Evgeny Bareev, 60α γενέθλια
Τέταρτος στον κόσμο δύο φορές, νικητής στο Wijk aan Zee, δεύτερος του Kramnik στο Λονδίνο και στο Brissago και συγγραφέας του καλύτερου βιβλίου πάνω σε ματς της δεκαετίας του 2000
Ο Evgeny Bareev κλείνει σήμερα τα εξήντα. Για μια δεκαπενταετία ήταν από τους δέκα καλύτερους παίκτες του κόσμου, έφτασε δύο φορές στην τέταρτη θέση της παγκόσμιας κατάταξης και κέρδισε το Wijk aan Zee μπροστά από τη μισή ελίτ. Το όνομά του όμως έμεινε δεμένο με κάτι που έγινε έξω από τη σκακιέρα. Ήταν ένας από τους ανθρώπους που ετοίμασαν τον Kramnik για το Λονδίνο του 2000, το ματς που πήρε τον τίτλο από τον Kasparov. Το βιβλίο που έγραψε γι' αυτό διαβάζεται ακόμη.
Από το Γεμανζελίνσκ στη Μόσχα
Γεννήθηκε στις 21 Νοεμβρίου 1966 στο Γεμανζελίνσκ, μικρή πόλη της περιοχής του Τσελιάμπινσκ, στα Ουράλια. Στα εννιά του τον έστειλαν σε σκακιστικό οικοτροφείο στη Μόσχα. Από εκεί η πορεία ήταν η κλασική σοβιετική: παγκόσμιος πρωταθλητής εφήβων κάτω των δεκαέξι το 1982 στο Γκουαγιακίλ, διεθνής μαιτρ το 1986, γκρανμαίτρ το 1989. Το 1992 πήρε και το πτυχίο του από τη σχολή σκακιού του Ινστιτούτου Φυσικής Αγωγής της Μόσχας.
Στους σοβιετικούς τελικούς μπήκε νωρίς. Το 1986 στο Κίεβο, στα δεκαεννιά του, μοιράστηκε τη δεύτερη ως την έβδομη θέση. Το 1990 στο Λένινγκραντ τερμάτισε πρώτος μαζί με τον Beliavsky, τον Yudasin και τον Vyzhmanavin, με 8½ στους 13. Τον τίτλο τον πήρε ο Beliavsky με το κριτήριο ισοβαθμίας και ο Bareev έμεινε για πάντα ο άνθρωπος που μοιράστηκε την πρώτη θέση του προτελευταίου σοβιετικού πρωταθλήματος χωρίς να γίνει πρωταθλητής. Πρωταθλητής Ρωσίας δεν έγινε ποτέ. Το πλησιέστερο ήταν ο τελικός του 1997 στην Ελίστα, που τον έχασε από τον Peter Svidler.
Τέταρτος στον κόσμο
Στη λίστα του Ιουλίου 1991 η FIDE τον έβαζε τέταρτο στον κόσμο, με 2680. Ήταν είκοσι τεσσάρων. Την ίδια περίοδο κέρδισε το Hastings τρεις συνεχόμενες φορές -1990/91 και 1991/92 μόνος, με 10½ στους 14 και τις δύο, το 1992/93 μαζί με την Judit Polgár- και το 1992 στο Linares νίκησε τον Karpov με τα μαύρα.
