"Χάσε λίγο, κέρδισε πολύ" - Ivan Cheparinov, Powerhouse Pawn Sacrifices

Ο πρώην βοηθός του Topalov κάνει βιβλίο τις διαλέξεις του για τις θυσίες πιονιού, με παρτίδες κυρίως δικές του

Σεπτέμβριος 2026

Ο υπότιτλος του βιβλίου υπόσχεται να μάθει στον αναγνώστη «να χάνει λίγο και να κερδίζει πολύ». Είναι ένα σύνθημα που ταιριάζει στον Ivan Cheparinov. Ο Βούλγαρος γκρανμαίτρ έγινε γνωστός ως ο νεαρός βοηθός του Veselin Topalov την εποχή που εκείνος ήταν παγκόσμιος πρωταθλητής της FIDE και έπαιζε το πιο επιθετικό σκάκι της ελίτ. Αργότερα κέρδισε τέσσερις φορές το πρωτάθλημα Βουλγαρίας, έφτασε στη 19η θέση της παγκόσμιας κατάταξης τον Ιανουάριο του 2008 και στη μέγιστη βαθμολογία του, 2718, το 2018.

Το Powerhouse Pawn Sacrifices κυκλοφόρησε από την Quality Chess τον Ιούνιο του 2025, οπότε δεν είναι καινούργιο. Έχει καλές κριτικές από τον Matthew Sadler στο New in Chess, από τον Sean Marsh στο CHESS και από τον Gary Lane στο Australian Chess. 

Από τη διάλεξη στο βιβλίο

Ο πρόλογος του βιβλίου εξηγεί την προέλευση. Το 2023 και το 2024 ο Cheparinov έδωσε μια σειρά διαδικτυακών διαλέξεων για τις θυσίες πιονιού στην ακαδημία Killer Chess Training του Jacob Aagaard, όπου διδάσκει από το 2020. Χρησιμοποιούσε κυρίως δικές του παρτίδες, «γιατί ήταν πολλές και τις ήξερα καλύτερα», και μερικές άλλων γκρανμαίτρ που του είχαν τραβήξει την προσοχή. Ο Aagaard πρότεινε να γίνουν βιβλίο. Ο Jeremy Hart της Quality Chess απομαγνητοφώνησε τις διαλέξεις και οι αναλύσεις ξαναελέγχθηκαν, επεκτάθηκαν και οργανώθηκαν σε κεφάλαια.

Ο Ivan Cheparinov το 2023.

Τη μετατροπή την έκανε μαζί με τον επιμελητή του, και εδώ υπάρχει ελληνική υπογραφή. Ο Κωστής Μεγαλιός είναι Έλληνας διεθνής μετρ, με τον τίτλο από το 2019, εκπαιδευτής της FIDE από το 2015 και στέλεχος της ίδιας της Quality Chess. Τον Ιανουάριο του 2026 άλλαξε ομοσπονδία από την Ελλάδα στη Σκωτία, τη χώρα του εκδοτικού οίκου. Ο Cheparinov τον ευχαριστεί ονομαστικά για τη διαμόρφωση του βιβλίου.

Το πιο ενδιαφέρον κομμάτι του προλόγου είναι η συζήτηση για τις ασκήσεις. Σε μια διάλεξη, γράφει, μπορείς να δώσεις θέση με πολλές λύσεις ή και χωρίς καμία, να αφήσεις τους μαθητές να σκεφτούν και μετά να εξηγήσεις τι συμβαίνει. Η σκέψη πάνω στη θέση είναι από μόνη της χρήσιμη. Σε βιβλίο αυτό δεν λειτουργεί και κάθε άσκηση χρειάζεται μια σχετικά καθαρή λύση. Έτσι οι ασκήσεις ξαναδιαλέχτηκαν και όπου κρατήθηκε θέση χωρίς ξεκάθαρη λύση εξηγείται το γιατί.

