Ο Kravtsiv και η "αναγέννηση" της Ιταλικής

Δύο τόμοι για το 1.e4 e5 από τη σκοπιά του λευκού. Τους ξαναδιαβάζουμε έξι χρόνια μετά και ελέγχουμε τι απέγιναν οι καινοτομίες τους

Το The Italian Renaissance του Martyn Kravtsiv δεν είναι καινούργιο βιβλίο. Κυκλοφόρησε από την Quality Chess τον Αύγουστο του 2020 σε δύο τόμους και οι πρόλογοι υπογράφονται τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς. 

Η απόσταση αυτή είναι και η αφορμή της κριτικής. Ένα βιβλίο ανοιγμάτων κρίνεται από το αν άντεξαν οι προτάσεις του. Το 2026 αυτό μπορεί να μετρηθεί. Ο Kravtsiv σημειώνει με N αρκετές κινήσεις ως καινοτομίες και για μία από αυτές γράφει ότι «δεν έχει παιχτεί ακόμη». Πήγαμε στη βάση μας να δούμε τι έγινε από τότε.

Ένα βιβλίο που έγινε δύο

Ο πρόλογος του πρώτου τόμου εξηγεί το πρόβλημα. Η προσοχή των λευκών στο 1.e4 e5 είχε μετακινηθεί από την Ισπανική και το «Berlin Wall» στην Ιταλική και στην Petroff. Ο συγγραφέας θυμίζει ότι το τελευταίο ματς για το παγκόσμιο πρωτάθλημα πριν από το βιβλίο είχε επιβεβαιώσει πόσο solid είναι η Petroff. Γι' αυτό ένα βιβλίο ρεπερτορίου για τον λευκό ήταν «μοναδική πρόκληση». Αρχικά σχεδιαζόταν ένας τόμος, αλλά η ανάλυση ήταν τόσο πολλή που έγιναν δύο.

Η λύση του Kravtsiv είναι η ευελιξία από τη 2η κίνηση. Ο πρώτος τόμος καλύπτει το Άνοιγμα του Αξιωματικού, το 2.Bc4, και την Petroff για όποιον προτιμά το 2.Nf3. Ο δεύτερος, με υπότιτλο The Main Lines, καλύπτει την Ιταλική μετά το 1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bc4. Το 2.Bc4, γράφει, μπορεί να ξαφνιάσει, γιατί πολλοί το υποτιμούν και έχει μελετηθεί ελάχιστα.

Δύο σημεία των προλόγων ξεχωρίζουν. Ο Kravtsiv έγραψε στα ρωσικά, γιατί πολλές βαριάντες χρειάζονται κατανόηση ιδεών και όχι μόνο ακριβείς κινήσεις. Τη μετάφραση έκανε ο John Sugden. Και δηλώνει ότι δεν του αρέσει όταν κάποιος στηρίζει τα συμπεράσματά του δίνοντας στον αντίπαλο μια ανακριβή κίνηση την κρίσιμη στιγμή. Γι' αυτό, γράφει, το βιβλίο θα φανεί χρήσιμο και σε όσους παίζουν 1...e5 με τα μαύρα. Στον δεύτερο τόμο το λέει πιο καθαρά: όπου ο αντίπαλος με δύο ακριβείς κινήσεις φτάνει σε κανονική θέση, προτιμά να το παραδεχτεί.

Ο Ουκρανός γκρανμαίτρ γεννήθηκε στο Lviv το 1990 και πήρε τον τίτλο το 2009. Έφτασε στα 2685 τον Μάρτιο του 2018, δύο χρόνια πριν από το βιβλίο. Στη λίστα του Νοεμβρίου 2026 έχει 2598.

