chess.gr · Νέα · Κορυφαίοι Έλληνες Παίκτες · Σκακιστική Αρθρογραφία · Συνεργασίες

Ο κακός αξιωματικός είναι ενα αδιαμφισβήτητο γεγονός. Η κακή θέση από την άλλη είναι απλώς μια εκτίμηση.

Από Ζήσης Τσακνάκης · Δημοσιεύτηκε 07/10/2026

Ο FM Ζήσης Τσακνάκης συγκρίνει δύο δικές του παρτίδες με την ίδια δομή, με τέσσερις μήνες απόσταση: μία ήττα από τον Tudor στο Ευρωπαϊκό και μία νίκη επί του Καλογρίδη στο SKG Open.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στα αγγλικά στο ιστολόγιο του Ζήση Τσακνάκη στο Lichess και φιλοξενείται εδώ σε ελληνική μετάφραση. Οι τρεις μελέτες είναι δικές του, με τα σχόλιά του μεταφρασμένα και τις παρτίδες συμπληρωμένες ως το τέλος.

Φυσικά έχουμε πάρει την άδεια του συγγραφέα για αυτήν την ανάρτηση και είναι μια πρώτη μας συνεργασία μαζί του με σκοπό να του προσφέρουμε μια στήλη στο site μας για τα άρθρα του.

Πριν από μερικούς μήνες έχασα μια παρτίδα επειδή προσπάθησα υπερβολικά να λύσω ένα ποζισιονέλ πρόβλημα. Το παράξενο είναι ότι το πρόβλημα ήταν πραγματικό. Ο αξιωματικός μου ήταν πράγματι κακός. Αυτό που δεν κατάλαβα ήταν ότι ο κακός αξιωματικός δεν σημαίνει απαραίτητα κακή θέση.

Τέσσερις μήνες αργότερα βρέθηκα σε μια εκπληκτικά παρόμοια στρατηγική κατάσταση απέναντι σε έναν άλλο Διεθνή Μαιτρ. Αυτή τη φορά η αντίδρασή μου ήταν εντελώς διαφορετική. Η σύγκριση των δύο παρτίδων μού έμαθε κάτι για την εκτίμηση της θέσης, για τον υπολογισμό και -ίσως το σημαντικότερο- για το πώς κάνεις τη σωστή ερώτηση μέσα στην παρτίδα.

Η παρτίδα-πρότυπο: Carlsen – Kramnik (2016)

Πριν φτάσουμε στη δική μου απόφαση, αξίζει να δούμε την παρτίδα-πρότυπο που μου είχε μείνει στο μυαλό. Ο Carlsen και ο Kramnik έφτασαν στη δομή μετά τα 1.d4 d5 2.c4 e6 3.Nc3 Nf6 4.cxd5 exd5 5.Bg5 c6 6.e3 Bf5 7.Qf3 Bg6 8.Bxf6 Qxf6 9.Qxf6 gxf6. Ο μαύρος έχει το ζεύγος των αξιωματικών, αλλά η θέση είναι σχετικά κλειστή. Οι ίπποι του λευκού έχουν χρήσιμα τετράγωνα για να κατευθυνθούν. Μετά τα 10.Nf3 Nd7 11.Nh4 Be7 ο Magnus βρήκε την ιδέα που με εντυπωσίασε: 12.Ne2!? Nb6 13.Ng3 Bb4+ 14.Kd1 Na4 15.Ngf5!

Το νόημα είναι η διαδρομή του ίππου, c3-e2-g3-f5. Αντί να σπρώξει βιαστικά ένα πιόνι, ο λευκός βελτιώνει ένα κομμάτι και φτάνει στο σημαντικό τετράγωνο f5. Ακόμη και το σαχ στο b4 δεν κάνει τον Magnus να εγκαταλείψει το σχέδιό του. Παίζει 14.Kd1 και συνεχίζει με 15.Ngf5!. Πίσω από αυτή την προσέγγιση υπάρχει και μια συγκεκριμένη λεπτομέρεια. Μετά το 15...Nxb2+? 16.Kc2 Na4 17.Kb3 η ανάλυση δίνει στον λευκό κερδισμένη θέση. Το δελεαστικό φάγωμα του πιονιού δεν λύνει τα προβλήματα του μαύρου. Στην παρτίδα ακολούθησαν τα 15...Kd7 16.Rb1 Ke6 17.Bd3, με τον λευκό να κρατά το πλεονέκτημα.

Αυτή ήταν η εικόνα που θυμόμουν. Οι ίπποι του λευκού βρίσκουν εξαιρετικά τετράγωνα ενώ ο μαύρος δυσκολεύεται να αξιοποιήσει το ζεύγος των αξιωματικών. Το να θυμάμαι την εικόνα όμως ήταν μόνο η αρχή. Έπρεπε ακόμη να καταλάβω πώς μπορεί να απαντήσει ο μαύρος και ποιες λεπτομέρειες έκαναν τη δική μου θέση διαφορετική.

