν να δημοσιεύσουν την πρώτη κίνηση του μαύρου, ενώ ο Miles τους πείραζε ονομάζοντάς την «Άμυνα του Μπέρμιγχαμ». Αργότερα επικράτησε το όνομα «Άμυνα του Αγίου Γεωργίου». Ο Malcolm Pein το συνδέει με τα γενέθλια του Miles, στις 23 Απριλίου, τη γιορτή του προστάτη αγίου της Αγγλίας.


Για το από πού την έμαθε υπάρχει διαφωνία. Ο John Saunders γράφει στη νεκρολογία της βρετανικής ομοσπονδίας ότι το άνοιγμα το είχε πάρει από τον Michael Basman, τον Άγγλο ειδικό στα ανορθόδοξα ανοίγματα. Η αγγλική Wikipedia αναφέρει ότι ο ίδιος ο Basman το αρνείται σε δικό του βιβλίο, χωρίς όμως να δίνει παραπομπή.


Ο Miles σκόραρε 4½/7 στην πρώτη σκακιέρα της Σκάρα, το καλύτερο ποσοστό της σκακιέρας στη διοργάνωση, και η Αγγλία πήρε το χάλκινο. Ο Karpov δεν το ξέχασε. Στο βιβλίο του Learn from your Defeats (1985) έγραψε ότι «είναι εύκολο να δει κανείς ότι το εξεζητημένο άνοιγμα του μαύρου τον έβαλε σε μπελάδες» και πρόσθεσε ότι στις επόμενες επτά παρτίδες τους ο Miles δοκίμασε πάλι να υπονομεύσει το κέντρο από την πτέρυγα, αλλά κατάφερε να πάρει μόνο μισό βαθμό. Ο Miles απάντησε στο περιοδικό Kingpin τον Απρίλιο του 1986 με ένα άρθρο που είχε τίτλο «Has Karpov Lost His Marbles?» -κάτι σαν «Τρελάθηκε ο Karpov;»-. Του θύμισε μια παρτίδα που ο Karpov είχε προτιμήσει να ξεχάσει.


Ήταν η παρτίδα του 1983 για το Master Game, την εκπομπή του BBC όπου δύο γκρανμαίτρ έπαιζαν μπροστά στις κάμερες και σχολίαζαν ύστερα τις σκέψεις τους. Ο τελικός εκείνης της χρονιάς έφερε αντιμέτωπους τον Karpov και τον Miles στο Μπαθ. Ο Miles είχε πάλι τα μαύρα, έπαιξε την Καρό-Καν με το 5…gxf6 και το μεγάλο ροκέ και κέρδισε ξανά. Μια απεργία των τεχνικών του BBC περιόρισε τη μετάδοση και η νίκη πέρασε σχεδόν απαρατήρητη. Ο Karpov στο βιβλίο του την τοποθετούσε στο Λονδίνο. Ο Miles του θύμισε δηκτικά ότι είχε γίνει στο Μπαθ και ότι την είχε κερδίσει ο ίδιος.

Η καλύτερη δεκαετία


Τα χρόνια από το 1980 ως το 1986 ήταν τα πιο σταθερά της καριέρας του. Τον Απρίλιο του 1980 μοιράστηκε την πρώτη θέση στο τουρνουά Phillips & Drew του Λονδίνου με τον Korchnoi και τον Andersson, με 8½/13. Τον Ιούνιο ήταν πρώτος, χωρίς ήττα, στο Λας Πάλμας, μαζί με τον Efim Geller και τον Tigran Petrosian. Το 1981 μοιράστηκε το Μπάντεν-Μπάντεν με τον Zoltán Ribli, χωρίς ήττα κι εκεί. Υπήρχαν βέβαια και οι κακές μέρες. Στο Tilburg του 1981 τερμάτισε τελευταίος με 3/11.