Η δεκαετία ήταν όμως και η δεκαετία των ομαδικών. Με τη Σοβιετική Ένωση και μετά με τη Ρωσία πήρε τέσσερα χρυσά Ολυμπιάδας σε τέσσερις συμμετοχές:
| Ολυμπιάδα | ομάδα | σκακιέρα | βαθμοί | |
|---|---|---|---|---|
| Νόβι Σαντ 1990 | ΕΣΣΔ | 2ος αναπληρωματικός | 6½ / 9 | χρυσό |
| Μόσχα 1994 | Ρωσία | 3η | 5½ / 10 | χρυσό |
| Ερεβάν 1996 | Ρωσία | 1ος αναπληρωματικός | 7½ / 10 | χρυσό, ατομικό αργυρό |
| Ελίστα 1998 | Ρωσία | 3η | 5 / 8 | χρυσό |
| Τορίνο 2006 | Ρωσία | 1ος αναπληρωματικός | 5½ / 9 | 6η θέση |
Πρόσθεσε δύο χρυσά στο Παγκόσμιο Ομαδικό, το 1997 και το 2005, δύο στο Ευρωπαϊκό Ομαδικό, το 1992 και το 2003 και τέσσερις νίκες στο Ευρωπαϊκό Κύπελλο Συλλόγων. Στο Παγκόσμιο Ομαδικό του 2005 στη Beer Sheva έκανε 5½ στις 6 ως αναπληρωματικός.
Wijk aan Zee 2002
Η καλύτερη χρονιά του ήρθε στα τριάντα πέντε. Τον Ιανουάριο του 2002 κέρδισε το Corus του Wijk aan Zee μόνος, με 9 στους 13 και μία μόνο ήττα, μπροστά από τον Grischuk, τον Adams, τον Morozevich και τον Leko. Το καλοκαίρι πήγε στο Ντόρτμουντ, στο τουρνουά που θα έβγαζε τον αντίπαλο του Kramnik, βγήκε πρώτος στον όμιλό του και έχασε τον ημιτελικό από τον Topalov στο μπαράζ. Τον Οκτώβριο του 2003 έφτασε το 2739, την κορυφαία βαθμολογία της καριέρας του και ξανά την τέταρτη θέση του κόσμου.
Στο Ντόρτμουντ έγινε και η πιο γνωστή του ιστορία με τον Morozevich. Ο Bareev τον κέρδισε δύο φορές στον όμιλο. Ο Morozevich, όπως το διηγείται ο Ilya Levitov στο βιβλίο τους, πήρε το διαβατήριό του, έφυγε για το αεροδρόμιο και ανακοίνωσε ότι αποσύρεται από το επαγγελματικό σκάκι. Όταν αργότερα του προσφέρθηκαν να του επιστρέψουν τη βαλίτσα που είχε αφήσει, απάντησε: «Πετάξτε τη, είναι γρουσούζικη».
Στη βάση μας ο λογαριασμός ανάμεσά τους είναι μονόπλευρος, δέκα νίκες του Bareev και μία ήττα σε δεκαεπτά κλασικές παρτίδες.
Δεύτερος του Kramnik
Λονδίνο 2000
Για το ματς με τον Kasparov, τον Οκτώβριο του 2000, ο Kramnik στήνει μικρή ομάδα. Ο Joël Lautier, μιλώντας στο ChessBase το 2016, ονομάζει τον εαυτό του, τον Miguel Illescas και τον Bareev. Αναδρομικό του ChessBase το 2025 προσθέτει και τον Sergey Dolmatov.
Το όπλο του ματς ήταν η άμυνα Berlin της Ισπανικής, που ως τότε θεωρούνταν ξεχασμένη. Ο Kasparov έπεσε πάνω της τέσσερις φορές με τα λευκά, στην 1η, την 3η, την 9η και την 13η παρτίδα και δεν την έσπασε καμία. Ο Kramnik κέρδισε δύο παρτίδες με τα λευκά, έκανε ισοπαλία σε όλες τις υπόλοιπες και πήρε τον τίτλο με 8½-6½. Ο Kasparov δεν κέρδισε ούτε μία.
Ποιος είχε την ιδέα, οι πηγές διαφωνούν. Ο Lautier λέει ότι την ανακάλυψε ο ίδιος ο Kramnik και ότι εκείνος ανέθεσε στον Lautier την ευθύνη της. Ποιος υπέφερε περισσότερο, το λέει ο Bareev, σε μια συνέντευξη στο ChessBase Magazine το 2001 που αξίζει να μεταφερθεί αυτούσια:
«Ερ.: Γιατί έγινες δεύτερος του Kramnik;
Bareev: Είμαι υλιστής. Σκέφτηκα ότι ο Kramnik θα κερδίσει το ματς και θα βγάλω πολλά λεφτά. Αυτό ήταν το βασικό μου κίνητρο.
