Το βιβλίο ενός βοηθού

Πρώτη ματιά στο «Chess Metamorphosis» του Nikita Vitiugov, που κυκλοφορεί από την Quality Chess. Τέσσερα χρόνια στο πλευρό του Nepomniachtchi, δύο ματς για τον παγκόσμιο τίτλο και τρία τουρνουά υποψηφίων

Οκτώβριος 2026

Ο Nikita Vitiugov ήταν για τέσσερα χρόνια ο "δεύτερος" του Ian Nepomniachtchi. Από το 2020 ως το 2024 η ομάδα του Ρώσου κέρδισε δύο τουρνουά υποψηφίων, το 2020/21 και το 2022, έπαιξε δύο ματς για τον παγκόσμιο τίτλο, το 2021 με τον Carlsen και το 2023 με τον Ding Liren και τερμάτισε δεύτερη στο τουρνουά υποψηφίων του 2024. Το «Chess Metamorphosis» είναι η αφήγηση αυτών των χρόνων από τον άνθρωπο που καθόταν στο δωμάτιο της προετοιμασίας.

Ο συγγραφέας

Ο Vitiugov έφτασε μέχρι τους 2751 βαθμούς και πέρασε, όπως γράφει ο ίδιος, περισσότερα από δέκα χρόνια ανάμεσα στους είκοσι ή τριάντα καλύτερους του κόσμου. Ήταν πρωταθλητής Ρωσίας το 2021 και κέρδισε το Gibraltar Masters του 2013, το Grenke Open του 2017 και το Prague Masters του 2019. Με την εθνική Ρωσίας πήρε χρυσό στο Παγκόσμιο Ομαδικό του 2010 και του 2013 και στο Ευρωπαϊκό Ομαδικό του 2019.

Από τον Αύγουστο του 2023 αγωνίζεται για την Αγγλία και ζει στο Λονδίνο. Τον Μάρτιο του 2025, στο πρώτο του πρωτάθλημα στη νέα του χώρα, έγινε πρωταθλητής Βρετανίας στο ράπιντ. Στην Ολυμπιάδα της Σαμαρκάνδης έπαιξε πρώτη σκακιέρα για την Αγγλία, με 6 στα 10.

Τι υπόσχεται

Τριακόσιες ογδόντα τέσσερις σελίδες, πενήντα οκτώ σχολιασμένες παρτίδες από το 2001 ως το 2024 και πέντε μέρη, που διαβάζονται από τα περιεχόμενα σχεδόν σαν χάρτης:

• Ρωσία, με τα χρόνια του συγγραφέα ως παίκτη και το τουρνουά υποψηφίων του Αικατερινούπολης, που διακόπηκε από την πανδημία και τελείωσε το 2021.
• España, το τουρνουά υποψηφίων της Μαδρίτης το 2022, με κεφάλαια όπως «Προπόνηση στη Μαρμπέγια» και «Fuente de Neptuno».
• Γύρω από τον κόσμο, με ένα κεφάλαιο για τον Fischer και την προετοιμασία για τον Ding.
• Καζακστάν, Αστάνα το 2023: «Ανοίγματα», «Ανταλλαγή χτυπημάτων», «Αποφασιστικό πλεονέκτημα;!», «Καταιγίδα», «Φινάλε».
• Επίλογος με τη Μεγάλη Βρετανία, το τουρνουά υποψηφίων του Τορόντο και ένα υστερόγραφο του Απριλίου του 2026.

Το τέταρτο μέρος, για το ματς με τον Ding, πιάνει περίπου 130 σελίδες, το ένα τρίτο του βιβλίου.

Ο πρόλογος του Nepomniachtchi

Είναι σύντομος και ζεστός. Ο Nepomniachtchi θυμάται ότι λίγο μετά την Αστάνα ο Vitiugov του έστειλε μια μικρή βάση με αναλύσεις με τίτλο «Camino», «δρόμος» στα ισπανικά. Ο ίδιος, με τα ισπανικά του σε «επίπεδο εστιατορίου», έψαξε τη μετάφραση και διάλεξε ανάμεσα σε τέσσερις εκδοχές το «μονοπάτι».

Γράφει ότι το χειρόγραφο του ήρθε σε δύσκολη στιγμή και άργησε να το ανοίξει, αλλά όταν το άνοιξε δεν μπορούσε να το αφήσει. Τον συγκινεί ότι ο αφηγητής δεν είναι κάποιος σχολιαστής από τους πολλούς, αλλά φίλος του από τον χειμώνα του 2001 στο Σμολένσκ.

Η εισαγωγή

Η εισαγωγή του Vitiugov είναι πολύ ενδιαφέρουσα γιατί δεν μοιάζει καθόλου με εισαγωγή σκακιστικού βιβλίου.