Carlsen, Magnus (2851) – Kramnik, Vladimir (2801), 1-0

1. d4 d5 2. c4 e6 3. Nc3 Nf6 4. cxd5 exd5 5. Bg5 c6 6. e3 Bf5 7. Qf3 Bg6 8. Bxf6 Qxf6 9. Qxf6 gxf6 { [%csl Rf5,Rf4,Rh5,Rh4,Bf8,Bg6] } 10. Nf3 Nd7 11. Nh4 Be7 12. Ne2 $5 { Η ιδέα του Magnus με εντυπωσίασε πολύ. } 12... Nb6 $146 { chess.gr: Καινοτομία. Στη θέση μετά το 12.Ne2 υπήρχε μία μόνο προηγούμενη παρτίδα, η Sommerbauer - Kolár στην αλληλογραφία του 2014, με 12...f5. Το ίδιο το 12.Ne2 ήταν σχεδόν άγνωστο. Από τις εβδομήντα δύο παρτίδες που είχαν φτάσει στη θέση μετά το 11...Be7, οι εξήντα έξι είχαν συνεχίσει με 12.g3. } 13. Ng3 Bb4+ 14. Kd1 Na4 15. Ngf5 $1 Kd7 ( 15... Nxb2+ $2 16. Kc2 Na4 ( 16... Nc4 17. Bxc4 dxc4 18. Rhb1 a5 19. a3 $18 ) 17. Kb3 $18 ) 16. Rb1 Ke6 17. Bd3 $16 { Ήξερα αυτή την παρτίδα-πρότυπο, αλλά δυστυχώς δεν είχα καταλάβει ακόμη πώς πρέπει να απαντήσει ο μαύρος στην ιδέα του Magnus. Αυτός είναι ένας από τους κινδύνους όταν παίζεις μια δομή χωρίς να την έχεις αναλύσει αρκετά βαθιά από πριν. Μπορεί να θυμάσαι τι έγινε χωρίς να καταλαβαίνεις τι πραγματικά συμβαίνει. } 17... Rhc8 18. Ke2 Bf8 19. g4 c5 20. Ng2 cxd4 21. exd4 Bd6 22. h4 h5 23. Ng7+ Ke7 24. gxh5 Bxd3+ 25. Kxd3 Kd7 26. Ne3 Nb6 27. Ng4 Rh8 28. Rhe1 Be7 29. Nf5 Bd8 30. h6 Rc8 31. b3 Rc6 32. Nge3 Bc7 33. Rbc1 Rxc1 34. Rxc1 Bf4 35. Rc5 Ke6 36. Ng7+ Kd6 37. Ng4 Nd7 38. Rc2 f5 39. Nxf5+ Ke6 40. Ng7+ Kd6 41. Re2 Kc6 42. Re8 Rxe8 43. Nxe8 Nf8 44. Ne5+ Bxe5 45. dxe5 Kd7 46. Nf6+ Ke6 47. h5 Kxe5 48. Nd7+ Nxd7 49. h7 Nc5+ 50. Ke2 1-0

® Ζήσης Τσακνάκης

Πρώτη παρτίδα: Tudor – Τσακνάκης

Η πρώτη παρτίδα παίχτηκε στο Ευρωπαϊκό Ατομικό Πρωτάθλημα του 2026, απέναντι στον IM Henry Tudor με 2457 αξιολόγηση. Φτάσαμε σε Γκαμπί της Βασίλισσας μη Αποδεκτό, στη βαριάντα της ανταλλαγής, με 1.d4 d5 2.c4 e6 3.Nc3 Nf6 4.cxd5 exd5 5.Bg5 c6 6.e3 Bf5. Η Carlsen – Kramnik ήταν το βασικό μου σημείο αναφοράς για αυτή τη δομή. Και αυτό ήταν μέρος του προβλήματος. Θυμόμουν την παρτίδα πολύ καλά. Τη θέση δεν την καταλάβαινα ούτε κατά διάνοια τόσο καλά.

Υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα στο να ξέρεις μια παρτίδα-πρότυπο και στο να καταλαβαίνεις μια δομή. Το να ξέρεις μια παρτίδα-πρότυπο σημαίνει να θυμάσαι τι έγινε. Το να καταλαβαίνεις μια δομή σημαίνει να ξέρεις γιατί έγινε, ποιες λεπτομέρειες μετράνε και τι αλλάζει όταν η θέση είναι ελαφρώς διαφορετική.

Μετά τα 7.Qf3 Bg6 8.Bxf6 Qxf6 9.Qxf6 gxf6 10.Nf3 Nd7 11.Nh4 Bb4 12.Rc1 Nb6 13.a3 έφτασα στην κρίσιμη στιγμή. Η φυσική υποχώρηση ήταν το 13...Be7. Αμέσως όμως άρχισα να ανησυχώ για την ιδέα του λευκού f4-f5. Αν ο λευκός καταφέρει να παίξει f5, ο αξιωματικός στο g6 φαίνεται φρικτός. Έτσι η σκέψη μου έγινε:

Ο λευκός θα παίξει f5.
Ο αξιωματικός μου θα γίνει κακός.
Άρα πρέπει να το εμποδίσω.

Ακούγεται λογικό. Ήταν όμως ελλιπές.

Η πρόταση που δεν τελείωσα ποτέ

Ας δούμε το 13...Be7 14.f4 f5! Ο αξιωματικός του μαύρου μοιάζει πράγματι κακός. Τώρα όμως πρέπει να κάνουμε μια δεύτερη ερώτηση. Τι χρειάστηκε να δώσει ο λευκός για να τον κάνει κακό; Αρκετά πράγματα.

Το πιόνι στο e3 γίνεται μόνιμη αδυναμία. Το πιόνι στο f4 καταλαμβάνει μόνιμα ένα σημαντικό τετράγωνο, άρα οι ίπποι του λευκού δεν έχουν πια την ίδια πρόσβαση σε αυτό.

Και ο ίδιος ο αξιωματικός δεν είναι απαραίτητα νεκρός. Μπορεί αργότερα να χρησιμοποιήσει το h5. Ο μαύρος μπορεί να αναδιοργανωθεί με ιδέες όπως ...f6 και ...Bf7. Προς το παρόν ο αξιωματικός κάνει και μια σημαντική δουλειά, γιατί ελέγχει το πιόνι του f5.

