chess.gr
chess.gr · Νέα · Η ιστορία του Σκακιού

Alexey Suetin, εκατό χρόνια από τη γέννησή του

Bad Liebenzell, Νοέμβριος 1996: ο Alexey Suetin (δεξιά) απέναντι στον Evgeni Vasiukov στο παγκόσμιο πρωτάθλημα βετεράνων, λίγες μέρες πριν κατακτήσει τον τίτλο. Φωτογραφία: Gerhard Hund, CC BY 3.0.


Μηχανικός από την Τούλα, πρωταθλητής Λευκορωσίας, δεύτερος του Petrosian, συγγραφέας σαράντα βιβλίων και παγκόσμιος πρωταθλητής βετεράνων στα εβδομήντα του


Δευτέρα 16 Νοεμβρίου 2026


Σαν σήμερα, στις 16 Νοεμβρίου 1926, γεννήθηκε ο Alexey Stepanovich Suetin. Το όνομά του το ξέρουν κυρίως όσοι μεγάλωσαν με τα σοβιετικά βιβλία ανοιγμάτων και στρατηγικής, γιατί έγραψε περισσότερα από σαράντα, και όσοι διάβασαν για τους αγώνες του Tigran Petrosian, στο πλευρό του οποίου βρισκόταν για σχεδόν δέκα χρόνια. Ήταν όμως και ένας από τους πιο σταθερούς παίκτες της σοβιετικής σκακιστικής σκηνής. Έπαιξε δέκα φορές στα τελικά του πρωταθλήματος της ΕΣΣΔ, κέρδισε τουρνουά στο Σαράγεβο, στην Κοπεγχάγη, στο Χέιστινγκς και στην Αβάνα και έγινε παγκόσμιος πρωταθλητής βετεράνων λίγες μέρες αφού έκλεισε τα εβδομήντα.


Ήταν, επίσης, ένας άνθρωπος που άργησε. Έγινε υποψήφιος μετρ στα είκοσι ένα, μετρ στα είκοσι τέσσερα και διεθνής γκρανμέτρ στα τριάντα οκτώ, σε μια χώρα όπου ο David Bronstein, δύο χρόνια μεγαλύτερός του, είχε παίξει για τον παγκόσμιο τίτλο ήδη από το 1951. Το ίδιο το έγραψε, χωρίς πίκρα, στα απομνημονεύματά του του 1998: «Σε όλη μου τη σκακιστική διαδρομή με κυνηγάει ένα σύμπλεγμα ανασφάλειας».

Από το Zinovievsk στην Τούλα


Ο Suetin γεννήθηκε στο Zinovievsk της σοβιετικής Ουκρανίας, την πόλη που αργότερα ονομάστηκε Kirovograd και από το 2016 λέγεται Κροπίβνιτσκι. Τις κινήσεις του τις έμαθε από τον πατέρα του, τον Stepan Fedoseevich. Όταν ξέσπασε ο Β' Παγκόσμιος Πόλεμος ο πατέρας στρατεύτηκε και η μητέρα του, νοσοκόμα, βρέθηκε με τον γιο της στην Τούλα, νότια της Μόσχας. Εκεί πέρασε ο Alexey τα χρόνια του πολέμου και εκεί έμαθε σκάκι στα σοβαρά, στο Παλάτι των Πιονέρων της πόλης. Στο τέλος του πολέμου ταξίδεψε ως το Κρασνογιάρσκ για να δει τον πατέρα του, που υπηρετούσε σε στρατιωτικό νοσοκομείο.


Το 1943 τελείωσε το σχολείο ως κατ' οίκον μαθητής και μπήκε στο Μηχανολογικό Ινστιτούτο της Τούλας. Αποφοίτησε μηχανολόγος μηχανικός το 1948. Πρώτη κατηγορία πήρε το 1944, τον τίτλο του υποψήφιου μετρ στα είκοσι ένα και τον τίτλο του μετρ της ΕΣΣΔ το 1950, στα είκοσι τέσσερα. Για τα σοβιετικά μέτρα της εποχής ήταν αργή η εξέλιξή του.

Το ντεμπούτο του 1950


Τον Νοέμβριο του 1950 ο νέος μετρ έπαιξε στον 18ο τελικό του πρωταθλήματος της ΕΣΣΔ στη Μόσχα. Τερμάτισε 15ος-16ος με 6½/17. Ανάμεσα στις πέντε νίκες του όμως ήταν μία με τα λευκά επί του Tigran Petrosian και μία με τα μαύρα επί του Efim Geller.


Η παρτίδα με τον Petrosian είναι Ισπανική με 6.d4 exd4 7.Re1. Ο λευκός κέρδισε πιόνι στην 18η με το 18.Bxc7 και από εκεί η παρτίδα έγινε μια μακριά τεχνική διαδικασία. Οι βασίλισσες έφυγαν στην 26η, ακολούθησε φινάλε πύργου και ίππου και τελικά φινάλε πύργων, όπου ο λευκός πέρασε το πιόνι c ως την έκτη οριζόντια. Ο Petrosian εγκατέλειψε στην 60ή κίνηση. Είκοσι χρόνια αργότερα οι δύο άντρες θα ήταν φίλοι και συνεργάτες και ο Suetin θα έγραφε βιβλίο για τον αντίπαλο εκείνης της βραδιάς.