Ο πρώτος τόμος: το 7.Nbxd2

Στο όγδοο κεφάλαιο, μετά τα 1.e4 e5 2.Bc4 Nf6 3.d3 c6 4.Nf3 d5 5.Bb3 Bb4+ 6.Bd2 Bxd2+ 7.Nbxd2. Ο λευκός ξαναπαίρνει με τον ίππο αντί για τη ντάμα του προηγούμενου κεφαλαίου και ο Kravtsiv εξετάζει τρεις απαντήσεις, 7...Nbd7, 7...Bg4 και 7...a5!, που την θεωρεί την καλύτερη.

Το πιο ζωντανό κομμάτι είναι στην πρώτη. Μετά τα 8.O-O O-O 9.Re1 Re8 10.d4 exd4 11.exd5 Rxe1+ 12.Qxe1 c5!? 13.d6! b5 προτείνει 14.Ng5!?N. Μετά το 14...c4 ο λευκός δίνει τον ίππο με 15.Nxc4 bxc4 16.Bxc4 και στρέφεται στο f7, με την προοπτική να πάρει «τουλάχιστον τρία πιόνια» για το κομμάτι. Η ανάλυση φτάνει ως την 25η κίνηση, με τον μαύρο να πρέπει να βρει μία μόνο σωστή κίνηση τρεις φορές στη σειρά και καταλήγει σε θέση με τέσσερα πιόνια για το κομμάτι. Η κρίση του συγγραφέα είναι μετρημένη. Ο μαύρος μπορεί να σωθεί, αλλά η θέση του λευκού «είναι πολύ πιο ευχάριστη πρακτικά».

Εδώ φαίνεται και κάτι που επανέρχεται σε όλο το βιβλίο. Ο Kravtsiv ξεχωρίζει ρητά τι βλέπει ο υπολογιστής και τι βλέπει ο άνθρωπος. Σε μια παρενθετική βαριάντα γράφει ότι η μηχανή δίνει μεγάλο πλεονέκτημα στον λευκό, «αν και αυτό για εμάς τους ανθρώπους δεν είναι αμέσως προφανές». Αλλού παραδέχεται ότι στο πρώτο προσχέδιο είχε βάλει ερωτηματικό σε μια κίνηση που τελικά δεν ήταν τόσο κακή.

Στη βαριάντα 7...a5! το κεφάλαιο χρησιμοποιεί την Aronian – Caruana από το Παρίσι το 2018 για να δείξει γιατί το 8.a3 είναι χειρότερο από το 8.a4. Κάποια στιγμή το πιόνι του b2 μένει ακάλυπτο.

Ο δεύτερος τόμος: το 8.a4 a5

Από τον δεύτερο τόμο στο τέταρτο κεφάλαιο, μετά τα 1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bc4 Bc5 4.c3 Nf6 5.d3 O-O 6.O-O d5 7.exd5 Nxd5 8.a4 a5. Ο μαύρος σταματά το b2-b4 αλλά αδυνατίζει το b5 και όλο το κεφάλαιο είναι για το πώς εκμεταλλεύεται ο λευκός αυτό το τετράγωνο. Είναι γραμμή της ελίτ. Στη βάση μας η θέση υπάρχει σε 137 παρτίδες σκακιέρας και στις τριάντα από αυτές και οι δύο παίκτες είχαν πάνω από 2600.

Το θέμα του κεφαλαίου είναι η σειρά κινήσεων. Ο Kravtsiv δείχνει ότι το φυσικό 9.Re1 επιτρέπει στον μαύρο το 9...Nb6!? και το ...Na7, που ανταλλάσσει τον αξιωματικό του b5. Προτείνει λοιπόν 9.Nbd2!. Μετά τα 9...Nb6 10.Bb5 Bd6 11.Re1 Bg4 ο λευκός πρέπει να παίξει 12.Ne4! και όχι 12.h3, γιατί με τον αξιωματικό ήδη στο h5 ο μαύρος έχει 13...f5!. Το 12.h3 παίχτηκε στη Vachier-Lagrave – Aronian του Λονδίνου το 2016.