Στη διάρκεια της παρτίδας εκτίμησα ένα μόνο πράγμα. Πόσο άσχημος φαίνεται ο αξιωματικός μου; Δεν εκτίμησα το άλλο. Τι πλήρωσε ο λευκός για να κάνει τον αξιωματικό μου να φαίνεται άσχημος; Είναι πολύ διαφορετική ερώτηση.

Λύνοντας το λάθος πρόβλημα

Έτσι, απέρριψα γρήγορα το 13...Be7 και έπαιξα 13...Bxc3+. Δεν είναι κίνηση που χάνει από μόνη της. Ο συλλογισμός πίσω της όμως ήταν προβληματικός. Μετά τα 14.Rxc3 Na4 15.Rc1 Nxb2 είχα μπει σε μια αναγκαστική συνέχεια επειδή ήθελα να δικαιολογήσω ότι έδωσα το ζεύγος των αξιωματικών. Ξόδεψα πάνω από είκοσι λεπτά υπολογίζοντας το 15...Nxb2.

Κάποια στιγμή είχα μπει σε ένα από εκείνα τα βαθιά δάση όπου το 2+2 πρέπει με κάποιον τρόπο να κάνει 5. Το πρόβλημα είναι ότι δεν είμαι ο Mikhail Tal. Πιο σοβαρά, ο λευκός δεν είχε κάνει τίποτα που να απαιτεί τόσο βίαιη αντίδραση. Δεν υπήρχε τακτικό λάθος να τιμωρήσω. Δεν υπήρχε σαφής στόχος. Η διαίσθησή μου δεν φώναζε ότι υπάρχει ευκαιρία. Εξανάγκαζα μια βαριάντα επειδή είχα ήδη πείσει τον εαυτό μου ότι η ήσυχη εναλλακτική ήταν στρατηγικά κακή.

Αυτό είναι που βρίσκω πιο ενδιαφέρον σε αυτή την παρτίδα. Το μέτρημα καθαυτό δεν ήταν απαραίτητα το κύριο πρόβλημα. Ήταν η ερώτηση στην οποία προσπαθούσα να απαντήσω. Μερικές φορές το να μετράς απλώς σημαίνει πως δουλεύεις εξαιρετικά σκληρά για να απαντήσεις σε λάθος ερώτηση.

Μετά τα 16.Nxg6 hxg6 17.Rb1 Na4 18.Rxb7 O-O ο λευκός ήταν σαφώς πιο άνετος. Και αυτό που μου έκανε εντύπωση αργότερα ήταν ότι ο λευκός δεν χρειάστηκε να κάνει τίποτα θεαματικό. Κυρίως απαντούσε στα αδύναμα χτυπήματά μου.