Το δεύτερο πρόβλημα ήταν πρακτικό. Στο βιβλίο-διάλεξη η λύση βρίσκεται ακριβώς κάτω από το διάγραμμα που θέτει την ερώτηση. Γι' αυτό οι εκατό ασκήσεις μπαίνουν όλες μαζί στην αρχή κάθε κεφαλαίου και ο αναγνώστης βρίσκει τις λύσεις μέσα στις παρτίδες που ακολουθούν. Επειδή πολλές ασκήσεις είναι από την ίδια παρτίδα, κάποιος θα μπορούσε να μαντέψει τη λύση ανασυνθέτοντας πώς πήγε η θέση από το ένα διάγραμμα στο άλλο. «Παρακαλώ, μην το κάνετε! Πρώτον, είναι ένα είδος κλεψιάς.» Και δεύτερον δεν θα βοηθήσει, γιατί ο αναγνώστης δεν ξέρει αν η συνέχεια που οδήγησε στο επόμενο διάγραμμα ήταν η σωστή.

Τρία μέρη

Το βιβλίο έχει 216 σελίδες και τρία μέρη. Το πρώτο είναι για τους λόγους της θυσίας, με δύο κεφάλαια, τη δυναμική και τους μακροπρόθεσμους παράγοντες. Το δεύτερο είναι για τυπικές περιπτώσεις από τέσσερα ανοίγματα, τη Βιεννέζικη, την Καταλανική, τη Γαλλική με 3.e5 και την Ινδική της Βασίλισσας. Το κεφάλαιο της Γαλλικής είναι οργανωμένο σε τρεις βαριάντες του γκαμπί Milner-Barry μετά από 1.e4 e6 2.d4 d5 3.e5 c5 4.c3 Nc6 5.Nf3 Qb6 6.Bd3 cxd4 7.O-O Bd7 8.Re1, 8...dxc3?!, 8...Nh6!? και 8...Nge7!. Το τρίτο μέρος ρωτά «Πώς το κάνουν οι μεγάλοι παίκτες;» με πέντε παρτίδες, Dominguez – Caruana του 2021, Kasparov – Short του 1999, Kasparov – Polgar του 2000 και δύο του Topalov, με τον Ponomariov στο Wijk aan Zee το 2005 και με τον Svidler στο Linares το 2006.

Από τις είκοσι τρεις παρτίδες των περιεχομένων οι δεκαπέντε είναι του ίδιου του Cheparinov. Αυτό είναι ταυτόχρονα το προτέρημα και ο περιορισμός του βιβλίου. Ο συγγραφέας ξέρει τι σκεφτόταν στη σκακιέρα και το λέει, αλλά το υλικό ακολουθεί το δικό του ρεπερτόριο και όχι μια ισορροπημένη -και πιο οικουμενική- εικόνα του θέματος.

Bologan – Cheparinov

Ο Viorel Bologan τον Αύγουστο του 2007, λίγους μήνες πριν από την παρτίδα του Kemer.

Μία παρτίδα του συγγραφέα που αναλύεται είναι από το Ευρωπαϊκό Κύπελλο Συλλόγων του 2007 στο Kemer, απέναντι στον Viorel Bologan. Ο συγγραφέας προτείνει να τη χειριστούμε ολόκληρη ως άσκηση, σταματώντας πριν από κάθε κίνηση, λόγω των «επιπλοκών που λυγίζουν το μυαλό». Σε μια Najdorf με 6.Be3 e6 και 8.g4 ο μαύρος έπαιξε 9...g5!?, μια τυπική θυσία, όπως γράφει, για να ανοίξει τη στήλη h και να κερδίσει το e5 τετράγωνο για τον ίππο. Στη φάση αυτή τη χαρακτηρίζει περισσότερο ποζισιονέλ παρά τακτική. Μετά το 10.fxg5 hxg5 11.Bxg5 b5 12.Bf3 ο λευκός έπαιξε μια ιδέα που δεν περίμενε ο μαύρος, αφού η προετοιμασία του ήταν στο 12.a3. Μετά το 12...Ne5 13.Nc6! Nxc6 14.e5 κρέμονται και οι δύο ίπποι και το 14...Qb6! είναι η μοναδική κίνηση που τους προστατεύει.

Εδώ φαίνεται το ύφος. Ο Cheparinov δεν δίνει μόνο την κίνηση της παρτίδας αλλά και μια εναλλακτική θυσία διαφοράς, 14...Nxe5!?, και σημειώνει ότι μετρά ως λύση της άσκησης μόνο αν ο αναγνώστης βρήκε και τη δεύτερη θυσία διαφοράς που ακολουθεί. Μετά το 15.Bxf6 έρχεται το 15...Rh3!, η κίνηση που ο συγγραφέας ξεχωρίζει στα σημεία μάθησης. Ο πύργος απειλεί ...Qe3+, αλλά κυρίως μπλοκάρει το πιόνι του h2, «αυτό που υποτίθεται ότι ήταν το επιπλέον πιόνι», και φέρνει σε δύσκολη θέση τον πύργο του h1.