Ο Vasily Smyslov θυμόταν εκείνη την πρώτη συνάντηση στον πρόλογο που έγραψε το 1987 για το βιβλίο «Алексей Суэтин», τον τόμο με τις παρτίδες του:

«Πρωτοσυνάντησα τον Α. Suetin στη σκακιέρα το 1950, στον τελικό του 18ου πρωταθλήματος της ΕΣΣΔ. Ήταν τότε ένας αδύνατος νεαρός, γεμάτος ενέργεια και περιέργεια. […] Το 1951 στην Τιφλίδα ήμουν μάρτυρας της νίκης της ομάδας της Ρωσικής Δημοκρατίας. […] Ο Suetin έπαιξε εξαιρετικά και ήταν ήδη φανερό ότι πολλά περισσότερα έπρεπε να περιμένει κανείς από αυτόν.»


Στο ομαδικό πρωτάθλημα της ΕΣΣΔ του 1951 στην Τιφλίδα η ομάδα της Ρωσικής Ομοσπονδίας πήρε την πρώτη θέση και ο Suetin έκανε 4/5 στην πέμπτη σκακιέρα, το καλύτερο σκορ της σκακιέρας του. Τον επόμενο χρόνο ξαναμπήκε στον τελικό του πρωταθλήματος, τερμάτισε 10ος-11ος με 9½/19 και κέρδισε έναν νεαρό από το Λένινγκραντ που έκανε κι εκείνος το ντεμπούτο του εκεί, τον Viktor Korchnoi.

Μινσκ, 1953-1968


Το 1953 ο Suetin μετακόμισε στο Μινσκ με την πρώτη του σύζυγο, την Kira Zvorykina, που θα γινόταν μία από τις καλύτερες σοβιετικές σκακίστριες της εποχής. Είχαν ήδη έναν γιο, τον Aleksandr, γεννημένο το 1951. Στην πρωτεύουσα της Λευκορωσίας τον περίμενε ο Isaac Boleslavsky, ένας από τους μεγάλους θεωρητικούς των ανοιγμάτων, και η συνεργασία τους, που οι ρωσικές πηγές αποκαλούν «δημιουργική», κράτησε σχεδόν μια δεκαπενταετία.


Τα δεκαπέντε χρόνια στο Μινσκ ήταν τα καλύτερα της αγωνιστικής του ζωής. Έπαιξε έξι φορές στο πρωτάθλημα της Λευκορωσίας και το κέρδισε και τις έξι, το 1953 μοιρασμένο με τον Vladimir Saigin και μόνος το 1955, το 1957, το 1959, το 1960 και το 1961. Το 1959 τερμάτισε ενάμιση βαθμό μπροστά από τον ίδιο τον Boleslavsky. Το 1960 το σπίτι των Suetin είχε και τους δύο τίτλους, του ανδρικού και του γυναικείου πρωταθλήματος. Την ίδια χρονιά ο Alexey ήταν δεύτερος της συζύγου του στον αγώνα της με την Elisaveta Bykova για το παγκόσμιο πρωτάθλημα γυναικών. Λίγο μετά, το 1961, χώρισαν. Η δεύτερη σύζυγός του, η φιλόλογος Evgenia Antonovna, έμεινε δίπλα του σαράντα χρόνια· η κόρη τους Elena γεννήθηκε το 1961.


Από το πρωτάθλημα Λευκορωσίας του 1955 είναι μία από τις πιο σύντομες νίκες του. Αντίπαλος ήταν ο Gavriil Veresov, ο άνθρωπος που έδωσε το όνομά του στο 1.d4 d5 2.Nc3 Nf6 3.Bg5 και μέλος της ίδιας παρέας του Μινσκ. Ήταν Caro-Kann με 2.Nc3 d5 3.Nf3 Bg4 και ο λευκός έσπρωξε τα πιόνια της πτέρυγας του βασιλιά -7.g4, 11.h4, 12.h5, 15.g5- πριν κάνει καν ροκέ. Ο μαύρος πήρε το πιόνι c3 και έβαλε πύργο στο b2, αλλά μετά το 22.h6 και το 27.Rxf7 εγκατέλειψε.


Ο ίδιος είχε στο Μινσκ και μια δεύτερη ζωή, μακριά από τη σκακιέρα. Από το 1955, όταν άνοιξε ο τηλεοπτικός σταθμός της πόλης, παρουσίαζε την εκπομπή σκακιού εκ περιτροπής με τον Boleslavsky, τον Veresov και τη Zvorykina, ανάλογα με το ποιος δεν έπαιζε εκείνη την εβδομάδα. Έγραφε και ανέβαζε μικρά θεατρικά με σκακιστικό θέμα -ένα λεγόταν «Ο Κάρολος ΙΒ΄ στο Bender»-. Το 1955 ταξίδεψε στη Λυών με τη φοιτητική ομάδα της ΕΣΣΔ, στο δεύτερο παγκόσμιο φοιτητικό ομαδικό πρωτάθλημα. Έπαιξε στην τέταρτη σκακιέρα, έκανε 8/10, το καλύτερο σκορ της σκακιέρας, και γύρισε με χρυσό μετάλλιο.


Η ομάδα του Μινσκ έπαιζε και έξω από τα σύνορα της ΕΣΣΔ. Η Λευκορωσία έδινε αγώνες με την Πολωνία, την Ουγγαρία και την Ανατολική Γερμανία και ο Suetin ήταν σταθερά στις πρώτες σκακιέρες. Τον Ιούλιο του 1958 στο Polanica-Zdrój, σε αγώνα με σύστημα Scheveningen απέναντι στους Πολωνούς, έκανε 7/8. Στα ομαδικά πρωταθλήματα της ΕΣΣΔ έπαιξε για τη δημοκρατία του σε οκτώ διοργανώσεις, από το 1953 ως το 1967. Κατά τον Λευκορώσο ιστορικό του σκακιού Вольф Рубинчик [Wolf Rubinchik], από το 1966 ως το 1968 ήταν και πρόεδρος της σκακιστικής ομοσπονδίας της Λευκορωσίας.