Tudor, Henry Edward (2457) – Tsaknakis, Zisis (2307), 1-0

1. d4 d5 2. c4 e6 3. Nc3 Nf6 4. cxd5 exd5 5. Bg5 c6 6. e3 Bf5 7. Qf3 Bg6 8. Bxf6 Qxf6 9. Qxf6 gxf6 { Ο μαύρος έχει το ζεύγος των αξιωματικών, αλλά έχει κάνει και σαφείς παραχωρήσεις. Τα πιόνια της πτέρυγας του βασιλιά είναι διπλά και απομονωμένα. Δεν δέχονται εύκολα άμεση επίθεση, δημιουργούν όμως χρήσιμα τετράγωνα για τους ίππους του λευκού. Η θέση είναι επίσης αρκετά κλειστή, οπότε ο μαυροτετράγωνος αξιωματικός δεν μπορεί να εκμεταλλευτεί αμέσως την απουσία του αντίστοιχου του λευκού. Αν ο μαύρος παίξει αργότερα ...c5 για να ανοίξει τη θέση, το πιόνι του d5 μπορεί να μείνει απομονωμένο και να γίνει σχετικά εύκολος μακροπρόθεσμος στόχος. [%csl Rf5,Rf4,Rh4,Rh5,Bf8,Bg6] } 10. Nf3 { Βασικό μου σημείο αναφοράς ήταν η Carlsen - Kramnik και η ιδέα του Magnus μού είχε μείνει πολύ έντονα στο μυαλό. } Nd7 11. Nh4 Bb4 { Αποφάσισα λοιπόν να αυτοσχεδιάσω. } ( 11... Nb6 $6 12. f4 $1 { Σε σύγκριση με την ανάλυση μετά το 13...Be7 παρακάτω, εδώ το f4 είναι πολύ πιο δυνατό. } 12... h5 ( 12... f5 13. Bd3 { Ο μαύρος δεν προλαβαίνει να αμφισβητήσει τον ίππο του h4, οπότε το πιόνι του f5 δέχεται σοβαρή πίεση. } ) 13. Kf2 Nc8 14. f5 Bh7 15. h3 Nd6 16. g4 Kd7 17. Bd3 $18 { Ο λευκός κερδίζει καθαρά. [Bluebaum M. - Naiditsch A., 2017] } ) 12. Rc1 ( 12. a3 Bxc3+ 13. bxc3 b5 14. a4 bxa4 15. Rxa4 a5 { Μέτρησα αυτή την ιδέα στην παρτίδα και ήμουν αρκετά ικανοποιημένος με τη θέση του μαύρου. Δεν είναι ότι το πιόνι a πάει να γίνει βασίλισσα, τουλάχιστον όμως ο μαύρος έχει πάρει το πάνω χέρι στην πτέρυγα της βασίλισσας. } ) 12... Nb6 13. a3 { Αυτή είναι η κρίσιμη θέση. Δεν ήθελα να παίξω ...Be7 γιατί έβλεπα ήδη να έρχεται η ιδέα f4-f5. } Bxc3+ $6 { Απέρριψα γρήγορα την υποχώρηση στο e7, αλλά έτσι δημιουργείται μια άλλη σειρά προβλημάτων. Χρησιμοποιώ πια σκέτο μέτρημα για να «λύσω» τη θέση, προσπαθώντας να πάρω την πρωτοβουλία. Πρώτον, ο λευκός δεν έχει παίξει καμία κίνηση που να δικαιολογεί τόσο βίαιη αντίδραση. Δεύτερον, μπαίνω σε ένα βαθύ, σκοτεινό δάσος όπου με κάποιον τρόπο το 2+2 πρέπει να κάνει 5 -και δυστυχώς δεν είμαι από τη Λετονία-. Πέρα από την πλάκα, δεν είχα σαφή στόχο ούτε ισχυρό διαισθητικό λόγο να μπω σε αυτή τη βαριάντα. Μην εξαναγκάζεις μια γραμμή όταν ο αντίπαλος δεν έχει κάνει κανένα λάθος και δεν μπορείς να εντοπίσεις συγκεκριμένο όφελος. } ( 13... Be7 14. f4 { Και φυσικά δεν ήθελα να παίξω ...f5. } f5 $1 { Θα έπρεπε όμως. Με το f4 ο λευκός δημιουργεί δύο σημαντικές μακροπρόθεσμες αδυναμίες. Η πρώτη είναι προφανής, το e3 γίνεται μόνιμος στόχος. Η δεύτερη είναι εξίσου σημαντική. Το κρίσιμο τετράγωνο f4 καταλαμβάνεται μόνιμα από πιόνι, οπότε οι ίπποι του λευκού δεν έχουν πια την ίδια πρόσβαση σε αυτό. Τι γίνεται όμως με τον αξιωματικό του g6; Οπτικά φαίνεται φρικτός. Παρ' όλα αυτά μπορεί αργότερα να περάσει από το h5, ή ο μαύρος μπορεί να σκεφτεί ιδέες όπως ...f6 και ...Bf7. Προς το παρόν ο αξιωματικός κάνει και μια σημαντική δουλειά, γιατί ελέγχει το απομονωμένο πιόνι του f5, που ο λευκός δεν μπορεί εύκολα να φάει. } 15. Nf3 ( 15. g3 Nc8 16. Bd3 Bxh4 17. gxh4 Nd6 ) 15... Nc8 { Με κατεύθυνση το «μαγικό» τετράγωνο d6 της δομής Carlsbad. } 16. Bd3 Nd6 17. Ne5 Rg8 18. Kf2 Bh5 19. Rhf1 a5 20. Na4 Bh4+ 21. g3 Be7 22. Nc5 f6 23. Nf3 Ne4+ ) 14. Rxc3 { chess.gr: Η ίδια θέση είχε προκύψει στην Carlsen - Azmaiparashvili, Παγκόσμιο Κύπελλο 2005, Khanty-Mansiysk. Ο μαύρος έπαιξε εκεί 14...Nc8 και ο δεκατετράχρονος τότε Carlsen κέρδισε. } Na4 { Προσπαθώ να δικαιολογήσω ότι έδωσα το ζεύγος των αξιωματικών. } 15. Rc1 $146 { chess.gr: Καινοτομία του λευκού. Η μοναδική προηγούμενη παρτίδα της θέσης, η Rubio Mejia - Roa Alonso του 2011, είχε συνεχίσει με 15.Rb3. } 15... Nxb2 16. Nxg6 hxg6 17. Rb1 Na4 ( 17... Nc4 $1 18. Bxc4 dxc4 19. Rxb7 c5 $1 { Αυτή είναι η κίνηση που μου ξέφυγε. Ο λευκός εξακολουθεί να έχει το πάνω χέρι. } ) 18. Rxb7 O-O $16 { Είναι ατυχές ότι πρέπει να απομακρύνω τον βασιλιά μου από το κέντρο μόνο και μόνο για να φέρω τους πύργους στο παιχνίδι. Τα υπόλοιπα μετράνε πολύ λιγότερο. Ο λευκός είναι σαφώς καλύτερος. Προσέξτε ότι δεν χρειάστηκ…

® Ζήσης Τσακνάκης

Τέσσερις μήνες αργότερα

Τέσσερις μήνες αργότερα έπαιξα με τον IM Αντώνη Καλογρίδη των 2429, στον προτελευταίο γύρο του SKG Open. Υπήρχε και μια μικρή προσωπική λεπτομέρεια. Από τότε που ο Αντώνης έγινε δυνατός παίκτης, το σκορ μου απέναντί του ήταν 0 νίκες, 4 ήττες. Οπότε, πέρα από όλα τα άλλα, προσπαθούσα και να μην το κάνω 0-5.

