Ranko Szuhanek - The Risk Assessment in Chess

Υπάρχει μια κατηγορία σκακιστικών βιβλίων που δεν σου μαθαίνουν τι να παίξεις βάση αρχών η συγκεκριμένης ανάλυσης, αλλά πώς να αποφασίσεις μεταξύ φαινομενικά ισάξιων επιλογών σε αγωνιστικές συνθήκες. Σε αυτή την κατηγορία βιβλίων εντάσσεται η νέα κυκλοφορία του Chess Informant (Šahovski informator): το The Risk Assessment in Chess του IM Ranko Szuhanek, με τον διαφωτιστικό υπότιτλο Risk, Decision-Making and Chess.

Η βασική ιδέα, την οποία ο συγγραφέας εκθέτει στον πρόλογο, είναι φιλόδοξη: το σκάκι, μολονότι ντετερμινιστικό παιχνίδι πλήρους πληροφόρησης χωρίς κανένα στοιχείο τύχης, παραμένει απρόβλεπτο. Κάθε κίνηση ανοίγει δυνατότητες αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί κινδύνους, δίνοντας αντιπαιχνίδι στον αντίπαλο. Η ισορροπία ανάμεσα στην πρωτοβουλία και την ευπάθεια είναι, κατά τον Szuhanek, το ίδιο πρόβλημα που αντιμετωπίζει ένας αναλυτής κινδύνου σε μια τράπεζα, σε ένα εργοστάσιο ή σε μια αεροπορική εταιρεία. Ο συνειρμός δεν είναι διακοσμητικός: ο συγγραφέας ανοίγει με τους πρώτους «εκτιμητές κινδύνου» της αρχαίας Βαβυλώνας και με τα πορίσματα των επιτροπών αεροπορικών ατυχημάτων, όπου έμπειροι χειριστές κάνουν ανεξήγητα λάθη υπό πίεση.  Είναι προφανές ήδη πως δεν μιλάμε για ένα συνηθισμένο σκακιστικό εγχειρίδιο.

Ο Ranko Szuhanek (γεν. 1974) είναι Διεθνής Μετρ, ρουμανικής καταγωγής: αγωνιζόταν υπό τη Ρουμανική Ομοσπονδία μέχρι το 2014, οπότε και μεταγράφηκε στη Σερβία. Το τρέχον Elo του είναι 2401, με μέγιστο που έχει φτάσει το 2519. Έγινε ευρύτερα γνωστός με το προηγούμενο βιβλίο του, το Beating the Najdorf Rare Lines (Chess Informant, 2021, 262 σελίδες) — ένα ρεπερτόριο για τα μαύρα απέναντι στις σπανιότερες έκτες κινήσεις των λευκών στη Najdorf.

Ταυτότητα της έκδοσης

• Εκδότης: Šahovski informator / Chess Informant, Βελιγράδι
• Έτος: 2026 (κυκλοφορία 10 Ιουνίου 2026)
• Σελίδες: 232, σκληρόδετο
• ISBN: 978-86-7297-150-7
• Γλώσσα: Αγγλικά · Σημειογραφία: εικονογραφημένη (figurine)
• Τιμή: €39,99

Τα περιεχόμενα

• Εισαγωγή: Τα βήματα της διαδικασίας αξιολόγησης κινδύνου
• Α. Καταστροφή στο άνοιγμα
• Β. Γκαμπί — χθες και σήμερα
• Γ. Το στοιχείο του αιφνιδιασμού
• Δ. Το να παίζεις για ισοπαλία δύσκολα συνιστάται
• Ε. Είναι καλή επιλογή μια σπάνια βαριάντα;
• ΣΤ. Η στρατηγική θυσία

Καθένα από τα έξι κεφάλαια πραγματεύεται μία μορφή αναλαμβανόμενου ρίσκου: το ρίσκο της απροσεξίας στο άνοιγμα, το ρίσκο της υλικής θυσίας, το ρίσκο του αιφνιδιασμού, το ρίσκο της παθητικότητας, το ρίσκο του άγνωστου εδάφους, το ρίσκο της μακροπρόθεσμης επένδυσης υλικού. Η σειρά δεν είναι τυχαία: ξεκινά από τα ρίσκα που υφιστάμεθα και καταλήγει σε εκείνα που επιλέγουμε.

Η μέθοδος 

Ο Szuhanek εισάγει ρητή μεθοδολογία. Σε κάθε κεφάλαιο απομονώνει «δείκτες κινδύνου», τους βαθμολογεί ως προς τον αντίκτυπο (κλίμακα 1–5) και την πιθανότητα (0–1), και τους περνά μέσα από μια κλίμακα κινδύνου με πέντε βαθμίδες: VERY LOW, LOW, MEDIUM, HIGH, CRITICAL.

Δύο παραδείγματα δείχνουν πώς λειτουργεί η προσέγγιση του. Στο κεφάλαιο για τις καταστροφές στο άνοιγμα, οι δείκτες είναι η έλλειψη συγκέντρωσης, τα προσωπικά προβλήματα, η κακή φυσική κατάσταση και το «αυτόματο» παίξιμο. Η εκτίμηση καταλήγει σε αντίκτυπο επιπέδου 5 με πιθανότητα 82% — δηλαδή CRITICAL. Στο κεφάλαιο για τον αιφνιδιασμό, με δείκτες όπως η σωστή επιλογή της έκπληξης, ο ψυχολογικός παράγοντας και η μετατροπή του πλεονεκτήματος, το εκτιμώμενο ρίσκο κατεβαίνει στο MEDIUM.