Δεν ήταν πάντα αγαπητός στους συναδέλφους του. Ο μετρ Abram Roizman έγραψε στα απομνημονεύματά του, το 2004, ότι στο τουρνουά του Μινσκ του 1957 ο Suetin προσπάθησε να εμποδίσει άλλους να πάρουν νόρμα μετρ. Τον κέρδισε στην παρτίδα που έκρινε τη θέση τους και μοιράστηκαν την 3η-4η θέση. Η σχέση του με την πόλη πάντως δεν κόπηκε ποτέ. Μετά τη μετακόμιση στη Μόσχα συνέχισε να δημοσιεύει βιβλία σε εκδοτικούς οίκους του Μινσκ και να επισκέπτεται τη Λευκορωσία. Ο Rubinchik θυμάται ότι το 1992, όταν του έδωσε να υπογράψει ένα αντίτυπο του πρώτου του βιβλίου του 1958, ο Suetin τον κοίταξε και ρώτησε: «Από πού το έχετε αυτό, νεαρέ;».


Το 1958 κυκλοφόρησε στο Μινσκ το πρώτο του βιβλίο, «Βασικές αρχές της γενικής θεωρίας του σύγχρονου σκακιστικού ανοίγματος». Ήταν η αρχή μιας συγγραφικής καριέρας που θα ξεπερνούσε σε όγκο την αγωνιστική. Δεν πήγαιναν όμως όλα καλά. Στα τέλη της δεκαετίας του 1950 ο Suetin είχε κολλήσει αγωνιστικά. Ήταν από τους καλύτερους μετρ της χώρας, αλλά δεν έβρισκε τρόπο να περάσει στην επόμενη κατηγορία. Στα απομνημονεύματά του γράφει ότι εκείνα τα χρόνια, όταν δεν μπορούσε να ξεφορτωθεί το πρόθεμα «ημι-», «οξύνθηκαν αισθητά τα στοιχεία του χαρακτήρα μου προς την απότομη πλευρά, ακόμη και προς μια επιθετικότητα που δεν μου ταιριάζει».


Η διέξοδος ήρθε το 1961, με την τρίτη θέση στο τουρνουά στο Ντέμπρετσεν (9/13) και τον τίτλο του διεθνούς μετρ. Ακολούθησαν τα καλύτερα χρόνια της ζωής του.

Δέκα τελικοί


Ο Suetin έπαιξε σε δέκα τελικούς του πρωταθλήματος της ΕΣΣΔ, από το 1950 ως το 1966. Η αγγλική Wikipedia μιλά για επτά, αλλά οι πίνακες του OlimpBase και όλες οι ρωσικές πηγές δίνουν δέκα.

ΈτοςΠόληΘέσηΒαθμοί
1950Μόσχα15η-16η6½/17
1952Μόσχα10η-11η9½/19
1954Κίεβο7η-9η10/19
1958Ρίγα14η8/18
1960Λένινγκραντ18η-20ή6/19
1962Ερεβάν12η-15η8/19
1963Λένινγκραντ4η-6η11½/19
1964Κίεβο13η-14η8/19
1965Ταλίν4η-5η11½/19
1966Τιφλίδα17η8½/20


Στο πρωτάθλημα του 1954 στο Κίεβο έπαιξε για πρώτη φορά με τα χρώματα της Λευκορωσίας, τερμάτισε 7ος-9ος με 10/19 και κέρδισε ξανά τον Korchnoi. Το συνολικό σκορ είναι 87½ βαθμοί σε 188 παρτίδες, λίγο κάτω από το μισό, σε τουρνουά όπου σχεδόν κάθε γύρος είχε έναν πρώην ή μελλοντικό διεκδικητή του παγκόσμιου τίτλου. Ο Vyacheslav Ragozin έγραψε για εκείνον στο πρωτάθλημα του 1954 κάτι που θα μπορούσε να μπει ως μότο σε όλη του την καριέρα: «Ο Suetin παίζει έξω από τα πρότυπα, ψάχνει το καινούργιο, αμφισβητεί το παλιό, ακόμη κι αν έχει ελεγχθεί χίλιες φορές».


Τα δύο καλύτερα αποτελέσματα ήρθαν στη δεκαετία του 1960. Στο 31ο πρωτάθλημα, στο Λένινγκραντ το 1963, έκανε 11½/19 με οκτώ νίκες και τερμάτισε μισό βαθμό πίσω από τους τρεις που μοιράστηκαν την πρώτη θέση, τον Leonid Stein, τον Boris Spassky και τον Ratmir Kholmov, ισόβαθμος με τον Geller και τον Bronstein. Η θέση του έδωσε δικαίωμα συμμετοχής στο σοβιετικό ζονάλ του 1964, όπου τερμάτισε 5ος-6ος και πήρε τον τίτλο του γκρανμέτρ της ΕΣΣΔ.

Η βασίλισσα στο g7


Από εκείνο το πρωτάθλημα του 1963 είναι η πιο διάσημη παρτίδα του. Αντίπαλος ήταν ο μετρ από το Μπακού Vladimir Bagirov, σε μια Σικελική Scheveningen με 6.f4, όπου ο λευκός έστησε την επίθεσή του με τη συνηθισμένη διαδρομή της ντάμας 10.Qe1 και 11.Qg3. Ο ίδιος ο Suetin διηγήθηκε αργότερα τι έγινε στην 17η κίνηση. Η διεύθυνση του Μεγάρου Πολιτισμού όπου γινόταν το πρωτάθλημα είχε ανακοινώσει ειδικό έπαθλο για την ωραιότερη παρτίδα του γύρου. Ο Bagirov, αφού έπαιξε το 17…Bd6, γύρισε στον αντίπαλό του και τον ρώτησε με την ειρωνεία που τον χαρακτήριζε: «Και για ωραία κίνηση δίνουν έπαθλο;».