Το καλύτερο εύρημα του κεφαλαίου έχει και ελληνικό τόπο. Η θέση μετά το 20...Qc8 προέκυψε δύο φορές μέσα σε δύο μήνες, πάντα σε παρτίδες του Markus Ragger με τον Victor Mikhalevski. Η πρώτη ήταν στο ευρωπαϊκό κύπελλο συλλόγων του Οκτωβρίου 2018 στο Πόρτο Καρράς. Ο Αυστριακός έπαιξε 21.b3 και ο μαύρος, κατά τον Kravtsiv, έβγαλε άνετη θέση. Η παρτίδα έληξε ισόπαλη στην 80ή κίνηση. Στο παγκόσμιο ράπιντ της Αγίας Πετρούπολης τον Δεκέμβριο ο Ragger βελτίωσε το παιχνίδι του με 21.Bd4!, που είναι και η κύρια πρόταση του βιβλίου και κέρδισε. Ο Kravtsiv δεν χαρίζεται ούτε στη νικήτρια παρτίδα. Το 24.Rd7 το σημειώνει με ερωτηματικό, γιατί ο λευκός «χάθηκε κάπως, όντας ράπιντ». Δείχνει όμως πώς έπρεπε να κερδίσει με 24.b3!.

Το συμπέρασμα του κεφαλαίου είναι τυπικό για όλο το έργο. Με τη σωστή σειρά κινήσεων ο λευκός φτάνει σε φινάλε με μικρό αλλά σταθερό πλεονέκτημα, όπου «στην ουσία παίζεις για δύο αποτελέσματα».

Έξι χρόνια μετά

Εξετάσαμε τέσσερις κινήσεις με N. Τις ελέγξαμε όλες στη βάση αναφοράς, μαζί με τις παρτίδες αλληλογραφίας ως το 2026.

Οι τρεις δεν έχουν παιχτεί ακόμη. Το 14.Ng5 του πρώτου τόμου προτείνεται σε θέση που εμφανίζεται σε μία μόνο παρτίδα, τη Stojanovic – Solomon της Ολυμπιάδας της Δρέσδης το 2008, την οποία αναφέρει και ο ίδιος ο Kravtsiv. Το 12...Nh5 έρχεται επίσης μετά από μία παρτίδα, τη Dastan – Saric του 2016. Το 12.Nb3 του δεύτερου τόμου προτείνεται σε θέση με πέντε παρτίδες. Σε όλες ο λευκός έπαιξε d4. Είναι θέσεις που φτάνουν ελάχιστοι, οπότε το ότι δεν δοκιμάστηκαν δεν λέει πολλά.

Η τέταρτη είναι το ενδιαφέρον. Μετά τα 12...Na7 13.h3 Bh5 14.d4 Nxb5 15.axb5 exd4 16.Nxd6 Qxd6 17.Qxd4 όλες οι παρτίδες ως το 2020 είχαν 17...Qxd4. Ο Kravtsiv προτείνει 17...Bxf3!?N και γράφει ότι η κίνηση «δεν έχει παιχτεί ακόμη, αλλά είναι απολύτως λογική και αξίζει μελέτη. Επιπλέον είναι η κύρια γραμμή του υπολογιστή». Ακολουθούν τρεις σελίδες ανάλυσης, όπου ο μαύρος κρατά με μερικές ακριβείς κινήσεις.

Ενάμιση χρόνο μετά την κυκλοφορία του βιβλίου η κίνηση παίχτηκε σε μεγάλο επίπεδο. Στον 8ο γύρο του ευρωπαϊκού ομαδικού του 2021 ο Alexei Shirov έπαιξε 17...Bxf3 απέναντι στον Jan-Krzysztof Duda, που είχε κερδίσει το Παγκόσμιο Κύπελλο εκείνο το καλοκαίρι. Ο Duda ακολούθησε την ανάλυση του Kravtsiv με 18.Qxd6 cxd6 19.gxf3 και ο Shirov έφυγε από αυτήν με 19...Rfd8. Η παρτίδα έληξε ισόπαλη στην 32η κίνηση. Είναι ο ίδιος Shirov που ο Kravtsiv παραθέτει λίγες σελίδες νωρίτερα, στην παρτίδα του με τον Harikrishna.