Ο Karpov παρακολουθεί την παρτίδα Timman – Miles, Άμστερνταμ 1981


Το 1982 κέρδισε το βρετανικό πρωτάθλημα στο Τόρκι με 9/11 χωρίς ήττα, έναν βαθμό μπροστά από τον Speelman. Στον έκτο γύρο κέρδισε τον Keene. Παράξενο για τον παίκτη που ήταν το νούμερο ένα της χώρας για μια δεκαετία, αλλά ήταν ο μοναδικός του τίτλος. Το 1983 μοιράστηκε το Μπιλ με τον Nunn, και οι δύο αήττητοι.


Τον Μάιο του 1984 ο Miles έκανε κάτι που δεν είχε σχέση με τα τουρνουά. Στο Ρέτγκεν της Δυτικής Γερμανίας έπαιξε είκοσι δύο παρτίδες ταυτόχρονα με κλειστά μάτια, ένα ευρωπαϊκό ρεκόρ τυφλού σιμουλτανέ που άντεξε ως το 2009. Κέρδισε τις δέκα, έφερε ισοπαλία σε δέκα και έχασε δύο. Ο ίδιος έγραψε το 2001 στον ιστορικό Edward Winter ότι έπαιξε μέσα σε ηχομονωμένο θάλαμο, χωρίς πρόσβαση σε φύλλα σημειώσεων, και ότι η επίδειξη κράτησε περίπου έντεκα και μισή ώρες.


Το φθινόπωρο του 1984 ήρθε το καλύτερο αποτέλεσμα της καριέρας του. Στο Tilburg, σε ένα τουρνουά δώδεκα παικτών, τελείωσε πρώτος με 8/11 χωρίς ήττα, ενάμιση βαθμό μπροστά από τον Robert Hübner, τον Vladimir Tukmakov, τον Ribli και τον Beliavsky. Ο Barden σημειώνει ότι στον δρόμο του νίκησε τρεις υποψηφίους για τον παγκόσμιο τίτλο.


Λίγες εβδομάδες αργότερα ήταν στη Θεσσαλονίκη για την Ολυμπιάδα. Έπαιξε στην πρώτη σκακιέρα σε όλους τους γύρους εκτός από δύο και έκανε 6/12, με τρεις νίκες και τρεις ήττες. Η Αγγλία πήρε το ασημένιο μετάλλιο πίσω από τη Σοβιετική Ένωση, το καλύτερο αποτέλεσμα στην ιστορία της ως τότε. Ήταν η πρώτη του επαφή με την Ελλάδα. Όπως θα δούμε στο δεύτερο μέρος, δεν θα ήταν η τελευταία.


Υπήρχε και κάτι ακόμη που άλλαζε στο αγγλικό σκάκι εκείνα τα χρόνια και ο Miles δεν το έβλεπε πάντα με καλό μάτι. Ο Nunn, ο Speelman και ο Short τον πλησίαζαν στη λίστα. Ο Nunn και ο Miles, γράφει η Wikipedia, εναλλάσσονταν συνεχώς ο ένας μπροστά από τον άλλον στην παγκόσμια κατάταξη. Το 1986 και το 1987, γράφει ο Crowther, ο Short πήρε οριστικά τη θέση του πρώτου Άγγλου. Για έναν άνθρωπο που είχε συνηθίσει να είναι ο πρώτος, ήταν δύσκολο.

Ο Miles στην Ολυμπιάδα της Λουκέρνης, στις 9 Νοεμβρίου 1982. Έπαιξε στην πρώτη σκακιέρα της Αγγλίας και έκανε 6/12.

Το στυλ του


Τι έκανε τον Miles διαφορετικό από τους Άγγλους που είχαν προηγηθεί; Ο Hartston, που τον έζησε από κοντά ως αντίπαλος και ως συμπαίκτης, του πιστώνει ότι άλλαξε την κουλτούρα του αγγλικού σκακιού. Ως τότε ήταν μια λίγο διανοουμενίστικη αναζήτηση της σκακιστικής αλήθειας, με τον Miles έγινε παιχνίδι που παίζεται για να κερδηθεί. Ο Pein, που ανήκει στην επόμενη γενιά, το λέει πιο απλά. Ο Miles τους ενέπνευσε επειδή έδειξε ότι οι Σοβιετικοί δεν ήταν ανίκητοι, επειδή δεν φοβόταν ποτέ, σπάνια έδινε ισοπαλίες και συνήθως έπαιζε περισσότερες κινήσεις από οποιονδήποτε άλλον στα τουρνουά.


