Bersan Vrioni: «Στο σκάκι δεν έχει σημασία αν βλέπεις τη σκακιέρα, αλλά πώς σκέφτεσαι»
Πέντε φορές πρωταθλητής Ιταλίας, επί 14 συνεχόμενα χρόνια εκπρόσωπος της χώρας του σε διεθνείς διοργανώσεις και πρόεδρος της Ιταλικής Ένωσης Τυφλών και Ατόμων με Προβλήματα Όρασης. Ο Bersan Vrioni μιλά αποκλειστικά στο chess.gr για τη δύναμη του σκακιού, τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι αθλητές με οπτική αναπηρία και τη σημασία της πραγματικής ισότητας πάνω στη σκακιέρα.
Το σκάκι είναι ένα άθλημα στο οποίο η σημαντικότερη κίνηση δεν γίνεται με τα χέρια, αλλά με το μυαλό. Και ίσως κανείς δεν μπορεί να αποτυπώσει καλύτερα αυτή την πραγματικότητα από έναν σκακιστή που δεν χρειάζεται να βλέπει τη σκακιέρα για να αναλύει τις θέσεις, να σχεδιάζει στρατηγικές και να διεκδικεί τη νίκη.
Ο Bersan Vrioni αποτελεί μία από τις σημαντικές προσωπικότητες του ιταλικού σκακιού για τυφλούς και άτομα με προβλήματα όρασης. Πρόεδρος της ASCID (Ιταλική Ένωση Τυφλών και Σκακιστών με Προβλήματα Όρασης) από το 2022 και εκπρόσωπος της Ιταλίας στη Διεθνή Σκακιστική Ένωση Braille (IBCA), έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής του όχι μόνο στην αγωνιστική του πορεία, αλλά και στην προσπάθεια να καταστήσει το σκάκι προσβάσιμο σε όλους.
Η δική του διαδρομή δεν ήταν εύκολη. Μια γενετική πάθηση που επηρεάζει προοδευτικά την όραση τον απομάκρυνε για χρόνια από το αγαπημένο του άθλημα. Ωστόσο, η επιστροφή του στη σκακιέρα, σε ηλικία περίπου 37 ετών, αποτέλεσε την αφετηρία μιας νέας ζωής γεμάτης αγώνες, ταξίδια, διακρίσεις και προσφορά.
Στη συνέντευξη που παραχώρησε στο chess.gr, ο Ιταλός πρωταθλητής μιλά για τις προσωπικές του εμπειρίες, τις δυσκολίες των διεθνών διοργανώσεων, τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβάνεται τις θέσεις χωρίς να βλέπει τα κομμάτια και το μήνυμα που θέλει να στείλει σε κάθε άνθρωπο που διστάζει να κάνει την πρώτη του κίνηση.
«Ο πατέρας μου με μύησε στον συναρπαστικό κόσμο των 64 τετραγώνων»
Chess.gr: Θα θέλατε να μας συστηθείτε και να μας πείτε πώς ξεκίνησε η σχέση σας με το σκάκι;
Bersan Vrioni: Ονομάζομαι Bersan Vrioni. Είμαι Ιταλός σκακιστής, πρόεδρος της ASCID, της Ιταλικής Ένωσης Τυφλών και Σκακιστών με Προβλήματα Όρασης και εκπρόσωπος της Ιταλίας στην IBCA, τη Διεθνή Σκακιστική Ένωση Braille.
Έμαθα να παίζω σκάκι όταν ήμουν παιδί. Ο πατέρας μου, που ήταν παθιασμένος σκακιστής και διαιτητής, με μύησε στον συναρπαστικό κόσμο των 64 τετραγώνων.
Ωστόσο, μεγαλώνοντας, σταδιακά σταμάτησα να παίζω. Πάσχω από μελαγχρωστική αμφιβληστροειδοπάθεια, μια γενετική ασθένεια που επηρεάζει προοδευτικά την όραση. Καθώς η όρασή μου χειροτέρευε, το σκάκι έμοιαζε να απομακρύνεται ολοένα και περισσότερο από τη ζωή μου.
Γύρω στα 37 μου χρόνια ανακάλυψα την ASCID και βρήκα ξανά τον δρόμο προς το αγαπημένο μου παιχνίδι.
Ήταν κάτι πολύ περισσότερο από την επιστροφή σε ένα παλιό χόμπι. Ήταν η αρχή ενός νέου κεφαλαίου στη ζωή μου.
Από τότε, το σκάκι έχει γίνει ένα από τα μεγαλύτερα πάθη μου. Έχω αφιερώσει μεγάλο μέρος του χρόνου μου στο να αγωνίζομαι, να διδάσκω, να διοργανώνω τουρνουά και να προωθώ το σκάκι για τυφλούς και άτομα με προβλήματα όρασης.