Ερ.: Ποιος ήταν ο ρόλος σου στην ομάδα;
Bareev: Τεράστιος. Προσπαθούσα να υπερασπιστώ αυτή την Berlin. Υπέφερα, γιατί προσπαθούσα να βρω οποιαδήποτε θετική ιδέα σε αυτή την αηδιαστική βαριάντα. Βαθιά οδύνη. Την τελευταία εβδομάδα δεν κοιμόμουν καθόλου.»
Και για το αν θα ξαναγινόταν δεύτερος: «Ελπίζω όχι. Μετά το ματς ήμουν εντελώς εξαντλημένος για δύο-τρεις μήνες. Αν πεθαίνω της πείνας, θα πάω στον Βολόντια και θα του πω "δώσε μου τη δουλειά".»
Brissago 2004
Τέσσερα χρόνια αργότερα ξαναπήγε. Στο Brissago, απέναντι στον Peter Leko, οι δεύτεροι του Kramnik ήταν ο Bareev, ο Illescas και ο Peter Svidler, ενώ τον Leko βοηθούσαν ο Akopian, ο Arshak Petrosian και ο Tkachiev.
Ήταν πολύ δυσκολότερο ματς. Ο Leko κέρδισε την 5η και την 8η παρτίδα και ο Kramnik έφτασε στην τελευταία, τη 14η, με τα λευκά και με υποχρέωση νίκης για να κρατήσει τον τίτλο. Ο Leko είχε παίξει Caro-Kann στη 12η παρτίδα και η ομάδα έπρεπε να μαντέψει αν θα την ξαναπαίξει. Ο Bareev το περιγράφει στο βιβλίο:
«Το πιο δυσάρεστο ήταν ότι η Caro-Kann έπεφτε σε μένα. Ο Πέτια δούλευε την Ισπανική. Πριν από την παρτίδα ο Βολόντια μού έβαλε να αντικρούσω την Caro-Kann με το 3.e5. Δεν γινόταν αλλιώς. Όταν είσαι πίσω στο σκορ και πρέπει να κερδίσεις, το 3.Nd2 δεν δουλεύει.»
Ο Leko ξαναέπαιξε Caro-Kann, ο Kramnik έπαιξε 3.e5, κέρδισε σε σαράντα μία κινήσεις και ισοφάρισε το ματς στο 7-7, που του αρκούσε. Η ειρωνεία είναι ότι η Caro-Kann ήταν, εκείνα τα χρόνια, η κύρια άμυνα του ίδιου του Bareev απέναντι στο 1.e4.
Η 8η παρτίδα είναι το πιο γνωστό λάθος δεύτερων στην ιστορία των παγκοσμίων πρωταθλημάτων. Ο Kramnik άφησε για πρώτη φορά στο ματς τον Leko να παίξει το αγαπημένο του γκαμπί Marshall και έπαιζε γρήγορα, μέσα στην προετοιμασία της ομάδας. Η πρώτη νέα κίνηση, το 18…Nf6, ήταν προβλεπόμενη. Το σχέδιο ήταν θυσία ντάμας: μετά το 23.Qf2 Re2 ο Kramnik έδωσε τη ντάμα με το 24.Qxe2 Bxe2 25.bxa6 Qd3, με την ιδέα ότι το ελεύθερο πιόνι του a αρκούσε για αντάλλαγμα. Δεν αρκούσε. Ο Leko ξόδεψε πολύ χρόνο και βρήκε στη σκακιέρα το 26…Bxf3!! και, μετά το 27.Nxf3 Ne4+ 28.Ke1, το 28…Nxc3! -το φυσικό 28…Qxf3 έδινε μόνο διαρκές σαχ-. Ο Kramnik εγκατέλειψε στην 32η και ο Leko πέρασε μπροστά με 4½-3½. Η εξήγηση που επικράτησε είναι ότι η ομάδα δεν άφησε τη μηχανή να δουλέψει αρκετά. Την ίδια μέρα ο Mig Greengard παρατήρησε ότι το Fritz βρίσκει την ανατροπή σε είκοσι δευτερόλεπτα.