«Εγώ πια δεν έβλεπα και δεν άκουγα τίποτα», γράφει ο Suetin, «υπολόγιζα πυρετωδώς βαριάντες». Η απάντηση ήταν το 18.Qxg7+!. Μετά το 18…Kxg7 19.Bxf6+ Kh6 ο λευκός, που είχε δώσει τη ντάμα για ίππο και πιόνι, έφερε και τον δεύτερο πύργο στη στήλη f με το 20.Raf1. Η παρτίδα κράτησε ως την 60ή κίνηση, αλλά η θυσία έκανε τον γύρο του σοβιετικού σκακιστικού τύπου. Πήρε το ειδικό έπαθλο και ο Mikhail Tal τη σχολίασε με ενθουσιασμό.

Η Σπαρτακιάδα και ο Spassky


Το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς ο Suetin έπαιξε για τη Λευκορωσία στην τρίτη Σπαρτακιάδα των λαών της ΕΣΣΔ, το μεγάλο ομαδικό πρωτάθλημα των σοβιετικών δημοκρατιών. Στην τρίτη σκακιέρα, πίσω από τον Boleslavsky και τον Veresov, έκανε 7½/9, το καλύτερο σκορ της σκακιέρας του, μπροστά από τον Smyslov και τον Spassky. Η Λευκορωσία πήρε το χάλκινο. Η νίκη του επί του Spassky, με τα μαύρα, ήταν ένα Γκαμπί της Βασίλισσας Αποδεκτό. Ο λευκός έσπρωξε το πιόνι του κέντρου με το 11.e4 και 12.e5, ο μαύρος έφαγε στο c3 με το 12…dxc3 και η παρτίδα τελείωσε στην 34η κίνηση με νίκη του Suetin. Ο Spassky θα γινόταν παγκόσμιος πρωταθλητής έξι χρόνια αργότερα, κερδίζοντας τον Petrosian, τον οποίο βοηθούσε ο Suetin.

Korchnoi, 1962


Ο Korchnoi ήταν ο αντίπαλος με τον οποίο ο Suetin είχε το χειρότερο ρεκόρ από όλους τους μεγάλους της εποχής -στη βάση μας, τέσσερις νίκες και δεκατρείς ήττες- αλλά μερικές από τις νίκες του ήταν από τις ωραιότερες που έπαιξε. Στο Λένινγκραντ το 1962, σε μια Pirc με 4.Bg5 και αντίθετα ροκέ, ο λευκός έδωσε πύργο για ίππο με το 15.Rxd7! και τράβηξε τον μαύρο βασιλιά στο κέντρο. Μετά τις ανταλλαγές της 19ης και 20ής κίνησης έμεινε φινάλε με αξιωματικό και ίππο για τον λευκό απέναντι σε πύργο και πιόνι, όπου το πιόνι b έφτασε ως το b7 και ο Korchnoi εγκατέλειψε στην 40ή.

Ένας παίκτης που αμφέβαλλε


Στα απομνημονεύματά του ο Suetin είναι ασυνήθιστα αυστηρός με τον εαυτό του για σοβιετικό γκρανμέτρ. «Ως σήμερα, και στη ζωή και στο σκάκι, υποφέρω από την παρορμητικότητα και την απερισκεψία του χαρακτήρα μου», γράφει. «Πάντα υστερούσα στο καθαρό μέτρημα των βαριαντών». Ο πίνακας των τελικών έχει πράγματι αυτή την ανισότητα, με δύο τέταρτες θέσεις ανάμεσα σε μια 18η και μια 17η.


Ο ίδιος πίστευε ότι η θέληση μετράει όσο και το ταλέντο. «Σε κάθε άνθρωπο μένει ένα τεράστιο αναξιοποίητο δυναμικό», έγραψε στο βιβλίο του για τους αγώνες Karpov – Kasparov. «Οι ταλαντούχοι άνθρωποι που έχουν θέληση και επιμονή φτάνουν αργά ή γρήγορα στον στόχο τους». Ο δικός του στόχος, ο τίτλος του γκρανμέτρ, ήρθε στα τριάντα οκτώ.

Γκρανμέτρ στα τριάντα οκτώ


Η χρονιά που άλλαξε τα πάντα ήταν το 1965. Τον Μάρτιο ο Suetin κέρδισε μόνος το διεθνές τουρνουά του Σαράγεβο, το όγδοο «Bosna», με 10½/15, χωρίς καμία ήττα και μπροστά από τον συμπατριώτη του Lev Polugaevsky. Τον Οκτώβριο μοιράστηκε την πρώτη θέση στο τουρνουά των εκατό χρόνων του σκακιστικού συλλόγου της Κοπεγχάγης, με 11/15, μαζί με τον Svetozar Gligorić και τον Mark Taimanov, μπροστά από τον Bent Larsen και τον Vlastimil Hort. Ο Larsen, που την ίδια χρονιά είχε φτάσει ως τον ημιτελικό των αγώνων υποψηφίων, τερμάτισε τέταρτος στην έδρα του. Η FIDE του απένειμε τον τίτλο του διεθνούς γκρανμέτρ, τον πρώτο για παίκτη που εκπροσωπούσε τη Λευκορωσία. Στο τέλος της ίδιας χρονιάς τερμάτισε 4ος-5ος στο πρωτάθλημα της ΕΣΣΔ στο Ταλίν, με μόλις δύο ήττες σε δεκαεννέα παρτίδες.