«Στη σκακιέρα δεν έχει σημασία αν βλέπεις, αλλά πώς σκέφτεσαι»
Chess.gr: Τι σας προσφέρει το σκάκι που δεν μπορεί να σας προσφέρει τίποτε άλλο;
Bersan Vrioni: Το σκάκι συνδυάζει τη λογική με τη δημιουργικότητα, τη στρατηγική με τη διαίσθηση. Με προκαλεί πνευματικά, μου διδάσκει υπομονή και συγκέντρωση και με βοηθά να διαχειρίζομαι τόσο την επιτυχία όσο και την αποτυχία.
Αυτό όμως που εκτιμώ περισσότερο είναι ο οικουμενικός του χαρακτήρας.
Στη σκακιέρα, τυφλοί και βλέποντες σκακιστές μπορούν να αγωνιστούν μεταξύ τους με τους ίδιους κανόνες.
Δεν έχει σημασία αν μπορείς να δεις τη σκακιέρα, αλλά πώς σκέφτεσαι, πώς υπολογίζεις και πώς παίρνεις αποφάσεις.
Το σκάκι μού έχει προσφέρει επίσης φιλίες, ευκαιρίες για ταξίδια και τη δυνατότητα να γνωρίσω ανθρώπους από διαφορετικούς πολιτισμούς.
Για μένα είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα άθλημα. Είναι μια παγκόσμια γλώσσα που ενώνει τους ανθρώπους πέρα από σωματικές και πολιτισμικές διαφορές.
Η αθέατη πρόκληση: Συγκέντρωση, μνήμη και ψυχική ανθεκτικότητα
Chess.gr: Ποιο είναι το δυσκολότερο κομμάτι της συμμετοχής σε ένα πρωτάθλημα και πώς το αντιμετωπίζετε;
Bersan Vrioni: Το δυσκολότερο δεν είναι μόνο το ίδιο το σκάκι, αλλά η διατήρηση της συγκέντρωσης και της συναισθηματικής ισορροπίας σε όλη τη διάρκεια ενός τουρνουά.
Πρέπει να διαχειρίζεσαι την πίεση, την κούραση, την ευθύνη κάθε απόφασης και, κάποιες φορές, την απογοήτευση μιας ήττας.
Ως τυφλός σκακιστής, πρέπει επιπλέον να ανασυνθέτω και να διατηρώ νοητικά τη θέση όλων των κομματιών, κάτι που απαιτεί ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο προσοχής.
Προσπαθώ να προετοιμάζομαι τόσο τεχνικά όσο και ψυχολογικά, μέσα από τη μελέτη, την ανάλυση παρτίδων και την προπόνηση με προσβάσιμο σκακιστικό λογισμικό.
Έχω μάθει επίσης ότι μια ήττα δεν σημαίνει το τέλος της διαδρομής.
Είναι μια ευκαιρία να κατανοήσεις τα λάθη σου και να γίνεις καλύτερος.
Η αυτοπεποίθηση, η υπομονή και η ψυχική ανθεκτικότητα είναι απαραίτητες, τόσο στο σκάκι όσο και στη ζωή.
«Η πραγματική συμπερίληψη ξεκινά όταν όλοι μπορούν να αγωνιστούν μαζί»
Chess.gr: Τι θα θέλατε να βελτιωθεί στις μελλοντικές σκακιστικές διοργανώσεις;
Bersan Vrioni: Πιστεύω ότι η προσβασιμότητα και η συμπερίληψη πρέπει να βρίσκονται στο επίκεντρο της διοργάνωσης κάθε σκακιστικού τουρνουά.
Οι τυφλοί και οι σκακιστές με προβλήματα όρασης χρειάζονται κατάλληλο αγωνιστικό εξοπλισμό, σαφή προφορική ανακοίνωση των κινήσεων, προσβάσιμες πληροφορίες για τη διοργάνωση και διοργανωτές που κατανοούν τις ιδιαίτερες ανάγκες τους.
Παράλληλα, θα ήθελα να βλέπω περισσότερα τουρνουά στα οποία τυφλοί και βλέποντες σκακιστές αγωνίζονται μαζί.
Οι ειδικές διοργανώσεις είναι σημαντικές, καθώς επιτρέπουν στους αθλητές να μοιράζονται εμπειρίες. Όμως η πραγματική συμπερίληψη αναπτύσσεται όταν όλοι έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν στο ίδιο αθλητικό περιβάλλον.
