Σαμαρκάνδη 2026: Σαράντα μία ομάδες στην 3η Σκακιστική Ολυμπιάδα Ατόμων με Αναπηρία

Σαράντα μία ομάδες έχουν δηλώσει συμμετοχή στην 3η Σκακιστική Ολυμπιάδα Ατόμων με Αναπηρία της FIDE, σημειώνοντας νέο ρεκόρ για τη διοργάνωση. Το τουρνουά θα διεξαχθεί στη Σαμαρκάνδη από τις 10 έως τις 17 Σεπτεμβρίου, συνεχόμενα με την 46η Σκακιστική Ολυμπιάδα — και αυτό είναι, ίσως, η σημαντικότερη είδηση: είναι η πρώτη φορά που οι δύο διοργανώσεις στήνονται μαζί.

Το πεδίο μεγαλώνει σταθερά σε κάθε έκδοση: από 26 ομάδες στο Βελιγράδι το 2023 σε 34 στην Αστάνα τον περασμένο Οκτώβριο - και τώρα 41 στη Σαμαρκάνδη.

Φορμάτ και κανονισμοί

Οι αγώνες θα διεξαχθούν σε ελβετικό σύστημα επτά γύρων — έναν γύρο περισσότερο από τις δύο πρώτες εκδόσεις. Ο χρόνος σκέψης είναι 90 λεπτά για τις πρώτες 40 κινήσεις, συν 30 λεπτά για την υπόλοιπη παρτίδα, με προσαύξηση 30 δευτερολέπτων από την πρώτη κίνηση — δηλαδή κανονικός κλασικός ρυθμός, ταυτόσημος με εκείνον της κύριας Ολυμπιάδας.

Κάθε ομάδα αποτελείται από τέσσερις παίκτες και έναν αναπληρωματικό, με την υποχρέωση να αγωνίζεται σε κάθε γύρο τουλάχιστον ένας παίκτης κάθε φύλου. Η διοργάνωση συγκεντρώνει σκακιστές και σκακίστριες με προβλήματα όρασης, ακοής και κινητικές αναπηρίες, οι οποίοι αγωνίζονται στο ίδιο ταμπλό.

Θα απονεμηθούν μετάλλια στις τρεις πρώτες ομάδες, καθώς και ατομικά μετάλλια σε καθεμία από τις τέσσερις σκακιέρες και στη σκακιέρα του αναπληρωματικού. Ειδικά βραβεία προβλέπονται για την καλύτερη επίδοση, την ωραιότερη παρτίδα και τον νεότερο και τον μεγαλύτερο σε ηλικία παίκτη κάθε κατηγορίας αναπηρίας.

Η τελετή έναρξης θα γίνει στις 10 Σεπτεμβρίου στις 6 το απόγευμα τοπική ώρα. Οι πρώτοι έξι γύροι ξεκινούν στις 3 το μεσημέρι κάθε ημέρας από την 11η Σεπτεμβρίου, ενώ ο τελευταίος γύρος αρχίζει στις 11 το πρωί της 17ης Σεπτεμβρίου.

Τα φαβορί

Επικεφαλής της αρχικής κατάταξης βρίσκεται η Πολωνία, με μέσο όρο βαθμολογίας 2215 και το ισχυρότερο παλμαρέ στη σύντομη ιστορία του θεσμού: κέρδισε την εναρκτήρια διαδικτυακή έκδοση του 2020, σάρωσε και τα έξι ματς για το χρυσό στο Βελιγράδι και τερμάτισε δεύτερη στην Αστάνα. Την ομάδα οδηγεί ο IM Marcin Molenda, που είχε σκοράρει 5,5/6 στη δεύτερη σκακιέρα στο Βελιγράδι, με τους IM Pawel Piekielny και IM Aleksander Czerwonski επίσης στη σύνθεση.

Ο IM Marcin Molenda οδηγεί την πρώτη του πίνακα Πολωνία. Στο Βελιγράδι είχε σκοράρει 5½/6 στη δεύτερη σκακιέρα. Εδώ στην πολωνική Extraliga ράπιντ της Μπίντγκοστς, το 2022. (φωτ. Krzysztof Szelag / CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons)

Δεύτερη είναι η Κούβα, με μέσο όρο 2200. Τις δύο πρώτες σκακιέρες καταλαμβάνουν οι IM Carlos Larduet Despaigne και IM Pedro Morales Romero, αμφότεροι με 2274 βαθμούς.

Ξεχωριστές ομάδες παρατάσσουν και οι τρεις διεθνείς οργανώσεις παικτών με αναπηρία. Η International Braille Chess Association (IBCA), που εκπροσωπεί τυφλούς και άτομα με προβλήματα όρασης, είναι τέταρτη με μέσο όρο 2137 και τον IM Predrag Nikac στην πρώτη σκακιέρα. Η International Physically Disabled Chess Association (IPCA), της οποίας η ομάδα είχε πάρει το ασημένιο μετάλλιο στο Βελιγράδι, καθοδηγείται από τον FM Sargis Sargissyan με 2254. Την τριάδα συμπληρώνει η International Chess Committee of the Deaf (ICCD).