Το ρεπερτόριό του ήταν ανακάτεμα του ορθόδοξου και του παράξενου. Ο Barden γράφει ότι συνδύαζε ένα οπλοστάσιο από σπάνιες βαριάντες με πιο κλασικά συστήματα. Με τα μαύρα έπαιζε στα νεανικά του χρόνια τη Σικελική Δράκου, στην οποία έκανε και θεωρητικές συνεισφορές, αργότερα έπαιζε απέναντι στο 1.e4 την Άμυνα Nimzowitsch με 1…Nc6 ή την Άμυνα Alekhine και ακόμη αργότερα το Βερολίνο. Με τα λευκά έπαιζε σχεδόν τα πάντα. Το 1…a6 της Σκάρα ήταν η πιο ακραία μορφή μιας διάθεσης που δεν τον εγκατέλειψε ποτέ: να βγάλει τον αντίπαλο από τα βιβλία όσο νωρίτερα γινόταν.


Την ίδια διάθεση είχε και έξω από τη σκακιέρα. Ο Ολλανδός γκρανμαίτρ και συγγραφέας Genna Sosonko τον περιέγραψε ως μάστορα του λακωνικού πειράγματος και της σαρκαστικής παρατήρησης. Το πιο γνωστό επεισόδιο των πρώτων χρόνων είναι από το Λούτον το 1975. Στον τελευταίο γύρο ο Miles και ο Stewart Reuben συμφώνησαν ισοπαλία χωρίς να παίξουν ούτε μία κίνηση. Για τη συνέχεια υπάρχουν δύο εκδοχές. Κατά την αγγλική Wikipedia ο διαιτητής μέτρησε την παρτίδα ως ήττα και για τους δύο, κατά τη σελίδα της ίδιας εγκυκλοπαίδειας για το 1975 η ισοπαλία μετρήθηκε, αλλά ο διοργανωτής έγραψε στους δύο παίκτες ζητώντας πίσω τα χρήματα των επάθλων.


Στην προσωπική του ζωή τα πράγματα ήταν λιγότερο δημόσια. Η πρώτη του σύζυγος ήταν η Τσέχα σκακίστρια Jana Malypetrová, που είχε προηγουμένως παντρευτεί τον Hartston και αγωνιζόταν ως Jana Miles στην εθνική ομάδα γυναικών της Αγγλίας. Ο Miles παντρεύτηκε δύο φορές, χώρισε και τις δύο και δεν απέκτησε παιδιά.

Μπρούμυτα στο Tilburg


Το 1985 ξεκίνησε με μια απογοήτευση. Στο ιντερζόναλ της Τύνιδας, τον Απρίλιο και τον Μάιο, τερμάτισε δωδέκατος σε δεκαεπτά παίκτες με 8/16. Από εκείνο το τουρνουά άρχισε και μια ιστορία που θα του κόστιζε πολύ περισσότερα από μια χαμένη πρόκριση. Ο Keene είχε πληρωθεί από τη βρετανική ομοσπονδία ως δεύτερος του Miles στην Τύνιδα και ο Miles υποστήριζε ότι δεν τον είχε βοηθήσει καθόλου. Θα επανέλθουμε σε αυτό στο δεύτερο μέρος.