Φτάσαμε ξανά στη βαριάντα της ανταλλαγής, με 1.d4 d5 2.c4 e6 3.Nc3 Nf6 4.cxd5 exd5 5.Bg5 c6 6.e3 h6 7.Bf4. Μετά τα 7...Bf5 8.f3 Bd6 9.g4 Bh7 10.Kf2 Bxf4 11.exf4 O-O εμφανίστηκε κάτι γνώριμο. Ο λευκός μπορεί ξανά να σκεφτεί το f5. Και για άλλη μια φορά ο αξιωματικός μου μπορεί να γίνει κακός. Αυτή τη φορά όμως η αντίδρασή μου ήταν διαφορετική. Αντί να σκεφτώ

Ο αξιωματικός μου γίνεται κακός. Πώς το σταματάω;

ρώτησα

Εντάξει. Ο αξιωματικός μου γίνεται κακός.
Τι παίρνω σε αντάλλαγμα;

Ίδιος αξιωματικός, διαφορετική θέση

Ας φανταστούμε ότι ο λευκός παίζει 12.f5. Ο αξιωματικός μου στο h7 φαίνεται απαίσιος. Τώρα όμως κοιτάξτε την υπόλοιπη σκακιέρα. Ο βασιλιάς του λευκού είναι στο f2. Η ανάπτυξη δεν έχει ολοκληρωθεί. Το πιόνι του d4 είναι απομονωμένο. Και ο μαύρος μπορεί να ανοίξει το κέντρο αμέσως με ...c5.

Εδώ η σύγκριση γίνεται ιδιαίτερα σημαντική. Οι δύο θέσεις δεν είναι ίδιες. Στην παρτίδα με τον Tudor το αντάλλαγμα για τον κακό αξιωματικό ήταν λεπτό και μακροπρόθεσμο. Αδύναμα τετράγωνα. Δομή πιονιών. Μελλοντικές διαδρομές κομματιών. Πού θα πάει αργότερα ο αξιωματικός; Ποια τετράγωνα έχει αποδυναμώσει ο λευκός; Σχεδόν σκάκι τεσσάρων διαστάσεων.

Εδώ; Ο βασιλιάς στο f2. Η ανάπτυξη ημιτελής. Άνοιξε το κέντρο. Αυτό είναι σκάκι από την εποχή του Paul Morphy.

12...c5!

Στην παρτίδα ο λευκός έπαιξε 12.h4?! και απάντησα αμέσως με 12...c5! Αυτή τη φορά δεν με ένοιαζε αν κάθε κομμάτι μου φαινόταν όμορφο. Με ένοιαζαν όσα πραγματικά μετρούσαν στη θέση. Ο βασιλιάς. Το κέντρο. Η ανάπτυξη. Η δραστηριότητα.

Μετά τα 13.Nge2 Nc6 14.Qd2 cxd4 15.Nxd4 Qb6 16.Ne2 h5! μπόρεσα να χρησιμοποιήσω την πτέρυγα του βασιλιά για να φέρω στην επίθεση τα λιγότερο δραστήρια κομμάτια μου. Υπάρχει και μια ωραία λεπτομέρεια μετά το 16.Rd1 Bc2!, όπου ο υποτιθέμενα «κακός» αξιωματικός γίνεται ξαφνικά τακτικά χρήσιμος. Ήταν άλλη μια χρήσιμη υπενθύμιση. Ένα κομμάτι δεν χρειάζεται να φαίνεται όμορφο. Χρειάζεται να έχει δουλειά.