Πίσω από την κορυφή

Το πεδίο είναι εξαιρετικά πυκνό αμέσως μετά τα φαβορί: Κροατία, Γερμανία, Αργεντινή, ΗΠΑ, Φιλιππίνες και Σερβία χωρίζονται από λιγότερους από 50 βαθμούς Elo μέσου όρου. Η Ελβετία παρατάσσει τον IM Igor Yarmonov, πολλαπλό παγκόσμιο ατομικό πρωταθλητή της IPCA και, με 2315, τον τρίτο υψηλότερα βαθμολογημένο παίκτη της διοργάνωσης.

Οι ΗΠΑ επιστρέφουν με τα αδέλφια Sullivan και Griffin McConnell. Στην ομάδα βρίσκεται και η Celine Atassi, που είχε βραβευτεί ως η νεότερη παίκτρια στην κατηγορία κινητικής αναπηρίας.

Αρκετοί από τους περσινούς ατομικούς μεταλλιούχους επιστρέφουν. Ο Kishan Gangolli, που σημείωσε αήττητο 5/6 και κέρδισε το βραβείο της τρίτης σκακιέρας για την Ινδία στην Αστάνα — μετά το ασημένιο στην ίδια σκακιέρα στο Βελιγράδι — αγωνίζεται πίσω από τον IM Shashikant Kutwal.

Η Σερβία φέρνει τον Jovan Pavicevic, αργυρό στη δεύτερη σκακιέρα στην Αστάνα, και τη Jovana Pavicevic, χάλκινο στην πέμπτη σκακιέρα. Ο Domagoj Glazar της Κροατίας ήταν χάλκινος στη δεύτερη σκακιέρα, ο Leonel Amato της Αργεντινής χάλκινος στην πρώτη, η Aiganym Kambarova του Καζακστάν χρυσή στην πέμπτη και ο Md Ali Nawaz Sarkar του Μπανγκλαντές αργυρός στην ίδια πέμπτη σκακιέρα. Η Cheyzer Crystal Mendoza, νικήτρια του βραβείου ωραιότερης παρτίδας στην Αστάνα, επιστρέφει για τις Φιλιππίνες — ομάδα που έχει ήδη μια παρουσία στο βάθρο, με το χάλκινο του Βελιγραδίου.

Οι 41 ομάδες καλύπτουν τέσσερις ηπείρους. Έξι αφρικανικές ομοσπονδίες έχουν δηλώσει συμμετοχή — Αίγυπτος, Εσουατίνι, Κένυα, Ουγκάντα, Ζάμπια και Ζιμπάμπουε — ενώ επτά ομάδες προέρχονται από την αμερικανική ήπειρο. Το Ουζμπεκιστάν εκπροσωπείται από τρεις ομάδες, στις θέσεις 21, 29 και 38 της αρχικής κατάταξης.

Το 43ο πρωτάθλημα Πολωνίας τυφλών και ατόμων με μειωμένη όραση, Μπίντγκοστς 2014. Οι εθνικές διοργανώσεις αυτού του τύπου είναι η βάση από την οποία προκύπτουν οι ομάδες της Ολυμπιάδας. (φωτ. Ulrich Jahr / Public Domain, Wikimedia Commons)

Η ιστορία των ομάδων αυτών στις Ολυμπιάδες

Η παρουσία σκακιστών με αναπηρία στο διεθνές σκάκι δεν είναι πρόσφατο φαινόμενο — αντιθέτως, το σκάκι διεκδικεί βάσιμα τον τίτλο του πρώτου συμπεριληπτικού αθλήματος στην ιστορία. Ήδη από το 1848 κατασκευάστηκε σκακιέρα ειδικά προσαρμοσμένη ώστε παίκτες με προβλήματα όρασης να αναγνωρίζουν τη θέση των κομματιών με την αφή. Στη δεκαετία του 1930, ο σχεδόν τυφλός Άγγλος Theodore Tylor ήταν από τους κορυφαίους παίκτες της χώρας του και κατάφερε να φέρει ισοπαλία τόσο με τον Alekhine όσο και με τον Capablanca.