Από το Σαράγεβο είναι η νίκη του επί του Wolfgang Uhlmann, του μεγαλύτερου ειδικού της Γαλλικής άμυνας στη γενιά του. Ήταν Γαλλική Tarrasch με 3.Nd2 Nf6 4.e5 Nfd7 5.f4, όπου ο λευκός άφησε τον βασιλιά του στο κέντρο και τον έστειλε στο g2 χωρίς ροκέ -10.Kf2, 11.Kg2-. Ο Uhlmann έκανε μικρό ροκέ μόλις στην 21η και ο λευκός μπήκε αμέσως με τον πύργο από τη στήλη c, με το 23.Rc8 και 24.Rxf8+. Η παρτίδα τελείωσε με το 38.Bc5+. Τριάντα ένα χρόνια αργότερα οι ίδιοι δύο άνθρωποι θα έπαιζαν μια παρτίδα ακόμη πιο σημαντική για τον Suetin.


Ακολούθησαν χρόνια με αρκετές νίκες. Το 1966 τερμάτισε πρώτος στο Titovo Užice της Γιουγκοσλαβίας. Τον Ιανουάριο του 1968 μοιράστηκε την πρώτη θέση στο Χέιστινγκς 1967/68 με 6/9, αήττητος, μαζί με τον Florin Gheorghiu, τον Hort και τον Stein. Το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς ήταν 2ος-3ος στο Capablanca Memorial της Αβάνας, αήττητος και μισό βαθμό πίσω από τον Kholmov. Τον επόμενο χρόνο ξαναπήγε στην Κούβα και μοιράστηκε την πρώτη θέση με τον Korchnoi, με 11/15. Τρίτος, μισό βαθμό πίσω, τερμάτισε ο Gligorić, ο μόνος που τους κέρδισε και τους δύο. Ακολούθησαν η Albena το 1970, το Kecskemét το 1972, το Lublin το 1976 -9½/13 χωρίς ήττα-, η ισοβαθμία στην πρώτη θέση στο ανοιχτό πρωτάθλημα της Τσεχοσλοβακίας στο Μπρνο το 1975, όπου ο τίτλος πήγε στον Hort με τα κριτήρια ισοβαθμίας, και η Dubna το 1979. Στον κατάλογο της FIDE του Ιουλίου του 1971 είχε 2560 και ήταν 28ος στον κόσμο, η υψηλότερη επίσημη βαθμολογία της καριέρας του.


Και στα σοβιετικά τουρνουά της δεκαετίας του 1970 έμεινε ανάμεσα στους πρώτους. Ήταν 2ος-3ος στο πρωτάθλημα της Μόσχας του 1972 με 9½/15, 2ος-4ος στο πρωτάθλημα της Ρωσικής Ομοσπονδίας του 1974 με το ίδιο σκορ, 2ος-3ος στο Chigorin Memorial του Σότσι το 1974 και 3ος στο ίδιο τουρνουά το 1977. Στις Σπαρτακιάδες του 1972 και του 1975 κέρδισε το ομαδικό με τη Μόσχα και με τη Ρωσική Ομοσπονδία, το 1975 με το καλύτερο σκορ της έκτης σκακιέρας.


Τότε, στο απόγειό του, άλλαξε κατεύθυνση. Το 1968 μετακόμισε στη Μόσχα. Μια πηγή από το Μινσκ γράφει ότι ο λόγος ήταν η συνεργασία του με τον Petrosian, που λέγεται ότι του βρήκε και διαμέρισμα για να στεγαστεί. Ο ίδιος έγραψε στα απομνημονεύματά του ότι «μετά τη μετακόμιση από το Μινσκ, όπου είχα συνηθίσει σε κάποια εκτίμηση, στη Μόσχα ένιωσα πολύ γρήγορα αρκετά μόνος».

Στη γωνία του Petrosian

Ο Tigran Petrosian (αριστερά) και ο Boris Spassky στο τουρνουά της IBM στο Άμστερνταμ, τον Ιούλιο του 1973. Ο Suetin ήταν στο επιτελείο του Petrosian στους αγώνες για το παγκόσμιο πρωτάθλημα από το 1963 ως το 1971. Φωτογραφία: W. Punt / Anefo, Nationaal Archief, CC0.


Πιο κοντά στον Petrosian τον έφερε ο αθλητικός σύλλογος «Spartak», για τον οποίο έπαιζαν και οι δύο. Το αργότερο από το 1963 -οι ρωσικές πηγές λένε από τον κύκλο του 1961- μπήκε στο επιτελείο του. Στον αγώνα με τον Mikhail Botvinnik το 1963, όπου ο Petrosian πήρε τον παγκόσμιο τίτλο, δεύτεροί του ήταν ο Boleslavsky και ο Suetin. Ο ιστορικός του σκακιού Douglas Griffin γράφει ότι ο Petrosian διάλεξε το Γκαμπί της Βασίλισσας μη Αποδεκτό απέναντι στον Botvinnik «προφανώς με πρόταση του Suetin». Ο Suetin έμεινε δίπλα στον Petrosian σε όλους τους αγώνες του για τον τίτλο ως το 1971 και επέστρεψε για τον τελευταίο του κύκλο υποψηφίων, το 1979-1980. Η ρωσική Wikipedia γράφει ότι το 1970 προπόνησε και τον Spassky, χωρίς να δίνει πηγή.