Από το ίδιο βιβλίο προέρχεται και η πιο ανθρώπινη στιγμή του ματς. Πριν από την 9η παρτίδα ο Kramnik είχε πάρει φάρμακα για την πίεση και για τον ύπνο, ήπιε ένα χάπι στη διάρκεια της παρτίδας, δεν μπορούσε να συνεχίσει, πρότεινε γρήγορη ισοπαλία και από την αίθουσα πήγε στο νοσοκομείο.
Ελίστα 2006
Στην Ελίστα, στο ματς επανένωσης με τον Topalov, ο Bareev δεν ήταν στην ομάδα. Από τους δεύτερους του Brissago έμεινε μόνο ο Illescas. Μαζί του ήταν ο Alexander Motylev και ο Sergei Rublevsky. Το «toiletgate» ο Bareev το έζησε από έξω, όπως όλοι μας.
Το βιβλίο: From London to Elista
Το βιβλίο γεννήθηκε στα ρωσικά. Το «Записки секунданта» -«Σημειώσεις ενός δεύτερου»- κυκλοφόρησε στη Μόσχα το 2006 από τη Ripol και κάλυπτε μόνο τα δύο ματς στα οποία ήταν μέσα, το Λονδίνο και το Brissago. Την επόμενη χρονιά η New in Chess το έβγαλε στα αγγλικά ως From London to Elista, με τρίτο μέρος για την Ελίστα.
Η μορφή του είναι ασυνήθιστη για βιβλίο ματς. Δεν είναι ημερολόγιο ούτε συλλογή σχολιασμένων παρτίδων, αν και έχει και τις παρτίδες με πλήρη ανάλυση. Είναι διάλογος. Ο Levitov, δημοσιογράφος, ρωτάει και ο Bareev απαντάει για τις προετοιμασίες, τα ξενοδοχεία, τα νεύρα, τις ανοησίες και τα λάθη, με χιούμορ που σπάνια βρίσκεις σε σκακιστικό βιβλίο. Σε ένα σημείο, αμέσως μετά το φινάλε του Brissago, ο Levitov ρωτάει ποια ήταν η μούσα του Kramnik. Ο Bareev απαντά ότι ήταν η Marie, μια Γαλλίδα δημοσιογράφος που ήρθε για τις δύο τελευταίες παρτίδες, η μελλοντική του σύζυγος Marie-Laure Germon με την οποία έχουν δύο παιδιά.
Το 2008 κέρδισε το βραβείο βιβλίου της χρονιάς της Αγγλικής Ομοσπονδίας. Οι κριτές έγραψαν ότι η αξία του βρίσκεται «στον ανοιχτό και ειλικρινή τρόπο με τον οποίο ο Bareev απαντά στις ερωτήσεις».
Ο John Watson, στην κριτική του στο TWIC, πήγε πιο μακριά: «Απλώς ένα από τα καλύτερα βιβλία της δεκαετίας. Στο είδος των βιβλίων ματς και τουρνουά δεν υπάρχει σύγκριση.» Δεν του χάρισε όμως τίποτα. Οι συγγραφείς, έγραψε, παρουσιάζουν τον Kramnik ως ανιδιοτελή σε όλες τις διαμάχες για τον τίτλο, ξεμπερδεύουν με την υπόθεση Shirov σε λίγες γραμμές και δεν ενοχλούνται καθόλου από το πόσο αυθαίρετα έγινε το Ντόρτμουντ του 2002 τουρνουά επιλογής αντιπάλου. Και ο Levitov ξεφεύγει συχνά σε δικές του παρεκβάσεις, ως και τέσσερις σελίδες για το σκάκι στη λογοτεχνία. Η κριτική του ChessVibes έλεγε το ίδιο με άλλα λόγια. Το μέρος για το Λονδίνο είναι «από τις καλύτερες περιγραφές ματς που γράφτηκαν ποτέ», ενώ για την Ελίστα «ίσως είναι ακόμη νωρίς για να δει κανείς ψύχραιμα τα γεγονότα».