Ο σοβιετικός γκρανμαίτρ Tigran Petrosian δίνει σιμουλτανέ σε τυφλούς νέους στο Νάιμεγκεν της Ολλανδίας, 6 Ιανουαρίου 1960. Διακρίνονται η προσαρμοσμένη σκακιέρα με τα καρφωτά κομμάτια και το φύλλο σε γραφή Μπράιγ πάνω στο τραπέζι. (φωτ. Anefo / CC0, Nationaal Archief — Wikimedia Commons)

Η οργανωμένη μορφή ήρθε μετά τον πόλεμο. Η IBCA γεννήθηκε ανεπίσημα το 1951, όταν ο Άγγλος Reginald Walter Bonham διοργάνωσε το πρώτο διεθνές τουρνουά αλληλογραφίας για τυφλούς παίκτες με 20 συμμετέχοντες από δέκα χώρες. Το 1958 ακολούθησε το πρώτο τουρνουά με φυσική παρουσία, στο Rheinbreitbach της Γερμανίας, με εκπροσώπους επτά χωρών — και λίγο αργότερα η πρώτη Ολυμπιάδα Τυφλών στο Meschede, με οκτώ ομάδες και νικήτρια τη Γιουγκοσλαβία. Το 1964 η FIDE αναγνώρισε επίσημα την IBCA ως συνεργαζόμενη οργάνωση. Η IPCA ιδρύθηκε αργότερα, τον Ιούνιο του 1992, με πρωτοβουλία του Τσέχου Jiri Ullman και των Πολωνών αδελφών Bogdan και Tadeusz Beluchikov.

Η καθοριστική τομή για τις Ολυμπιάδες ήρθε το 1994, όταν η IBCA έγινε πλήρες μέλος της FIDE. Από εκείνη τη χρονιά, η διεθνής ομάδα τυφλών παικτών απέκτησε το δικαίωμα να αγωνίζεται στη Σκακιστική Ολυμπιάδα επί ίσοις όροις με τις εθνικές ομάδες. Οι πρώτες συμμετοχές ήρθαν διαδοχικά στη Μόσχα το 1994, στο Ερεβάν το 1996 και στην Ελίστα το 1998 — όπου καταγράφηκε και η καλύτερη θέση της IBCA στη γενική κατάταξη, η 52η — και συνεχίστηκαν στην Ισταμπούλ το 2000.

Με τον καιρό, το μοντέλο επεκτάθηκε και στις άλλες δύο οργανώσεις ΑμεΑ. Στην Ολυμπιάδα της Δρέσδης το 2008, από τις 196 ομάδες του ταμπλό, οι τρεις ήταν των IBCA, IPCA και ICCD. Το ίδιο ίσχυε και μια δεκαετία αργότερα στο Μπατούμι το 2018, όπου καθεμία από τις τρεις οργανώσεις παρέταξε μία ομάδα στο Ανοιχτό τμήμα των 185 συμμετοχών. Για περίπου τρεις δεκαετίες, δηλαδή, οι σκακιστές με αναπηρία δεν είχαν δική τους Ολυμπιάδα — είχαν όμως σταθερή θέση μέσα στην κανονική, καθισμένοι απέναντι σε εθνικές ομάδες σε ένα τουρνουά που δεν είχε σχεδιαστεί για εκείνους.

Παράλληλα αναπτύσσονταν και οι δικοί τους θεσμοί, με σημαντικότερο την Ολυμπιάδα Τυφλών της IBCA, που διεξάγεται κάθε τέσσερα χρόνια. Η 16η έκδοσή της φιλοξενήθηκε στη Ρόδο τον Οκτώβριο του 2021, στο πλαίσιο του Rhodes Chess Festival, με ομάδες από 22 χώρες τριών ηπείρων.

Η ιδέα μιας ενιαίας Ολυμπιάδας για όλες τις κατηγορίες αναπηρίας υλοποιήθηκε μόλις το 2020, μέσα στην πανδημία και εξ ανάγκης διαδικτυακά: 61 ομάδες από 45 χώρες και περίπου 400 παίκτες, με τη διοργάνωση να ολοκληρώνεται στις 3 Δεκεμβρίου, Παγκόσμια Ημέρα Ατόμων με Αναπηρία. Νικήτρια η Πολωνία. Τρία χρόνια αργότερα, το Βελιγράδι φιλοξένησε την πρώτη έκδοση με φυσική παρουσία, με νέα πολωνική πρωτιά, την IPCA δεύτερη και τις Φιλιππίνες τρίτες. Στην Αστάνα τον Οκτώβριο του 2025 το πεδίο έφτασε τις 34 ομάδες και 154 παίκτες από 35 χώρες, με την μικτή ομάδα FIDE 1 να κατακτά τον τίτλο με ένα αήττητο 11/12 και την Πολωνία αυτή τη φορά να μένει δεύτερη.

Η Σαμαρκάνδη κλείνει τον κύκλο. Η απόφαση να διεξάγεται η Ολυμπιάδα Ατόμων με Αναπηρία στον ίδιο τόπο και χρόνο με την κύρια Ολυμπιάδα μετατρέπει μια παράλληλη διοργάνωση σε οργανικό κομμάτι του μεγαλύτερου σκακιστικού γεγονότος του κόσμου. Όπως το έθεσε η Dana Reizniece, αναπληρώτρια πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου της FIDE, το ιδιαίτερο με το σκάκι είναι ότι επιτρέπει σε ανθρώπους κάθε ικανότητας να ανταγωνίζονται επί ίσοις όροις.

Η πλήρης λίστα ομάδων και συμμετεχόντων είναι διαθέσιμη στην επίσημη ιστοσελίδα: dis-olympiad2026.fide.com