Τι κέρδισε από τον Petrosian το είπε με τα δικά του λόγια:

«Χάρη στη γνωριμία με τον Tigran κατάλαβα ότι "δεν είναι θεοί αυτοί που ψήνουν τα τσουκάλια". Ο αστείος, ειρωνικός τόνος του με βοήθησε να μάθω να αντιμετωπίζω τα πάντα με μια γερή δόση χιούμορ και να μη στενοχωριέμαι υπερβολικά για μια αποτυχία.»


Τα χρόνια με τον Petrosian ήταν και τα χρόνια που ο Suetin άρχισε να βλέπει τον εαυτό του περισσότερο ως προπονητή. Από το 1972 ως το 1980 ήταν κρατικός προπονητής σκακιού της αθλητικής επιτροπής της Ρωσικής Ομοσπονδίας και από το 1981 ως το 1989 της Μόσχας. Το 1984 πήρε τον τίτλο του τιμώμενου προπονητή της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Αργότερα παραδέχτηκε ότι το μετάνιωσε πικρά, γιατί από τη στιγμή που άρχισε να ασχολείται κυρίως με την προπόνηση η δύναμή του ως παίκτη έπεφτε σταθερά. Οι αριθμοί του δίνουν δίκιο. Από τα 2560 του 1971 βρέθηκε στα 2535 στα τέλη της δεκαετίας και στα 2400 στα μέσα της επόμενης.


Από αυτή την εμπειρία βγήκε, πολύ αργότερα, ένα από τα πιο ενδιαφέροντα βιβλία του, που κυκλοφόρησε μόνο στα γερμανικά, η «Stunde der Sekundanten» -«Η ώρα των δεύτερων (βοηθών)»-, που εκδόθηκε στο Βερολίνο το 1995. Δύο χρόνια μετά ακολούθησε στην ίδια γλώσσα και μια μονογραφία για τον Petrosian.

Σαράντα βιβλία


Ο αριθμός που δίνουν οι ρωσικές πηγές είναι «περισσότερα από σαράντα βιβλία», χωρίς να μετρούν τις μεταφράσεις. Μόνο στα γερμανικά, κυρίως από τον εκδοτικό Sportverlag του Ανατολικού Βερολίνου, κυκλοφόρησαν περίπου είκοσι τίτλοι. Ο «Schachlehrbuch für Fortgeschrittene» έκανε έξι εκδόσεις από το 1971 ως το 1989.


Η κύρια ειδίκευσή του ήταν τα ανοίγματα και ο τρόπος που δένουν με το μέσο της παρτίδας, όπως δείχνουν και οι τίτλοι των βιβλίων του -«Άνοιγμα και μέσο της παρτίδας» (1980), «Το εργαστήριο του σκακιστή» (1972)-. Το «Πώς να παίζετε το άνοιγμα» κυκλοφόρησε το 1960 και ξανατυπώθηκε το 1965, το 1981, το 2001 και το 2004. Στα αγγλικά το πρώτο του βιβλίο κυκλοφόρησε από την Pergamon το 1965, με τον τίτλο Modern Chess Opening Theory, και ακολούθησαν τα A Contemporary Approach to the Middle Game (1976), Three Steps to Chess Mastery (1982), Plan Like a Grandmaster (1988), μονογραφίες για τη Γαλλική, την Caro-Kann, την Grünfeld και την Ισπανική και μετά τον θάνατό του το Soviet Chess Strategy (2010). Στα γερμανικά το «Typische Fehler» (1980) ήταν μια ταξινόμηση των συνηθισμένων λαθών με έμφαση στην ψυχολογία, θέμα που τον απασχόλησε σε όλη του τη ζωή.


Στην Ισπανική έχει δοθεί το όνομά του στη βαριάντα με το 9.a3 στην μετά τα 1.e4 e5 2.Nf3 Nc6 3.Bb5 a6 4.Ba4 Nf6 5.O-O Be7 6.Re1 b5 7.Bb3 d6 8.c3 O-O. Ο ίδιος έγραψε μονογραφία για το άνοιγμα. Ήταν επίσης ειδικός στο Γκαμπί της Βασίλισσας μη Αποδεκτό. Το 1962 πρότεινε σε άρθρο του στο περιοδικό «Шахматы» της Ρίγας το άνοιγμα Veresov ως «λευκορωσικό άνοιγμα».


Έγραψε και βιογραφίες. Ο «Γκρανμέτρ Boleslavsky», το βιβλίο για τον άνθρωπο με τον οποίο είχε δουλέψει δεκαπέντε χρόνια στο Μινσκ, κυκλοφόρησε το 1981 σε 100.000 αντίτυπα και στα γερμανικά έγραψε βιβλία για τον Botvinnik, τον Keres, τον Bronstein και τον Petrosian. Το 1987 η γνωστή σοβιετική σειρά με τις παρτίδες των μεγάλων παικτών αφιέρωσε έναν τόμο στον ίδιο, με αναμνήσεις του Smyslov και του Polugaevsky, και το 1998 κυκλοφόρησε το μοναδικό καθαρά λογοτεχνικό του βιβλίο, τα απομνημονεύματα «Το σκάκι μέσα από το πρίσμα του χρόνου», από τα οποία είναι και οι περισσότερες παραθέσεις αυτού του άρθρου.

Ο σχολιαστής


Από το 1965 έγραφε τακτικά στην «Pravda» και από το 1969 σχολίαζε στην κεντρική σοβιετική τηλεόραση. Το 1984 βρέθηκε μπροστά στην κάμερα για τον πρώτο αγώνα Karpov – Kasparov και σχολίασε στην τηλεόραση τέσσερις από τους αγώνες τους για τον τίτλο. Από αυτή την εμπειρία βγήκε το βιβλίο «Τόσο μακρύς ο αγώνας» (1989). Οι εκπομπές είχαν και επικριτές, αλλά ο Suetin δεν έχανε την ψυχραιμία του: «Ό,τι κι αν πει κανείς, τη ζωντανή μετάδοση δεν τη φοβήθηκα ποτέ».