Το σχόλιο είναι ειλικρινές ως το τέλος. Στην 18η ο Cheparinov παραδέχεται ότι το 18...Nxg4! ήταν απλούστερο από το 18...Nf3+ που έπαιξε, «εκτός από το ότι το εγκρίνει η μηχανή», και εξηγεί ότι στην παρτίδα φοβήθηκε πως ο λευκός θα είχε ευκαιρίες στο φινάλε. Στην 19η γράφει ότι το 19...Qc5! ήταν ισχυρότερο από το 19...Qb6?! και ότι ο μαύρος «δεν έπρεπε να φοβάται φαντάσματα». Το 22...Bxg4? το χαρακτηρίζει αντικειμενικά λάθος «που πέρασε απαρατήρητο στην παρτίδα» και για τη διάσωση του λευκού στην 24η σημειώνει με ειρωνεία ότι η μηχανή δίνει «το πάντα άχρηστο 0.00». Μετά το 24.Rd1? ο λευκός κατέρρευσε και εγκατέλειψε στην 28η κίνηση.

Ο Cheparinov στο Ηράκλειο τον Οκτώβριο του 2007, τον ίδιο μήνα με την παρτίδα του Kemer.

Υπάρχει και μια φράση που θα μπορούσε να είναι το σύνθημα του βιβλίου. Όταν στην 20ή κίνηση ο μαύρος παίζει 20...e5!, ο συγγραφέας γράφει ότι θα μπορούσαμε να το πούμε κι αυτό θυσία πιονιού με αντάλλαγμα δυναμικό παιχνίδι, «αλλά στο σκάκι υπάρχει ώρα για κουβέντα και ώρα για μέτρημα». Η κίνηση ήρθε από τη διαίσθηση, αλλά έπρεπε να στηριχτεί με πολύ μέτρημα.

Cheparinov – Nepomniachtchi

Η δεύτερη ενδεικτική παρτίδα για να καταλάβουμε τον τύπο του υλικού που διαθέτει το βιβλίο είναι από το Wijk aan Zee του 2008, από τον όμιλο Β, απέναντι σε έναν δεκαεπτάχρονο Ian Nepomniachtchi. Είναι το ίδιο τουρνουά όπου ο Cheparinov αρνήθηκε να δώσει το χέρι στον Nigel Short.

Ο Ian Nepomniachtchi το 2008.

Στη βαριάντα της Μόσχας της Σλαβικής ο μαύρος έπαιξε το σπάνιο 9...Bb4 και ο Cheparinov, όπως γράφει, αιφνιδιάστηκε. Αντί για το συνηθισμένο 10.Qf3 αποφάσισε να θυσιάσει πιόνι «για να θολώσει τα νερά» με 10.Be2!?, σαν να μην απειλούσε τίποτα η τελευταία κίνηση του αντιπάλου. Εδώ ο συγγραφέας δίνει μια γενικότερη συμβουλή. Όταν μας αιφνιδιάζει το άνοιγμα του αντιπάλου, δεν πρέπει να ξεπέφτουμε σε παθητικές ή υλιστικές λύσεις, αντίθετα με την ανθρώπινη φύση. Η αντίδραση με αρχές, επιθετική και δυναμική, δίνει πολύ καλύτερες πιθανότητες να βγούμε αλώβητοι.

Μετά το 10...Nxe4 11.O-O! Bxc3 12.bxc3 Nxc3? 13.Qc2 Nxe2+ 14.Qxe2 ο λευκός ήταν τρία πιόνια κάτω αλλά με όλα τα κομμάτια του στο παιχνίδι, ενώ ο μαύρος δεν είχε αναπτύξει τίποτα. Ο Cheparinov επιμένει σε όλο το σχόλιο ότι ο μαύρος έπρεπε να επιστρέψει υλικό και να προλάβει την ανάπτυξη, στην 11η με 11...Nxg3!, στην 12η με 12...Nd7! και στην 14η με 14...Nd7!. Ο νεαρός αντίπαλός του προτίμησε το 14...h5? και μετά το 15.f4! η παρτίδα τελείωσε στην 29η κίνηση. Για το 14...Nd7 ο συγγραφέας δίνει μια μακριά ανάλυση με δύο βαριάντες. Εδώ φαίνεται ότι το βιβλίο δεν είναι εύκολο. Οι βαριάντες πάνε σε βάθος έξι και επτά κινήσεων με παρενθέσεις μέσα σε παρενθέσεις.