Στο τέλος Αυγούστου ήταν πάλι στο Tilburg, για ένα διπλό πουλ οκτώ παικτών, με τον Korchnoi, τον Hübner, τον Timman, τον Ljubomir Ljubojević, τον Lev Polugaevsky, τον Roman Dzindzichashvili και τον Romanishin. Στους πρώτους γύρους τα πήγε άσχημα και μετά τραυματίστηκε στη μέση. Οι διοργανωτές τον λυπήθηκαν και του επέτρεψαν να παίξει τις υπόλοιπες παρτίδες ξαπλωμένος μπρούμυτα σε ένα κρεβάτι μασάζ νοσοκομείου. Οι πηγές διαφωνούν στο πόσες παρτίδες έπαιξε έτσι. Η γερμανική ChessBase γράφει ότι έπαιξε σχεδόν ολόκληρο το τουρνουά από το φορείο. Ο Barden γράφει ότι το έκανε μετά από μια κακή αρχή.

Ο Miles ξαπλωμένος στο κρεβάτι μασάζ, Tilburg 1985


Το αποτέλεσμα ήταν μια σειρά από νίκες. Κέρδισε τον Korchnoi και στις δύο παρτίδες τους -κάτι που, όπως σημειώνει ο Crowther, δεν είχε καταφέρει ποτέ πριν, ούτε μία φορά-, κέρδισε και τις δύο με τον Ljubojević, τη μία μετά από εβδομήντα δύο κινήσεις, κέρδισε τον Timman και μία φορά τον Polugaevsky. Οι αντίπαλοί του δεν το διασκέδασαν. Ο Barden γράφει ότι κατέληξαν να υπογράψουν αίτηση για να απομακρυνθεί το κρεβάτι. Το ολλανδικό αρχείο φωτογραφιών έχει μια λήψη της ίδιας μέρας με τη λεζάντα «ο Miles συζητά με τον αντίπαλό του Romanishin για το περιστατικό με το κρεβάτι μασάζ».

Ο Miles (όρθιος) συζητά με τον Oleg Romanishin για το κρεβάτι μασάζ στην αίθουσα ανάλυσης του Tilburg, στις 10 Σεπτεμβρίου 1985.


Το τουρνουά τελείωσε με τρεις ισόβαθμους στην πρώτη θέση, τον Miles, τον Hübner και τον Korchnoi με 8½/14. Ο Miles είχε έξι νίκες, πέντε ισοπαλίες και τρεις ήττες. Ο ίδιος κράτησε ημερολόγιο του τουρνουά για το New in Chess, που το συμπεριέλαβαν αργότερα οι φίλοι του στο βιβλίο που εκδόθηκε μετά τον θάνατό του. Τις δύο νίκες απέναντι στον Korchnoi θα τις βρείτε στο τέλος του άρθρου. Με τα λευκά, σε ένα Γκαμπί της Βασίλισσας Αποδεκτό, ο Miles οδήγησε την παρτίδα σε φινάλε πύργων και την κέρδισε στην πεντηκοστή κίνηση, προωθώντας το πιόνι του στο e6. Με τα μαύρα τελείωσε πολύ γρηγορότερα. Ο Korchnoi εγκατέλειψε μετά το 34…Qxf4, με έναν κομμάτι λιγότερο.


Τον Νοέμβριο ο Miles έπαιξε στην πρώτη σκακιέρα της Αγγλίας στο πρώτο παγκόσμιο ομαδικό πρωτάθλημα, στη Λουκέρνη. Έκανε 5/7 χωρίς ήττα, πήρε το ασημένιο της πρώτης σκακιέρας και η Αγγλία το χάλκινο. Στον όγδοο γύρο έφερε ισοπαλία με τον Karpov.

Το τέρας με τα εκατό μάτια


Στη λίστα της FIDE του Ιανουαρίου 1986 ο Miles είχε 2610 και ήταν ένατος ισόβαθμος στον κόσμο. Ήταν η υψηλότερη θέση της καριέρας του. Η Guardian και η Telegraph έγραψαν στις νεκρολογίες τους ότι ήταν για χρόνια στους δέκα καλύτερους του κόσμου, αλλά οι λίστες δείχνουν ότι η ένατη θέση του 1986 ήταν η μοναδική φορά. Από το 1977 ως το 1985 ήταν ανάμεσα στη δέκατη τρίτη και την τριακοστή έκτη θέση. Ο Crowther, που ήταν πιο προσεκτικός, τον περιέγραψε ως σταθερό μέλος των σαράντα πρώτων με κορυφές μέσα στους είκοσι.