Ο Suetin στο Bad Liebenzell το 1995, στο πέμπτο παγκόσμιο πρωτάθλημα βετεράνων. Φωτογραφία: Gerhard Hund, CC BY 3.0.

Ο Suetin στην Ελλάδα


Ο Suetin έπαιξε και στην Ελλάδα. Στη βάση μας υπάρχουν τρεις παρτίδες του με Έλληνες αντιπάλους από ένα τουρνουά στην Αθήνα το 1984: ισοπαλίες με τον Ευστράτιο Γρίβα και τον Χρύσανθο Πούντζα και νίκη με τα μαύρα επί του Γεωργίου Τρικαλιώτη. Δώδεκα χρόνια αργότερα, το 1996, στα εβδομήντα του, έπαιξε στα ανοιχτά τουρνουά της Χαλκίδας και του Ηρακλείου.

Παγκόσμιος πρωταθλητής στα εβδομήντα


Στα τελευταία δέκα χρόνια της ζωής του ο Suetin επέστρεψε στη σκακιέρα σαν να μην είχε φύγει ποτέ. Στα εξήντα τέσσερα, τον Ιανουάριο του 1991, κέρδισε μόνος το τουρνουά Challengers του Χέιστινγκς, μπροστά από τον Vladimirov, τον Timoshchenko και τον Panchenko, και τον επόμενο χειμώνα έπαιξε στο Premier. Έπαιζε σε Open σε όλη την Ευρώπη -στη Βέρνη, που το κέρδισε το 1994, στο Biel, στο Lenk, στη Βαρσοβία, στη Δρέσδη- και σε όλα τα παγκόσμια πρωταθλήματα βετεράνων από την πρώτη τους διοργάνωση.


Το έκτο παγκόσμιο πρωτάθλημα βετεράνων έγινε στο Bad Liebenzell της Γερμανίας από τις 10 ως τις 24 Νοεμβρίου 1996, με 181 παίκτες στο ανοιχτό τμήμα. Στην τελετή έναρξης ο διοργανωτής ανέφερε τον Suetin ανάμεσα σε όσους είχαν παίξει σε όλα τα προηγούμενα. Μετά από πέντε γύρους ήταν ένας από τους τέσσερις με 4½/5 και στις 16 Νοεμβρίου, την ημέρα της ξεκούρασης μετά τον 6ο γύρο, έκλεισε τα εβδομήντα. Την επόμενη μέρα έχασε από τον Vasiukov, την παρτίδα της φωτογραφίας στην αρχή του άρθρου, και βρέθηκε έναν βαθμό πίσω από τον Vasiukov και τον Uhlmann.


Μετά τον 10ο γύρο ο Uhlmann ήταν μόνος πρώτος με 8 βαθμούς και πέντε παίκτες τον ακολουθούσαν με 7½, ανάμεσά τους ο Suetin. Στον τελευταίο γύρο τα ζευγάρια έφεραν αντιμέτωπους τους δύο αντιπάλους του Σαράγεβο του 1965. Ήταν Γαλλική Winawer με 7.a4, το άνοιγμα στο οποίο ο Uhlmann είχε αφιερώσει μεγάλο μέρος της ζωής του. Ο λευκός πήρε το πιόνι e6 με το 17.Qxe6+ και στην 34η κίνηση η μαύρη ντάμα στο a2 έμεινε απροστάτευτη.


Ο Suetin τερμάτισε με 8½/11, ισόβαθμος με τον Anatoly Lein και τον Janis Klovans, και πήρε τον τίτλο με τα κριτήρια ισοβαθμίας. Ο Uhlmann, που είχε μπει στον τελευταίο γύρο πρώτος, έπεσε στην 4η-8η θέση. Στο γυναικείο τμήμα πρωταθλήτρια έγινε η Valentina Kozlovskaya. Στην τελετή λήξης ο τοπικός βουλευτής του γερμανικού κοινοβουλίου του επέδωσε και το τιμητικό έπαθλο του καγκελάριου Helmut Kohl.

Το τέλος


Ο Suetin συνέχισε να παίζει ως το τέλος. Στον κατάλογο της FIDE του Οκτωβρίου του 2001 είχε ακόμη 2327, με έξι βαθμολογημένες παρτίδες. Οι τελευταίες του παρτίδες στη βάση μας είναι από το ανοιχτό της Δρέσδης, στις αρχές Αυγούστου, πέντε εβδομάδες πριν από τον θάνατό του. Πέθανε στη Μόσχα στις 10 Σεπτεμβρίου 2001 από καρδιακή προσβολή, κατά την αγγλική Wikipedia λίγο αφότου γύρισε από το πρωτάθλημα βετεράνων της Ρωσίας. Ήταν εβδομήντα τεσσάρων χρονών. Είναι θαμμένος στο κοιμητήριο Donskoye της Μόσχας.


Τα τελευταία του βιβλία κυκλοφόρησαν σε δύσκολες εποχές για τις ρωσικές εκδόσεις. Κατά τη γερμανική Wikipedia ο εκδότης του «Σκαλοπάτια προς τη μαεστρία στο σκάκι» (1998) χρεοκόπησε και πλήρωσε τον συγγραφέα σε αντίτυπα. Το «Σχολείο του ανοίγματος» κυκλοφόρησε τη χρονιά του θανάτου του και ένα βιβλίο για το μέσο της παρτίδας, βασισμένο σε παλαιότερα κείμενά του, το 2009.