Τα δύο πρώτα μέρη είναι τα καλύτερα, συμφωνούν όλοι. Είναι λογικό, γιατί εκεί ο Bareev ήταν παρόν. Το 2022 η New in Chess το επανεξέδωσε με νέο υπότιτλο, Behind the Scenes of Kramnik's Title Matches.
Γαλλική, μετά Caro-Kann
Ο Bareev ήταν παίκτης του 1.d4. Σε 888 κλασικές παρτίδες με τα λευκά στη βάση μας άνοιξε 757 φορές με το 1.d4 και μόλις δύο με το 1.e4.
Με τα μαύρα η ιστορία έχει δύο κεφάλαια. Ως τα μέσα της δεκαετίας του 1990 απέναντι στο 1.e4 έπαιζε σχεδόν αποκλειστικά Γαλλική: 124 παρτίδες απέναντι σε μία Caro-Kann στη δεκαετία 1985-1994. Το 1995 έγραψε και μονογραφία για τη βαριάντα Tarrasch της Γαλλικής στο Informant. Στη δεκαετία του 2000 γύρισε σταδιακά στην Caro-Kann: 46 Γαλλικές και 45 Caro-Kann στην πενταετία 2000-2004, 57 Caro-Kann και 21 Γαλλικές στην επόμενη. Γι' αυτό η Caro-Kann του Leko έπεσε σε αυτόν στο Brissago. Ήξερε καλύτερα από κάθε άλλον στην ομάδα πού πονάει.
Με αυτήν κέρδισε και μια από τις πιο γνωστές του παρτίδες. Στο Παγκόσμιο Κύπελλο του 2005 στο Χάντι-Μανσίσκ συνάντησε στον 4ο γύρο έναν δεκαπεντάχρονο Νορβηγό. Οι δύο κλασικές έληξαν ισόπαλες. Στην πρώτη του μπαράζ ο Bareev κέρδισε με τα μαύρα σε μια Caro-Kann. Πέρασε με 2½-1½, τερμάτισε πέμπτος στη διοργάνωση και πήρε θέση στους Υποψήφιους του 2007. Ο Νορβηγός λεγόταν Magnus Carlsen.
Στους Υποψήφιους της Ελίστα το 2007 απέκλεισε την Judit Polgár και έχασε στον επόμενο γύρο από τον Leko. Ήταν η τελευταία του μεγάλη εμφάνιση στον κύκλο του παγκόσμιου πρωταθλήματος.
Οι αντίπαλοι
Στη βάση μας ο Bareev έχει 1.729 κλασικές παρτίδες από το 1980 ως το 2023, με 681 νίκες, 731 ισοπαλίες και 317 ήττες. Με τα λευκά η απόδοσή του ήταν 67%, με τα μαύρα 54%.
Τα ισοζύγια με τους μεγάλους λένε τη θέση του στην ιεραρχία:
| αντίπαλος | κλασικές παρτίδες | βαθμοί Bareev |
|---|---|---|
| Kasparov | 14 | 2½ |
| Karpov | 13 | 6 |
| Kramnik | 16 | 8 |
| Topalov | 14 | 8 |
| Anand | 14 | 4 |
| Morozevich | 17 | 13 |
Τον Kasparov δεν τον κέρδισε ποτέ σε κλασική παρτίδα, με εννέα ήττες και πέντε ισοπαλίες. Ούτε τον Anand, που τον νίκησε και στον τελικό του πρώτου Παγκόσμιου Κυπέλλου, στη Σενγιάνγκ το 2000, με οκτώ ισοπαλίες και έξι ήττες. Με τον Karpov όμως έχει τρεις νίκες, στο Linares το 1992, στο Tilburg το 1994 και στο Βελιγράδι το 1996, ενώ με τον Topalov θετικό ισοζύγιο. Απέναντι στον άνθρωπο που βοήθησε να γίνει παγκόσμιος πρωταθλητής, ισοπαλία στο σύνολο, 8 στις 16.