Τον Απρίλιο βγήκε δεύτερος ισόβαθμος στο Ντόρτμουντ, πίσω από τον Ribli. Τον Μάιο ήρθε η πρόσκληση για ένα ματς έξι παρτίδων στη Βασιλεία με τον Kasparov. Ο νέος παγκόσμιος πρωταθλητής ετοιμαζόταν για τον αγώνα-ρεβάνς με τον Karpov, που θα γινόταν το καλοκαίρι, και ήθελε εξάσκηση. Ο Miles δεν τον δυσκόλεψε. Ο Kasparov κέρδισε τις τρεις πρώτες παρτίδες, έφερε ισοπαλία στην τέταρτη και κέρδισε και τις δύο τελευταίες, 5½–½.


Μετά τον αγώνα ο Miles μίλησε στη Basler Zeitung και είπε μια φράση που έμελλε να γίνει πιο γνωστή από οποιαδήποτε παρτίδα του. Στη μετάφραση του Winter από τα γερμανικά του δημοσιεύματος της 23ης Μαΐου 1986:

«Νομίζω ότι τον υποτίμησα κάπως. Νόμιζα ότι ήταν απλώς ο παγκόσμιος πρωταθλητής. Όταν ήρθα στη Βασιλεία, συνάντησα ένα είδος τέρατος με εκατό μάτια, που δεν του ξεφεύγει απολύτως τίποτα.»


Η φράση άλλαξε μορφή όσο περνούσαν τα χρόνια. Ο Barden έγραψε στη νεκρολογία της Guardian για τέρας με είκοσι δύο μάτια, το Chess Life του 1986 είχε είκοσι επτά και ο ίδιος ο Kasparov, στο βιβλίο του Deep Thinking του 2017, θυμάται ένα τέρας με χίλια μάτια. Ο Winter, που εντόπισε το πρωτότυπο, ρωτά ειρωνικά γιατί όχι είκοσι οκτώ χιλιάδες. Το πρωτότυπο λέει εκατό. Εκατό έγραφε και ο Kasparov σε δύο παλαιότερα βιβλία του.


Το καλοκαίρι του 1986 ο Miles έπαιξε στο Μπουγκόινο, στο Μπιλ και ξανά στο Tilburg. Τον Νοέμβριο η Αγγλία πήγε στην Ολυμπιάδα του Ντουμπάι και ο Miles ήταν ακόμη στην πρώτη σκακιέρα. Η Αγγλία πήρε ξανά το ασημένιο, αλλά από εκείνο το φθινόπωρο τα πράγματα για τον Miles άρχισαν να πηγαίνουν πολύ άσχημα. Αυτά όμως θα τα διηγηθούμε στο δεύτερο μέρος.

Επτά παρτίδες


Οι παρτίδες είναι σε χρονολογική σειρά. Η νίκη απέναντι στον Beliavsky στο παγκόσμιο νέων του 1973 και η νίκη απέναντι στον Kochiev, που του έδωσε τον τίτλο ένα χρόνο αργότερα, είναι και οι δύο Δράκοι. Ακολουθούν η νίκη με τη βαριάντα του 4.Bf4 απέναντι στον Spassky το 1978, οι δύο νίκες απέναντι στον Karpov -η Σκάρα του 1980 και το Μπαθ του 1983- και οι δύο νίκες απέναντι στον Korchnoi στο Tilburg του 1985.