Kalogridis, Antonios (2429) – Tsaknakis, Zisis (2261), 0-1

1. d4 d5 2. c4 e6 3. Nc3 Nf6 4. cxd5 exd5 5. Bg5 c6 6. e3 h6 { Ας δούμε μια άλλη παρτίδα, όπου εκτίμησα τους ίδιους στρατηγικούς παράγοντες με μεγαλύτερη ακρίβεια. } 7. Bf4 $5 ( 7. Bh4 Bf5 8. Qf3 { Carlsen - Kramnik, Tudor - Τσακνάκης. } ) 7... Bf5 { Πρώτη μου προτεραιότητα ήταν φυσικά να βγάλω αυτόν τον δυνητικά «κακό» αξιωματικό έξω από την αλυσίδα των πιονιών, όπου μπορεί ακόμη να είναι χρήσιμος. } ( 7... Bd6 8. Bxd6 Qxd6 9. Bd3 { Αλλιώς δεν είναι τόσο εύκολο να βρεθεί καλό τετράγωνο για τον αξιωματικό. } ) 8. f3 Bd6 $146 { chess.gr: Καινοτομία. Η θέση μετά το 8.f3 είχε μία μόνο προηγούμενη παρτίδα, τη Sarana - Amar του Παγκόσμιου πρωταθλήματος μπλιτς του 2025, όπου είχε παιχτεί 8...Be7. } 9. g4 Bh7 10. Kf2 Bxf4 11. exf4 O-O 12. h4 $6 ( 12. f5 { Τι γίνεται τώρα; Δεν είναι ξανά κακός ο αξιωματικός μου; Ναι, αλλά αυτή τη φορά σταμάτησα και ρώτησα τι χρειάστηκε να δώσει ο λευκός για να σπρώξει το πιόνι στο f5. } c5 { Τα κύρια μειονεκτήματα είναι ο βασιλιάς στο f2 και η ημιτελής ανάπτυξη του λευκού. Σε αυτή τη θέση η σκέψη μου βγήκε πολύ πιο φυσικά απ' ό,τι στην παρτίδα με τον Tudor. Απλώς προσπαθώ να ανοίξω το κέντρο και να επιτεθώ στον βασιλιά. Απέναντι στον Tudor η δουλειά ήταν πολύ πιο λεπτή, γιατί έπρεπε να εκτιμήσω μακροπρόθεσμα ερωτήματα, όπως πού θα πάνε τα κομμάτια μου και ποιες αδυναμίες θα μετρήσουν αργότερα. Με άλλα λόγια, η θέση με τον Tudor έμοιαζε με σκάκι τεσσάρων διαστάσεων. Αυτή έμοιαζε περισσότερο με σκάκι της εποχής του Paul Morphy -εκτεθειμένος βασιλιάς, ημιτελής ανάπτυξη και ένα κέντρο που μπορεί να ανοίξει-. } ( 12... g6 13. fxg6 fxg6 14. Kg2 ) 13. Nge2 Nc6 14. Qd2 cxd4 15. Nxd4 Nxg4+ $1 16. fxg4 Qh4+ 17. Kf3 Ne5+ 18. Kg2 Qxg4+ 19. Kf2 Bxf5 20. Rg1 Qh4+ 21. Kg2 Rad8 $13 { Εδώ σίγουρα προτιμώ τον μαύρο. } ) 12... c5 $1 { Υποψιάζομαι έντονα ότι είχε υποτιμήσει αυτή την κίνηση. Οι επιθετικές ευκαιρίες του λευκού στην πτέρυγα του βασιλιά μετράνε λιγότερο από το άνοιγμα του κέντρου γύρω από τον βασιλιά του. } 13. Nge2 Nc6 14. Qd2 cxd4 15. Nxd4 Qb6 16. Ne2 ( 16. Rd1 Bc2 $1 { Μια ωραία τακτική λεπτομέρεια, που δείχνει πόσο χρήσιμος μπορεί να γίνει στην επίθεση ο υποτιθέμενα «κακός» αξιωματικός. } ) 16... h5 $1 { Θέλω να φέρω στην επίθεση τα λιγότερο δραστήρια κομμάτια μου και το ...h5 είναι εξαιρετικός τρόπος να γίνει αυτό. } 17. g5 Ne8 18. Bh3 $2 { Το καλύτερο ήταν 18.b3. } ( 18. b3 Nd6 19. Rd1 Rfe8 20. Kg2 a5 21. Ng3 a4 22. Be2 axb3 23. axb3 Ra5 ) 18... Nd6 19. Kg3 Nc4 20. Qc3 $2 ( 20. Qd1 Nxb2 21. Qg1 Qc7 22. Rh2 Rfe8 23. Rc1 Rad8 24. Rc3 Re7 25. Nc1 Na4 ) 20... Rfe8 21. Bf5 Re3 $19 { Καλογρίδης, Α. (2429) - Τσακνάκης, Ζ. (2261), 8ος γύρος, 2026. Ο μαύρος κερδίζει. } 22. Bxh7+ Kxh7 23. Qc2+ Kg8 24. Nf5 Nb4 25. Qd1 Rd3 26. Qa4 Nd2 27. Rhf1 Nxf1+ ( 27... Ne4+ $1 28. Kh3 Nc5 { Και η ντάμα παγιδεύεται, όμορφη εικόνα! Φυσικά και αυτό που παίχτηκε κερδίζει αλλά η παρτίδα έτσι κρατάει πολύ περισσότερο. } ) 28. Rxf1 Rd2 29. Nc3 Qa6 30. Qxa6 Nxa6 31. Nxd5 Re8 32. Nc3 Nc5 33. b4 Rc2 34. Nd5 Nd3 35. Rd1 Ree2 36. Nfe3 Rcd2 37. Rxd2 Rxd2 38. a4 Rb2 39. Nc4 Ra2 40. Nd6 Rxa4 41. g6 f5 42. b5 Kf8 43. Nxf5 Rc4 44. Nfe3 Rc5 45. f5 a5 46. bxa6 bxa6 47. Nb6 Rc6 48. Nbc4 Kg8 49. f4 Rc5 50. Kf3 a5 51. Ke4 Nc1 52. Nb6 Ne2 53. f6 gxf6 54. Nd7 f5+ 55. Kf3 Nd4+ 56. Kf2 Rb5 57. Nc4 Ne6 58. Nd6 Rb2+ 59. Ke3 Rb3+ 60. Kd2 Nxf4 61. Kc2 Rb4 62. Ne5 Rb6 63. Nxf5 Nxg6 64. Nd7 Rc6+ 65. Kb3 Kf7 66. Ka4 Ke6 67. Nb8 Rc4+ 0-1

® Ζήσης Τσακνάκης

Απρίλιος και Αύγουστος

Η διαφορά ανάμεσα στις δύο παρτίδες συνοψίζεται πολύ απλά. Τον Απρίλιο η σκέψη μου ήταν

Ο λευκός μπορεί να παίξει f5.
Ο αξιωματικός μου γίνεται κακός.
Πρέπει να το σταματήσω.

Τέσσερις μήνες αργότερα

Ο λευκός μπορεί να παίξει f5.
Ο αξιωματικός μου γίνεται κακός.
Εντάξει.
Τι παίρνω σε αντάλλαγμα;

Αυτό με οδηγεί στην κύρια ιδέα που κράτησα από αυτές τις παρτίδες. Ο κακός αξιωματικός είναι γεγονός. Η κακή θέση είναι εκτίμηση. Δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Το μάθημα ήταν κάτι μεγαλύτερο από τον κακό αξιωματικό

Κοιτώντας πίσω κατάλαβα ότι το ίδιο μοτίβο υπήρχε πριν καν αρχίσουν οι παρτίδες. Απέναντι στον Tudor ανησυχούσα πολύ για την προετοιμασία του στο άνοιγμα. Προσπαθούσα συνεχώς να βρω τρόπο να παρακάμψω όσα ήξερε και τελικά απομακρύνθηκα από το σκάκι που καταλαβαίνω καλύτερα.