Η καλή οργάνωση, η προσβάσιμη τεχνολογία και η συνεργασία μεταξύ σκακιστικών ομοσπονδιών, συλλόγων και ενώσεων μπορούν να κάνουν τα τουρνουά πιο φιλόξενα και ευχάριστα για όλους.
Ο στόχος δεν πρέπει να είναι απλώς να επιτρέπουμε στα άτομα με αναπηρία να συμμετέχουν, αλλά να διασφαλίζουμε ότι μπορούν να αγωνίζονται με αξιοπρέπεια, αυτονομία και ίσες ευκαιρίες.
Πώς παίζει σκάκι ένας τυφλός σκακιστής;
Chess.gr: Πώς αντιλαμβάνεστε τις κινήσεις κατά τη διάρκεια μιας παρτίδας; Χρησιμοποιείτε ειδικό εξοπλισμό ή κάποια μέθοδο καταγραφής;
Bersan Vrioni: Χρησιμοποιώ μια ειδική απτική σκακιέρα.
Τα τετράγωνα έχουν ανάγλυφη διαμόρφωση και τα κομμάτια είναι σχεδιασμένα έτσι ώστε να μπορώ να τα ξεχωρίζω μέσω της αφής.
Εξερευνώντας τη σκακιέρα με τα δάχτυλά μου, αναγνωρίζω τη θέση των κομματιών και ανασυνθέτω νοητικά τη συνολική θέση.
Κατά τη διάρκεια της παρτίδας, οι κινήσεις ανακοινώνονται προφορικά με τη χρήση της καθιερωμένης σκακιστικής σημειογραφίας.
Ακούω προσεκτικά, ενημερώνω τη θέση στο μυαλό μου και υπολογίζω τις απαντήσεις μου.
Με αυτόν τον τρόπο, η παρτίδα μετατρέπεται σε έναν πνευματικό διάλογο ανάμεσα στους δύο σκακιστές.
Η τεχνολογία αποτελεί επίσης σημαντικό μέρος της σκακιστικής μου δραστηριότητας. Χρησιμοποιώ προσβάσιμο σκακιστικό λογισμικό για προπόνηση και ανάλυση παρτίδων.
Η τεχνολογία δεν αντικαθιστά τη δική μου σκέψη. Μου προσφέρει επιπλέον εργαλεία για να μελετώ και να βελτιώνομαι.
«Μην αφήνετε την οπτική σας αναπηρία να αποφασίζει τι μπορείτε να πετύχετε»
Chess.gr: Τι θα λέγατε σε έναν τυφλό άνθρωπο ή σε κάποιον με προβλήματα όρασης που θα ήθελε να ξεκινήσει το σκάκι;
Bersan Vrioni: Θα του έλεγα να μην περιμένει την τέλεια στιγμή και να μη φοβάται να δοκιμάσει.
Το σκάκι είναι ένας υπέροχος τρόπος να αναπτύξεις τη συγκέντρωση, τη λογική σκέψη, την υπομονή και την αυτοπεποίθησή σου.
Προσφέρει επίσης ευκαιρίες για φιλίες, ταξίδια και συμμετοχή σε μια κοινότητα ανθρώπων που μοιράζονται το ίδιο πάθος.
Δεν χρειάζεται να είσαι ειδικός για να ξεκινήσεις και σίγουρα δεν χρειάζεται να μπορείς να βλέπεις.
Με μια απτική σκακιέρα, κατάλληλη διδασκαλία και λίγη αποφασιστικότητα, μπορείς να μάθεις και να εξελιχθείς όπως οποιοσδήποτε άλλος.
Η συμβουλή μου είναι απλή:
Μην αφήνεις την οπτική σου αναπηρία να αποφασίζει εκ των προτέρων τι μπορείς και τι δεν μπορείς να καταφέρεις.
Δώσε στον εαυτό σου την ευκαιρία να ανακαλύψει τις δυνατότητές του.
Ο αθλητισμός δεν έχει να κάνει με την τελειότητα. Έχει να κάνει με τη μάθηση, την εξέλιξη και το θάρρος να κάνεις την πρώτη κίνηση.
Πέντε πρωταθλήματα Ιταλίας, 14 χρόνια διεθνών συμμετοχών και μια διαφορετική έννοια της νίκης
Chess.gr: Ποια είναι μέχρι σήμερα η στιγμή για την οποία αισθάνεστε περισσότερο υπερήφανος στη σκακιστική σας πορεία;
Bersan Vrioni: Είναι δύσκολο να επιλέξω μόνο μία στιγμή.