Ανοίγει με την καθημερινότητα του Λονδίνου. Ο γιος του που ξυπνάει τη νύχτα και ζητάει χυμό, τα διώροφα λεωφορεία, οι έφηβοι με τα ηλεκτρικά ποδήλατα που κλέβουν κινητά, το πιλάτες δύο φορές την εβδομάδα, το ποδόσφαιρο της Παρασκευής, το μπορς του Σαββάτου. Σημειώνει ότι στη Βρετανία το σκάκι δεν αναγνωρίζεται ως άθλημα. Για εκείνον είναι ζωή και δουλειά, στον νέο του κόσμο είναι κυρίως επιτραπέζιο παιχνίδι.

Μετά έρχεται μια αυτοκριτική σπάνια για επαγγελματία. Γράφει ότι η βαθμολογία και τα αποτελέσματά του έχουν πέσει, ότι βρίσκεται γύρω στην πεντηκοστή θέση της παγκόσμιας κατάταξης και ότι «δεν υπάρχει κανένας λόγος να πιστεύω ότι είναι προσωρινό». Παραδέχεται ότι δεν φαντάστηκε ποτέ τον εαυτό του σε ματς για τον παγκόσμιο τίτλο και ότι τα γεγονότα του Φεβρουαρίου του 2022 -η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία- τον έστρεψαν στη δουλειά του "δεύτερου". Αν μπορούσε να παίζει ο ίδιος στα τουρνουά που ήθελε, γράφει, δεν πιστεύει ότι θα είχε αφιερώσει εκεί όλη του την ενέργεια.

Λέει ότι έγραψε το βιβλίο επειδή ήθελε, αλλά και επειδή δεν είχε τουρνουά, δεν είχε μαθητές και τα αγγλικά του δεν αρκούσαν ακόμα για ένα βίντεο ανοιγμάτων. Ο δεύτερος πρωταγωνιστής, γράφει, είναι ο Nepomniachtchi. Και το βιβλίο, «πρώτα απ' όλα, αφορά ανθρώπους».

Ένα παράδειγμα παρτίδας

Η Ding Liren - Nepomniachtchi από τον πρώτο γύρο της Μαδρίτης, το 2022. Δίνει μια καλή ιδέα για το ύφος του σχολιασμού, που είναι πρακτικό και γεμάτο λεπτομέρειες από το παρασκήνιο, όχι μόνο αναλύσεις.

Ο Vitiugov δεν κρύβει τα λάθη της δικής του ομάδας. Για το 12...Ng4, που σημειώνει με «?!», γράφει ότι ο Nepomniachtchi «προσπάθησε να θυμηθεί την προετοιμασία του και τη θυμήθηκε λάθος» και προσθέτει: «δεν μπορώ να πω ότι χάρηκα όταν το είδα». Ακολουθεί η φράση που ίσως συνοψίζει το βιβλίο: «αυτό είναι το βάρος της βαθιάς προετοιμασίας, μερικές φορές γυρίζει εναντίον σου».

Για τον Ding γράφει ότι εκείνη τη μέρα «φανερά δεν ήταν στην καλύτερή του» και ότι υποτίμησε τον κίνδυνο στην πτέρυγα του βασιλιά. Σημειώνει επανειλημμένα ότι ο λευκός έπρεπε να σπάσει με το b5, από το 17.Na4 και μετά. Ο Nepomniachtchi έσπασε τη θέση με το 25...g5 και το 26...gxh4 και κέρδισε στην 32η κίνηση με τα μαύρα, όπως και στην πρεμιέρα του προηγούμενου τουρνουά υποψηφίων.

Οι σημειώσεις πάνε και μπροστά στον χρόνο. Αναφέρει ότι λίγους μήνες μετά ο Nepomniachtchi «θα μάθαινε τη διαφορά ανάμεσα στο 2...c6 και στο 3...c6», σε μια ήττα από τον Firouzja στο ράπιντ του Sinquefield. Παραπέμπει επίσης σε παρτίδες του 2023 και του 2024 για τη θεωρία της θέσης. Η μηχανή αναφέρεται, αλλά δεν κυριαρχεί. Σε ένα σημείο ο Vitiugov σημειώνει ότι η πρώτη της επιλογή διαφέρει από αυτή που θα διάλεγε ένας άνθρωπος με πιόνι λιγότερο.

Τι άλλο θα βρούμε στο βιβλίο

Το πιο ενδιαφέρον: πώς δουλεύει μια ομάδα προετοιμασίας για ένα ματς για τον παγκόσμιο τίτλο, τι έγινε στα παρασκήνια της Αστάνα, πώς βίωσε ο συγγραφέας την ήττα στα rapid tiebreaks. 

Είναι ένα σκακιστικό βιβλίο με προσωπική φωνή, γραμμένο από κάποιον που ξέρει ότι η καλύτερή του εποχή ως παίκτης πέρασε και δεν προσπαθεί να το κρύψει.

Στοιχεία: Nikita Vitiugov, Chess Metamorphosis, Quality Chess, 384 σελίδες. ISBN 978-1-78483-321-3 (μαλακό), 978-1-78483-322-0 (σκληρό).

Η παρτίδα