Απέναντι στον Καλογρίδη, που ήταν επίσης εξαιρετικά καλά προετοιμασμένος, το αντιμετώπισα διαφορετικά. Δέχτηκα ότι μπορεί να ξέρει το άνοιγμά μου. Εντάξει. Ας παίξουμε σκάκι. Και παραδόξως, μόλις σταμάτησα να προσπαθώ να εξαλείψω κάθε άβολο παράγοντα πριν από την παρτίδα, έγινα πιο άνετος στο να δέχομαι άβολους παράγοντες και μέσα στη θέση.

Απέναντι στον Tudor ήθελα να εξαλείψω τον κακό αξιωματικό. Απέναντι στον Καλογρίδη δέχτηκα τον κακό αξιωματικό και εκτίμησα την υπόλοιπη σκακιέρα. Απέναντι στον Tudor ήθελα να εξαλείψω την προετοιμασία του αντιπάλου μου. Απέναντι στον Καλογρίδη τη δέχτηκα και εμπιστεύτηκα το σκάκι μου. Νομίζω ότι τα δύο συνδέονται.

Πριν λύσεις ένα πρόβλημα, ρώτα αν έχει τόσο σημασία

Όταν βλέπουμε κάτι αρνητικό στη θέση μας, η πρώτη μας αντίδραση είναι συχνά να το εξαλείψουμε. Ένα αδύναμο πιόνι. Ένας κακός αξιωματικός. Ένα καρφωμένο κομμάτι. Έλλειψη χώρου.

Πριν όμως προσπαθήσουμε να λύσουμε το πρόβλημα, αξίζει να ρωτήσουμε. Πόσο σημαντικό είναι στην πραγματικότητα; Τι χρειάστηκε να επενδύσει ο αντίπαλός μου για να το δημιουργήσει; Τι αποδυνάμωσε; Τι κερδίζω κάπου αλλού; Πόσο χρόνο θα μου κόστιζε να το λύσω; Και το σημαντικότερο. Χρειάζεται πραγματικά να λύσω αυτό το πρόβλημα τώρα;

Μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές που θέλω να κάνω στο σκάκι μου είναι να σταματήσω να αντιμετωπίζω κάθε άβολο χαρακτηριστικό ως πρόβλημα που απαιτεί άμεση λύση. Μερικές φορές η θέση ζητά από μας να θέσουμε μια εντελώς διαφορετική ερώτηση. Και αν κάνουμε τη λάθος ερώτηση, ακόμη και το πολύ ακριβές μέτρημα μπορεί να μας πάει σε λάθος κατεύθυνση.

Μια τελευταία σκέψη

Αυτό είναι το είδος της σκακιστικής βελτίωσης που βρίσκω πιο ενδιαφέρον. Όχι μόνο «Ποια κίνηση ήταν λάθος;» Αλλά «Γιατί η απόφαση πάρθηκε λάθος;»

Γιατί οι δυνατοί παίκτες δεν χάνουν πάντα επειδή τους λείπει σκακιστική γνώση. Μερικές φορές ξέρουν το άνοιγμα. Ξέρουν τις στρατηγικές αρχές. Μπορούν να μετρήσουν. Και παρ' όλα αυτά παίρνουν λάθος απόφαση επειδή εστιάζουν σε λάθος πράγμα. Εγώ σίγουρα το κάνω. Και το να καταλάβω γιατί συμβαίνει αυτό είναι, για μένα, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια της βελτίωσης στο σκάκι.

Η αρχική μελέτη, με όλες τις βαριάντες, τα σχόλια και τα βέλη, βρίσκεται στο Lichess. Το αγγλικό κείμενο εδώ.

Σημειώσεις της σύνταξης

Περάσαμε και τις τρεις παρτίδες από τα εργαλεία του chess.gr -μηχανή, βάση αναφοράς εννέα εκατομμυρίων παρτίδων, έλεγχο στη σκακιέρα-. Η ανάλυση του Ζήση στέκει στα σημεία που κουβαλούν το κείμενο. Τα παρακάτω τη συμπληρώνουν.

Η κρίση για την υποχώρηση στο e7 επιβεβαιώνεται. Μετά το 13...Be7 14.f4 το 14...f5! δεν είναι απλώς παικτέο. Είναι η μόνη κίνηση που κρατά την ισορροπία, ενώ το 14...Be4 15.Nxe4 dxe4 ή το 14...h5 15.f5 αφήνουν τον λευκό καθαρά καλύτερο. Ο κακός αξιωματικός ήταν πράγματι το τίμημα. Ήταν φτηνό.

Κάθε παρτίδα έχει την καινοτομία της. Η Carlsen – Kramnik έφυγε από τη θεωρία με το 12...Nb6N του Kramnik. Το 12.Ne2 του Carlsen δεν ήταν καινούργιο αλλά σχεδόν άγνωστο: από τις εβδομήντα δύο παρτίδες που είχαν φτάσει στη θέση μετά το 11...Be7, οι εξήντα έξι είχαν παίξει 12.g3 και μόνο μία 12.Ne2, μια παρτίδα αλληλογραφίας του 2014 που συνέχισε με 12...f5. Στην Tudor – Τσακνάκης η καινοτομία ήταν του λευκού, το 15.Rc1N, εκεί που η μοναδική προηγούμενη παρτίδα -Rubio Mejia – Roa Alonso, 2011- είχε συνεχιστεί με 15.Rb3. Στην Καλογρίδης – Τσακνάκης ήταν το 8...Bd6N του Ζήση, μετά από θέση με μία μόνο προηγούμενη παρτίδα, τη Sarana – Amar του Παγκόσμιου μπλιτς του 2025, όπου είχε παιχτεί 8...Be7.