abcdefgh87654321

Beliavsky, Alexander (?) – Miles, Anthony J (2375), 0-1

1. e4 c5 2. Nf3 d6 3. d4 cxd4 4. Nxd4 Nf6 5. Nc3 g6 6. Be3 Bg7 7. f3 O-O 8. Qd2 Nc6 9. Bc4 Bd7 10. Bb3 Nxd4 11. Bxd4 b5 12. h4 a5 13. a4 bxa4 14. Nxa4 e5 15. Be3 Be6 16. Nb6 Rb8 17. Nc4 d5 18. Nxa5 d4 19. Bg5 Bxb3 20. Nxb3 Qb6 21. Qd3 Nh5 22. g4 Nf4 23. Bxf4 exf4 24. h5 Rfc8 25. hxg6 hxg6 26. Rh2 Rc6 27. Re2 Qd8 28. O-O-O Qb6 29. Kb1 Be5 30. Rh2 Qb4 31. Qf1 Qa4 32. Qh3 Ra8 33. Rd3 Rca6 34. Qh7+ Kf8 35. Qh6+ Bg7 36. Qh8+ Bxh8 37. Rxh8+ Kg7 38. Rxa8 Rxa8 39. Rxd4 Qb5 40. Rd3 Rh8 0-1

Αποδόσεις εικόνων

  • «Europees Jeugdkampioenschap Schaken (elfde Niemeyer schaaktoernooi) te Groningen_te_Groningen,_Bestanddeelnr_926-1165.jpg)» — Rob Croes / Anefo, Nationaal Archief, CC0
  • «Prijsuitreiking IBM-schaaktoernooi, Kortsjnoj en Miles op gedeelde eerste plaats» — Bert Verhoeff / Anefo, Nationaal Archief, CC0
  • «IBM-schaaktoernooi in Amsterdam, Karpov bekijkt de partij tussen Timman (r) en Miles_en_Miles,_Bestanddeelnr_931-5024.jpg)» — Hans van Dijk / Anefo, Nationaal Archief, CC0
  • «Tony Miles (Schacholympiade Luzern 1982).jpg)» — Krtschil, CC BY-SA 4.0
  • «Anthony Miles Tilburg 1985» — Rob Bogaerts / Anefo, Nationaal Archief, CC0
  • «Interpolisschaaktoernooi Tilburg Miles (r) in discussie met zijn tegenstander Romanishin_in_discussie_met_zijn_tegenstander_R,_Bestanddeelnr_933-4182.jpg)» — Rob Bogaerts / Anefo, Nationaal Archief, CC0

Πηγές

  • Leonard Barden, «Tony Miles», The Guardian, 14/11/2001.
  • «Tony Miles», νεκρολογία, The Daily Telegraph, 14/11/2001.
  • Mark Crowther, TWIC 367, 19/11/2001 (βιογραφία και παρτίδες).
  • Malcolm Pein και Mike Fox, «Tony Miles 1955–2001», TWIC (αναδημοσίευση 2011).
  • John Saunders και άλλοι, νεκρολογία της BCF (αρχειοθετημένο αντίγραφο).
  • Edward Winter, «Tony Miles (1955–2001)» και «Kasparov v Miles», Chess Notes.
  • Tony Miles, «Has Karpov Lost His Marbles?», Kingpin, Απρίλιος 1986.
  • ChessBase, γερμανική νεκρολογία, 12/11/2001.
  • Paul Lam, άρθρο για τον Miles, Ceasefire Magazine, 4/11/2010.
  • OlimpBase: ιστορικό τουρνουά του Miles, Ολυμπιάδες, ευρωπαϊκά και παγκόσμια ομαδικά, παγκόσμια νέων, λίστες Elo, πίνακες Άμστερνταμ 1976, Λονδίνου και Λας Πάλμας 1980, Μπιλ 1983, Tilburg 1977, 1984 και 1985.
  • BritBase (John Saunders), συλλογή Miles και πίνακες βρετανικών πρωταθλημάτων 1971, 1972, 1982 και Μπέρμιγχαμ 1973.
  • brasilbase, πίνακες των παγκοσμίων νέων 1973 και 1974.
  • Wikipedia: Tony Miles (αγγλική και γερμανική), St. George Defence, σελίδες των ετών 1975–1986 στο σκάκι και των κύκλων παγκόσμιου πρωταθλήματος 1981 και 1987.
  • Lumbra (refdb/raw), 3.125 παρτίδες του Miles· PGN Mentor, συλλογή Miles (2.614 παρτίδες).