Από τότε η θέση έχει παιχτεί άλλες τέσσερις φορές με 17...Bxf3, ανάμεσά τους Navara – Cernousek στο πρωτάθλημα Τσεχίας του 2022. Η πρόταση του βιβλίου έγινε θεωρία. Δεν έγινε όμως η κύρια γραμμή. Από τις τριάντα πέντε παρτίδες της θέσης, στις είκοσι οκτώ ο μαύρος συνέχισε να παίζει 17...Qxd4.

Για ποιον είναι

Ο συγγραφέας γράφει ότι τα βιβλία απευθύνονται σε σκακιστές κάθε επιπέδου. Η δική μας άποψη είναι διαφορετική. Οι βαριάντες φτάνουν συχνά ως την 25η και 30ή κίνηση, με παρενθέσεις μέσα σε παρενθέσεις. Οι 312 σελίδες του πρώτου τόμου μαζί με τις περίπου 260 του δεύτερου είναι ρεπερτόριο για παίκτη που παίζει ήδη 1.e4 και θέλει να το κρατήσει απέναντι στο 1...e5. Ο πρακτικός παίκτης θα βρει τις εξηγήσεις των σχεδίων πολύτιμες, γιατί ο Kravtsiv εξηγεί κάθε φορά τι αλλάζει όταν υπάρχουν ή δεν υπάρχουν τα a4 και ...a5, αλλά θα πρέπει να είναι διατεθειμένος να δουλέψει.

Το μεγαλύτερο προσόν των δύο τόμων είναι η εντιμότητα. Ο Kravtsiv δείχνει πού ο μαύρος ισοφαρίζει, ξεχωρίζει την κρίση του από την κρίση της μηχανής και παραθέτει τις παρτίδες του αντιπάλου όταν διαψεύδουν μια ιδέα του λευκού. Γι' αυτό το βιβλίο είναι χρήσιμο και για όποιον παίζει 1...e5. Το μειονέκτημα είναι ο χρόνος. Μετά από έξι χρόνια και εκατοντάδες παρτίδες της ελίτ στην Ιταλική, κάποιες γραμμές θα έχουν προχωρήσει πέρα από το βιβλίο. Όπως έγραψε ο ίδιος στο τέλος του προλόγου, παραθέτοντας τον Thomas Merton, «εδώ τελειώνει το βιβλίο, αλλά όχι η αναζήτηση».

Στοιχεία έκδοσης

Martyn Kravtsiv, The Italian Renaissance I: Move Orders, Tricks & Alternatives (312 σελίδες, ISBN 9781784830977) και The Italian Renaissance II: The Main Lines (περίπου 260 σελίδες, ISBN 9781784830991). Quality Chess, Αύγουστος 2020. Μετάφραση από τα ρωσικά John Sugden. Ο πρώτος τόμος έχει δύο μέρη, το Άνοιγμα του Αξιωματικού (κεφάλαια 1-8) και την Petroff (9-17). Ο δεύτερος έχει τέσσερα μέρη για την Ιταλική, με τις γραμμές του ...d7-d5, του ...a7-a6, του ...a7-a5 και τις πρόωρες αποκλίσεις του μαύρου (κεφάλαια 1-13).

Οι παρτίδες

Αποδόσεις εικόνων

• «MartynKravtsiv16.jpg» — Stefan64, 2016, CC BY-SA 4.0
• «Jan-Krzysztof Duda 2021.jpg» — Danuta Matloch / Ministerstwo Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, 16 Αυγούστου 2021, CC BY 3.0 PL