Ο Λευκορώσος διαιτητής και δημοσιογράφος Dmitry Noy, που τον γνώρισε στο Μινσκ, τον περιέγραψε σε μια φράση:

«Πολύ ταλαντούχος άνθρωπος με πολλές ανθρώπινες αδυναμίες, με πολύ δύσκολη προσωπική ζωή, θαρραλέος, τίμιος, απίστευτα εργατικός. […] Τους χαρακτήρες των ανθρώπων τους έβλεπε υπέροχα, πέρα για πέρα. Ήταν φίλος με τον Smyslov, με τον Petrosian…»


Και ο Polugaevsky, στον ίδιο τόμο του 1987 που άνοιγε ο Smyslov: «Στη ζωή ο Suetin είναι για μένα ευχάριστος, ενδιαφέρων συνομιλητής, με εύκολο χαρακτήρα και αίσθηση του χιούμορ. Είναι άνθρωπος συνεπής· η δουλειά για εκείνον είναι πάνω από όλα».


Το credo του το είχε πει σε μια λευκορωσική αθλητική εφημερίδα τον Ιανουάριο του 1968, λίγο πριν φύγει από το Μινσκ: «Ο σκακιστής πρέπει να είναι επίμονος και ψύχραιμος, τολμηρός στις αποφάσεις και ταυτόχρονα προσεκτικός και πονηρός στον αγώνα». Εκατό χρόνια μετά τη γέννησή του, ο συνδυασμός αυτός περιγράφει καλά τις παρτίδες του και τα βιβλία του.

Οι παρτίδες


Επτά παρτίδες του Suetin από πενήντα χρόνια, σε χρονολογική σειρά: η νίκη επί του Petrosian το 1950, η Caro-Kann με τον Veresov στο Μινσκ, η θυσία διαφοράς απέναντι στον Korchnoi, η βασίλισσα στο g7 του 1963, η νίκη επί του Spassky στη Σπαρτακιάδα, η Γαλλική με τον Uhlmann στο Σαράγεβο και η ρεβάνς του 1996 που του έδωσε τον τίτλο του παγκόσμιου πρωταθλητή βετεράνων.

abcdefgh87654321

Suetin, Alexey S (?) – Petrosian, Tigran A. (?), 1-0

1. e4 e5 2. Nf3 Nc6 3. Bb5 a6 4. Ba4 Nf6 5. O-O Be7 6. d4 exd4 7. Re1 O-O 8. e5 Nd5 9. Nxd4 Nxd4 10. Qxd4 Nb6 11. Bb3 d5 12. exd6 Qxd6 13. Qe4 Bf6 14. Nc3 Rb8 15. Bf4 Qc5 16. Qe3 Qc6 17. Qg3 Be6 18. Bxc7 Rbc8 19. Be5 Bxb3 20. axb3 Nd7 21. Bxf6 Nxf6 22. Rad1 Rfe8 23. h3 h6 24. Re3 Rxe3 25. Qxe3 Qc7 26. Qg3 Qxg3 27. fxg3 Kf8 28. Kf2 Ke7 29. Ke3 Ke6 30. Rd4 Ne8 31. Kd3 Nd6 32. Ne2 g5 33. g4 f5 34. gxf5+ Nxf5 35. Re4+ Kf6 36. Nd4 Nxd4 37. Rxd4 Rc7 38. Rd6+ Kf5 39. Rxh6 Kf4 40. c4 Rd7+ 41. Kc3 Rg7 42. g4 Re7 43. c5 Kg3 44. b4 Re3+ 45. Kc4 Re4+ 46. Kb3 Re3+ 47. Ka4 Re2 48. Rh5 Rxb2 49. Rxg5 Kxh3 50. Rg7 Kh4 51. Rxb7 Kxg4 52. Rf7 Ra2+ 53. Kb3 Ra1 54. Kc4 Rc1+ 55. Kd5 Rd1+ 56. Kc6 Rb1 57. Kb6 Rxb4+ 58. Kxa6 Kg5 59. c6 Kg6 60. Rf1 1-0

Αποδόσεις εικόνων

  • «Vasiukov Suetin 1996 Bad Liebenzell», Gerhard Hund, CC BY 3.0, Wikimedia Commons.
  • «IBM-schaaktoernooi, Petrosjan (links) en Spasski», W. Punt / Anefo, Nationaal Archief, CC0, Wikimedia Commons_en_Spasski,_Bestanddeelnr_926-5584.jpg).
  • «Suetin 1995 Bad Liebenzell», Gerhard Hund, CC BY 3.0, Wikimedia Commons.

Πηγές

  • Wikipedia: ρωσική, αγγλική, γερμανική, ουκρανική.
  • «Спортивный некрополь», sport-necropol.narod.ru/suetin.html (αρχειοθετημένη σελίδα 2012).
  • Вольф Рубинчик, «Маэстро Алексей Суэтин и Беларусь», belisrael.info, 18/12/2019.
  • Ρωσική Σκακιστική Ομοσπονδία, Person of the day: Alexey Suetin.
  • shahimat.org, «Алексей Суэтин».
  • Douglas Griffin, «Aleksei Suetin», 3/11/2023.
  • OlimpBase: σελίδες παίκτη (σύνολο, πρωταθλήματα ΕΣΣΔ, ομαδικά), βαθμολογίες FIDE, πίνακας Κοπεγχάγης 1965.
  • belgianchesshistory.be, πίνακες Αβάνας 1968 και 1969.
  • TeleSchach, Gerhard Hund, ρεπορτάζ από το παγκόσμιο πρωτάθλημα βετεράνων του Bad Liebenzell, 1996.
  • Lumbra's Giga Base, παρτίδες του Suetin.