Τορόντο
Από το 2005 ως το 2014 πέρασε από θέσεις της Ρωσικής Ομοσπονδίας: επικεφαλής της επιτροπής παίδων-νέων, υπεύθυνος σχολής για τους κορυφαίους Ρώσους εφήβους και, το 2010-11, ομοσπονδιακός προπονητής της ανδρικής εθνικής, με αργυρό στην Ολυμπιάδα του Χάντι-Μανσίσκ το 2010. Παραιτήθηκε μετά το Παγκόσμιο Ομαδικό του 2011.
Από το 2006 ζει στο Τορόντο, όπου διατηρεί δική του σχολή. Τον Σεπτέμβριο του 2015 άλλαξε ομοσπονδία για τον Καναδά. Έπαιξε πρώτη σκακιέρα στην Ολυμπιάδα του 2016 και τέταρτη στην Ολυμπιάδα του 2018, κέρδισε το ζονάλ του Καναδά το 2019 και το 2021 μοιράστηκε την πρώτη θέση με τον μαθητή του Razvan Preotu. Η τελευταία του εμφάνιση σε μεγάλη διοργάνωση ήταν το Παγκόσμιο Κύπελλο του 2021 στο Σότσι. Σήμερα η FIDE τον καταγράφει ανενεργό.
Το 2019 έγραψε και ένα δεύτερο βιβλίο, το Say No to Chess Principles! στη Thinkers. Σε συνέντευξη στην Globe and Mail το 2021 μίλησε και για το τίμημα της σοβιετικής σχολής που τον έφτιαξε: «Ίσως δεν απέκτησα αρκετές διαφορετικές δεξιότητες. Αυτό με στενοχωρεί πολύ.»
Έξι παρτίδες
Karpov – Bareev (0-1, 57 κινήσεις), Linares 1992: Σλαβική, η πρώτη του νίκη επί του Karpov, με τα μαύρα.
Bareev – Salov (1-0, 41), Linares 1992: Bogo-Ινδική άμυνα.
Kasparov – Kramnik (1/2-1/2, 25), Λονδίνο 2000, 1η παρτίδα: η πρώτη Berlin του ματς.
Morozevich – Bareev (0-1, 40), Ντόρτμουντ 2002: μία από τις δύο νίκες του επί του Morozevich στον όμιλο.
Kramnik – Leko (1-0, 41), Brissago 2004, 14η παρτίδα: Caro-Kann με 3.e5, η προετοιμασία του Bareev.
Carlsen – Bareev (0-1, 46), Παγκόσμιο Κύπελλο 2005, 4ος γύρος, μπαράζ
Αποδόσεις εικόνων
- Bareev Evgeny (30219958676).jpg, Andreas Kontokanis, CC BY-SA 2.0, Wikimedia Commons.jpg).
Πηγές
- Ρωσική Ομοσπονδία Σκακιού, Person of the day: Evgeny Bareev.
- FIDE, προφίλ παίκτη 4100140· OlimpBase, ιστορικό λιστών FIDE, Ολυμπιάδες, Παγκόσμια Ομαδικά, Ευρωπαϊκά Ομαδικά, Κύπελλα Συλλόγων, Hastings.
- ChessBase: It's a matter of seconds (2004, με τη συνέντευξη του 2001), Topalov and Kramnik arrive in Elista (2006), συνέντευξη Lautier (2016), 25 years ago: Kramnik beats Kasparov (2025), λίστα Οκτωβρίου 2003.
- John Watson, κριτική στο TWIC, 27/9/2008· ChessVibes, κριτική· ECF Book of the Year.
- The Globe and Mail, Cecil Rosner, 17/12/2021.
- Wikipedia: Evgeny Bareev, Бареев, Евгений Ильгизович, 1990 USSR Chess Championship, Classical World Chess Championship 2004, Chess World Cup 2005.
- Παρτίδες και μετρήσεις καριέρας:βάση Lumbra.