Το 13...Bxc3+ είχε προηγούμενο, και μάλιστα από πρατίδα του Carlsen. Η θέση μετά το 13.a3 είχε παιχτεί εννέα φορές, τέσσερις με 13...Bxc3+, τρεις με 13...Be7 και δύο με 13...Bd6. Η πιο γνωστή είναι η Carlsen – Azmaiparashvili του Παγκόσμιου Κυπέλλου του 2005 στο Khanty-Mansiysk. Ο μαύρος έπαιξε κι εκεί 13...Bxc3+ 14.Rxc3, συνέχισε με 14...Nc8 και ο δεκατετράχρονος τότε Carlsen κέρδισε. Δηλαδή και η θέση της πρώτης παρτίδας έχει την υπογραφή του Νορβηγού.

Η πρώτη παρτίδα δεν κρίθηκε στην 18η κίνηση. Η μελέτη σταματά στο 18...O-O, με τον λευκό σαφώς καλύτερο. Ο Tudor όμως έδωσε πίσω μέρος του πλεονεκτήματος με το 19.Rb4?! -το σωστό ήταν 19.Kd2 Rfb8 20.Ba6- και η θέση ξέφυγε οριστικά μετά το 21...Nb5?, όπου το 21...Ne4+ 22.Bxe4 dxe4 κρατούσε τον μαύρο μέσα στην παρτίδα. Η τελευταία ευκαιρία ήρθε σχεδόν τριάντα κινήσεις αργότερα. Στο φινάλε με δύο πύργους η κάθε πλευρά ο Ζήσης ήταν ένα πιόνι κάτω αλλά κρατούσε με 50...Kc7. Το 50...Kc8? επέτρεψε τα 51.Rc1+ Kd8 52.Rb8+ Kd7 53.Rb7+, η ανταλλαγή των πύργων έφερε το πιόνι στο b7 και το φινάλε πιονιών μετά το 58.b8=Q+ ήταν χαμένο.

Στη δεύτερη παρτίδα οι εκτιμήσεις του επιβεβαιώνονται όλες. Το 12.h4?! ήταν η αρχή των προβλημάτων του λευκού, το 18.b3 ήταν όντως η σωστή κίνηση στη θέση του 18.Bh3? και μετά το 20.Qc3? ο μαύρος είχε κερδισμένη θέση. Η παρτίδα τελείωσε στην εξηκοστή έβδομη κίνηση.

Οι τρεις παρτίδες

Carlsen, Magnus (2851) – Kramnik, Vladimir (2801), 1-0

1. d4 d5 2. c4 e6 3. Nc3 Nf6 4. cxd5 exd5 5. Bg5 c6 6. e3 Bf5 7. Qf3 Bg6 8. Bxf6 Qxf6 9. Qxf6 gxf6 10. Nf3 Nd7 11. Nh4 Be7 12. Ne2 Nb6 13. Ng3 Bb4+ 14. Kd1 Na4 15. Ngf5 Kd7 16. Rb1 Ke6 17. Bd3 Rhc8 18. Ke2 Bf8 19. g4 c5 20. Ng2 cxd4 21. exd4 Bd6 22. h4 h5 23. Ng7+ Ke7 24. gxh5 Bxd3+ 25. Kxd3 Kd7 26. Ne3 Nb6 27. Ng4 Rh8 28. Rhe1 Be7 29. Nf5 Bd8 30. h6 Rc8 31. b3 Rc6 32. Nge3 Bc7 33. Rbc1 Rxc1 34. Rxc1 Bf4 35. Rc5 Ke6 36. Ng7+ Kd6 37. Ng4 Nd7 38. Rc2 f5 39. Nxf5+ Ke6 40. Ng7+ Kd6 41. Re2 Kc6 42. Re8 Rxe8 43. Nxe8 Nf8 44. Ne5+ Bxe5 45. dxe5 Kd7 46. Nf6+ Ke6 47. h5 Kxe5 48. Nd7+ Nxd7 49. h7 Nc5+ 50. Ke2 1-0

Πηγές

Ζ. Τσακνάκης, «A Bad Bishop Is a Fact. A Bad Position Is an Evaluation.», ιστολόγιο MaoTao, Lichess.
Μελέτη «A bad Bishop is NOT ALWAYS a bad position!», Lichess, Hg84206y, τρία κεφάλαια.
Tudor – Τσακνάκης: μετάδοση Lichess, European Individual Chess Championship 2026 | Boards 67-126 (0P8t3kWT), 2ος γύρος, 8/4/2026, Katowice.
Καλογρίδης – Τσακνάκης: μετάδοση Lichess, 9th SKG Open 2026 | Group A, 8ος γύρος, 10/8/2026, από το 72_SKG_Open_2026.A.src.pgn του φακέλου.
Carlsen – Kramnik: LumbrasGigaBase (πηγή PGNMentor), 4th Norway Chess 2016, 7ος γύρος, 27/4/2016, Stavanger.
Carlsen – Azmaiparashvili: LumbrasGigaBase, Παγκόσμιο Κύπελλο 2005, Khanty-Mansiysk, 27/11/2005.
Βάση αναφοράς του φακέλου για τις καινοτομίες και την καρτέλα Τσακνάκη – Καλογρίδη.

Παρτίδες: η μελέτη κόβει τις δύο παρτίδες: την Τσακνάκης -Tudor στο 18...O-O, Καλογρίδης-Τσακνάκης στο 21...Re3-. Συμπληρώθηκαν από τη μετάδοση των τουρνουά: Tudor 1-0 στην 60ή, Καλογρίδης 0-1 στην 67η.