Η πραγματεία συνοδεύεται από πολύ συγκεκριμένες, σχεδόν προπονητικές συστάσεις. Χαρακτηριστικά: μην παίζετε ένα άγνωστο άνοιγμα απέναντι σε ισχυρότερο αντίπαλο επειδή απλώς το είδατε σε παρτίδες της ελίτ — η πιθανότητα αποτυχίας είναι τουλάχιστον 70% έναντι 30%. Ή, στο ίδιο πνεύμα: αιφνιδιάστε τον αντίπαλο, όχι τον εαυτό σας. Κρατήστε «poker face» μετά την επιτυχία της επιχείρησης αιφνιδιασμού. Και, προπάντων, μη βιαστείτε: μετά το λάθος του αντιπάλου, σκεφτείτε — ακόμη κι όταν η νίκη μοιάζει προφανής.

Το πιο προβοκατόρικο κομμάτι του βιβλίου είναι εκείνο όπου ο συγγραφέας συνδέει την πτώση της απόδοσης με τη βιολογία: αναφέρει μελέτες για συρρίκνωση του εγκεφάλου περίπου 5% ανά δεκαετία μετά τα 40 και παραθέτει τις ηλικίες απόσυρσης κορυφαίων παικτών (Vladimir Kramnik στα 43, Veselin Topalov στα 41). Σηκώνει σίγουρα αντιρρήσεις — αλλά είναι ενδεικτικό της διάθεσης του βιβλίου να αντιμετωπίσει τον παίκτη ως σύστημα με μετρήσιμους παράγοντες αστοχίας.

Το σκακιστικό υλικό

Το βιβλίο δεν είναι δοκίμιο· είναι γεμάτο παρτίδες, με πλήρη ανάλυση σε στυλ Informant. Το πρώτο κεφάλαιο ανοίγει με τον Viktor Korchnoi απέναντι σε έναν ενδεκάχρονο Boris Spassky (ΕΣΣΔ 1948): ο μικρός Boris παραιτείται στη 12η κίνηση και φεύγει από την αίθουσα κλαίγοντας, ενώ ο Szuhanek δείχνει ότι η θέση, αν και άσχημη, ήταν ακόμη παικτέα — μάθημα για τη διαφορά ανάμεσα στο αντικειμενικό ρίσκο και στην ψυχολογική κατάρρευση. 

Ακολουθεί ο Tigran Petrosian εναντίον του Hans Ree (Wijk aan Zee 1971), όπου μια μοιραία έκτη κίνηση των μαύρων τελειώνει την παρτίδα πριν καν αρχίσει.

Στο κεφάλαιο της στρατηγικής θυσίας το υλικό γίνεται σύγχρονο, με παίκτες όπως ο Magnus Carlsen και ο Anish Giri — και εδώ φαίνεται καλύτερα η αξία του εγχειρήματος: η θυσία τέτοιου τύπου είναι ρίσκο με καθυστερημένη απόδοση, ακριβώς όπως μια επένδυση, και η ανάλυση διαβάζεται σαν έκθεση αξιολόγησης.

Σε ποιον απευθύνεται

Δεν είναι βιβλίο αρχαρίων και δεν είναι εγχειρίδιο ανοιγμάτων. Απευθύνεται σε αγωνιστικούς σκακιστές συλλόγου και άνω (χονδρικά από 1800 Elo), σε προπονητές που ψάχνουν πλαίσιο για να μιλήσουν στους μαθητές τους περί λήψης αποφάσεων, καθώς και σε αναγνώστες που ενδιαφέρονται για τη διεπαφή σκακιού και θεωρίας αποφάσεων — ένα κοινό που ο ίδιος ο συγγραφέας έχει σαφώς κατά νου, καθώς επιμένει ότι το σκάκι εκπαιδεύει μελλοντικά στελέχη.

Αποτίμηση

Η δύναμη του εγχειρήματος είναι ότι δίνει κοινό λεξιλόγιο σε κάτι που οι περισσότεροι παίκτες αντιμετωπίζουν αποκλειστικά διαισθητικά: πότε αξίζει να ρισκάρω. Ο Szuhanek αναγκάζει τον αναγνώστη να ονομάσει τους παράγοντες που τον οδηγούν στην καταστροφή — και η απλή πράξη της ονοματοδοσίας είναι, συχνά, η μισή θεραπεία.

Η αδυναμία, ή τουλάχιστον το ανοιχτό ερώτημα, είναι ο βαθμός στον οποίο οι κλίμακες κινδύνου προσθέτουν πραγματική αναλυτική ισχύ ή απλώς ντύνουν με αριθμούς μια εκτίμηση που παραμένει υποκειμενική: ποιος αποφασίζει ότι η «έλλειψη συγκέντρωσης» έχει πιθανότητα 0,8 και όχι 0,6; Ο μηχανικός που εκτιμά τον κίνδυνο μιας γέφυρας έχει δεδομένα· ο σκακιστής έχει την αυτογνωσία του.

Το καλό είναι ότι οι παρτίδες-παραδείγματα έχουν αξία και εκτός αυτού του νεωτεριστικού πλαισίου και το βιβλίο έχει αξία ακόμα και για όσους παραμένουν σκεπτικιστές απέναντι σε τέτοιες προσεγγίσεις.