Είχα την τύχη να κατακτήσω πέντε ατομικά πρωταθλήματα Ιταλίας για τυφλούς και σκακιστές με προβλήματα όρασης και να εκπροσωπήσω την Ιταλία σε μεγάλες διεθνείς διοργανώσεις, μεταξύ των οποίων Σκακιστικές Ολυμπιάδες, Παγκόσμια και Ευρωπαϊκά Πρωταθλήματα, για δεκατέσσερα συνεχόμενα χρόνια.
Κάθε φορά που είχα την τιμή να εκπροσωπώ τη χώρα μου, ένιωθα μεγάλη υπερηφάνεια και ευθύνη.
Αυτές οι εμπειρίες σήμαιναν για μένα πολύ περισσότερα από τα αγωνιστικά αποτελέσματα.
Μου έδωσαν την ευκαιρία να γνωρίσω εξαιρετικούς ανθρώπους και να μοιραστώ το πάθος μου με σκακιστές από όλο τον κόσμο.
Μια ακόμη πηγή υπερηφάνειας είναι η δουλειά μου στην ASCID.
Από τότε που ανέλαβα την προεδρία της, το 2022, προσπαθώ να βοηθήσω και άλλους τυφλούς ανθρώπους και άτομα με προβλήματα όρασης να ανακαλύψουν το σκάκι και να απολαύσουν τις ευκαιρίες που προσφέρει.
Για μένα, η συμβολή στην ανάπτυξη του σκακιού για τυφλούς και η προσπάθεια να γίνει το παιχνίδι περισσότερο συμπεριληπτικό είναι εξίσου σημαντικές με την κατάκτηση ενός πρωταθλήματος.
Τελικά, πιστεύω ότι η μεγαλύτερη νίκη δεν είναι πάντα εκείνη που αποτυπώνεται στον πίνακα των αποτελεσμάτων.
Είναι η ικανότητα να συνεχίζεις να προχωράς, να μετατρέπεις τις δυσκολίες σε ευκαιρίες εξέλιξης και να βοηθάς τους άλλους να ανακαλύψουν τι είναι ικανοί να πετύχουν.
Το σκάκι ως γέφυρα ισότητας και συμπερίληψης
Η ιστορία του Bersan Vrioni υπενθυμίζει ότι η αξία του σκακιού δεν περιορίζεται στις νίκες, στους τίτλους ή στην αγωνιστική κατάταξη.
Πίσω από κάθε παρτίδα βρίσκεται ένας άνθρωπος που σκέφτεται, προσπαθεί, αντιμετωπίζει δυσκολίες και αναζητά τρόπους να εξελιχθεί.
Για έναν τυφλό σκακιστή, η σκακιέρα μπορεί να έχει διαφορετική μορφή. Οι κινήσεις μπορεί να ανακοινώνονται προφορικά, τα κομμάτια να αναγνωρίζονται με την αφή και η θέση να ανασυντίθεται μέσα στο μυαλό.
Ωστόσο, η ουσία του παιχνιδιού παραμένει ακριβώς η ίδια.
Η στρατηγική, η δημιουργικότητα, η λήψη αποφάσεων, η διαχείριση του χρόνου και η ευθύνη κάθε κίνησης δεν γνωρίζουν διακρίσεις.
Η συνέντευξη αναδεικνύει και μια σημαντική πρόκληση για τη διεθνή σκακιστική κοινότητα: να περάσουμε από την απλή δυνατότητα συμμετοχής στην ουσιαστική ισότητα των ευκαιριών.
Η προσβασιμότητα δεν πρέπει να αποτελεί μια επιπλέον παροχή ή μια εξαίρεση στους κανονισμούς μιας διοργάνωσης. Πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του σχεδιασμού της.
Από τις ειδικά διαμορφωμένες σκακιέρες και το προσβάσιμο λογισμικό μέχρι την κατάλληλη εκπαίδευση διαιτητών και διοργανωτών, υπάρχουν πρακτικές λύσεις που μπορούν να διασφαλίσουν ότι περισσότεροι άνθρωποι θα έχουν τη δυνατότητα να αγωνιστούν ισότιμα.
Και ίσως αυτό να είναι το σημαντικότερο μήνυμα που μας αφήνει ο Ιταλός πρωταθλητής.
Ότι το σκάκι δεν είναι μόνο ένα παιχνίδι 64 τετραγώνων, αλλά ένας χώρος στον οποίο οι άνθρωποι μπορούν να συναντηθούν ως ίσοι, ανεξάρτητα από τις σωματικές τους δυνατότητες.
Γιατί στη σκακιέρα δεν μετράει πόσα μπορείς να δεις. Μετράει πόσο μακριά μπορείς να φτάσεις με τη σκέψη σου.
Συνέντευξη στο chess.gr | Bersan Vrioni, Πρόεδρος ASCID – Εκπρόσωπος Ιταλίας στην IBCA