Τα σημεία μάθησης κλείνουν με μια πρόταση που αξίζει να κρατηθεί. Αφού ο λευκός είχε διαλέξει θυσιαστική προσέγγιση στο άνοιγμα, δεν έκανε πίσω ούτε έγινε υλιστής στη μέση των περιπλοκών. «Όταν το σκηνικό έχει στηθεί, σπάνια πρέπει να αλλάζουμε πορεία.»

Υλικό ή πρωτοβουλία

Το συμπέρασμα του πρώτου κεφαλαίου συνοψίζει τη φιλοσοφία του βιβλίου. Στο ερώτημα τι είναι σημαντικότερο, το υλικό ή η πρωτοβουλία, η απάντηση είναι «εξαρτάται». Αν όμως πρέπει να σφάλλουμε, να σφάλλουμε προς τη δραστηριότητα και όχι αντίστροφα, όπως κάνουν από τη φύση τους οι περισσότεροι. Ο Cheparinov δίνει και μια εξήγηση για αυτή τη ροπή. Το υλικό είναι το μόνο πράγμα που μετριέται στο σκάκι και πολλοί έλκονται προς αυτό επειδή δεν μπορούν να μετρήσουν με ακρίβεια τίποτε άλλο.

Οι κριτικές που παραθέτει ο εκδότης συμφωνούν για ένα πράγμα, το επίπεδο. Ο Sean Marsh γράφει ότι οι σκακιστές συλλόγου «θα βρεθούν εκτός των δυνάμεών τους», ενώ οι δυνατοί σκακιστές τουρνουά θα αγκαλιάσουν την πρόκληση. Ο Matthew Sadler επαινεί ότι το βιβλίο δείχνει πόσο συγκεκριμένο γίνεται το παιχνίδι εκεί που παλιότερα θα αρκούσε η φράση «με αντάλλαγμα».

Ο Cheparinov σχολιάζει τις δικές του παρτίδες χωρίς να τις ωραιοποιεί, παραδέχεται τα λάθη του, χρησιμοποιεί τη μηχανή για να ελέγξει και όχι για να αποφασίσει και κρίνει τις θέσεις με πρακτικά κριτήρια. Το βιβλίο είναι μάλλον για παίκτες από 2000 και πάνω, που είναι διατεθειμένοι να δουλέψουν πάνω σε μακριές βαριάντες. Και για τον αναγνώστη που δεν ξεχωρίζει ακόμη πότε ένα πιόνι αξίζει λιγότερο από ένα τέμπο, είναι πιθανώς μια καλή αφορμή να το μάθει.

Οι παρτίδες

Οι δύο παρτίδες με χρονολογική σειρά και χωρίς σχόλια.

Στοιχεία έκδοσης

Ivan Cheparinov, Powerhouse Pawn Sacrifices – How To Lose Small and Win Big in Chess. Quality Chess, 11 Ιουνίου 2025. 216 σελίδες, σε χαρτόδετη (ISBN 9781784832209) και σκληρόδετη έκδοση (ISBN 9781784832216). Τρία μέρη, επτά κεφάλαια και εκατό ασκήσεις, με ευρετήριο ονομάτων. Επιμέλεια IM Κωστής Μεγαλιός (Kostis Megalios).

Αποδόσεις εικόνων

• Εξώφυλλο του βιβλίου, © Quality Chess, με επιφύλαξη δικαιωμάτων
• IvanCheparinov23, Stefan64, 2023, CC BY-SA 3.0 · Commons
• Cheparinov Ivan, karpidis, Ηράκλειο, 29 Οκτωβρίου 2007, CC BY 2.0 · Commons
• Viorel Bologan 08.19.2007, Ygrek, 19 Αυγούστου 2007, · Commons
• Ian Nepomniachtchi, Stefan64, 2008, CC BY-SA 3.0 · Commons

Πηγές